Κερδισμένοι και χαμένοι από την ενεργειακή κρίση

Το ενεργειακό σύστημα βιώνει μια τεκτονική αλλαγή με επίκεντρο την Ευρώπη και με παγκόσμιες προεκτάσεις ταρακουνώντας συθέμελα τους μέχρι πρότινος σχεδιασμούς. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις με τη Ρωσία, η εφαρμογή των κυρώσεων και η μείωση των ποσοτήτων φυσικού αερίου και πετρελαίου καθώς και πολύτιμων και σπάνιων μετάλλων (σίδηρο, παλλάδιο, ουράνιο, νικέλιο) έχουν δημιουργήσει ένα εκρηκτικό κοκτέιλ υψηλού ενεργειακού κόστους και διαφαινόμενου ελλείμματος προσφοράς και ζήτησης.

Καθώς η ενεργειακή κρίση που πλήττει τον πλανήτη οδεύει προς μια κλιμάκωση στο δεύτερο μισό του 2022, θα ήταν χρήσιμο να γίνει μια ανασκόπηση για τους κερδισμένους και τους χαμένους.

Η απόφαση των αμερικανικών παραγωγών LNG την προηγούμενη δεκαετία να υιοθετήσουν μια ευέλικτη πολιτική με συνδυασμό μακροχρόνιων συμβολαίων και spot φορτίων αποδείχθηκε προφητική. Η διαφορά τιμής ανάμεσα στο αμερικανικό και το ευρωπαϊκό αέριο τους επέτρεψε να αποκομίσουν τεράστια κέρδη και να προγραμματίσουν νέες επενδύσεις.

Το κόστος των ΑΠΕ έχει αυξηθεί κατά το τελευταίο έτος ως αποτέλεσμα των προβλημάτων στις εφοδιαστικές αλυσίδες, του πληθωρισμού και του κόστους των πρώτων υλών. Εν τούτοις, παραμένει συγκριτικά χαμηλό, γεγονός που αναδεικνύεται στη διάρκεια αυτής της κρίσης. Οι ΑΠΕ αναμένεται να επιταχυνθούν σε διεθνές επίπεδο, ενισχύοντας την ενεργειακή ασφάλεια και κρατώντας το ενεργειακό κόστος σε χαμηλά επίπεδα.

Η εξοικονόμηση ενέργειας βρίσκεται στο προσκήνιο και αναλαμβάνει κομβικό ρόλο στην απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο. Η αρχή γίνεται από τη Γερμανία με την εφαρμογή έκτακτων μέτρων σε κτίρια και βιομηχανίες και αναμένεται να ακολουθήσουν και άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Μένει να φανεί αν αυτή η υποχρεωτική εφαρμογή μέτρων θα μετατραπεί σε μακροχρόνια πολιτική και κουλτούρα εξοικονόμησης ενέργειας.

Η κρίση ανέδειξε θεμελιώδεις αδυναμίες της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής και πολυετείς εξαρτήσεις, όπως και διχασμούς στο εσωτερικό της.

Η Γερμανία ήταν η χώρα με την πιο φιλόδοξη κλιματική στρατηγική, ενώ είχε επιλέξει τον δρόμο της απεξάρτησης από την πυρηνική ενέργεια με ορόσημο τον Δεκέμβρη 2022 και το κλείσιμο όλων των πυρηνικών σταθμών της. Ο συνδυασμός αυτών των επιλογών με την έντονη εξάρτηση από το ρωσικό αέριο ανέτρεψε τον σχεδιασμό της χώρας όταν ξαφνικά περιορίστηκαν οι ροές, με αρνητικές συνέπειες για τη βιομηχανία της χώρας και την ανταγωνιστικότητά της.

Η Γαλλία είχε παραδοσιακά από τις χαμηλότερες τιμές ηλεκτρισμού χάρη στη σταθερή και οικονομική παραγωγή πυρηνικής ενέργειας. Φέτος αυτό ανατράπηκε και η Γαλλία έφτασε στα τέλη Ιουλίου να έχει τις υψηλότερες τιμές στην Ευρώπη, καθώς έχει χάσει μέρος της πυρηνικής της παραγωγής λόγω τεχνικών προβλημάτων (εξαιτίας του γηρασμένου στόλου). Οι συνέπειες αυτής της αλλαγής έχουν πανευρωπαϊκές προεκτάσεις, καθώς η Γαλλία αποτελούσε στο παρελθόν την «μπαταρία» της Ευρώπης και εξήγαγε μεγάλες ποσότητες ηλεκτρισμού στις γειτονικές αγορές. Για αυτό οι χώρες της Βόρειας και της Κεντρικής Ευρώπης ζητούν όλο και μεγαλύτερη συνδρομή για τη στήριξη του ενεργειακού τους ελλείμματος.

Η ευρωπαϊκή οικονομία βρίσκεται σε αχαρτογράφητα νερά, οι υψηλές τιμές ενέργειας αναμένεται να διατηρηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα και τα κράτη ξαναγράφουν τους προϋπολογισμούς τους υπό τον φόβο του στασιμοπληθωρισμού, της οικονομικής ύφεσης και της πιθανής μη ενεργειακής επάρκειας τον ερχόμενο χειμώνα. Δυστυχώς οι εξελίξεις αναμένονται δυσοίωνες έως το τέλος του 2022, αν δεν έχουμε κάποια θετική εξέλιξη στο μέτωπο του ουκρανικού πολέμου.

Ο δρ Κώστας Ανδριοσόπουλος, καθηγητής Χρηματοοικονομικών & Ενεργειακής Οικονομίας στο Audencia Business School και πρόεδρος της Επιτροπής Ενέργειας στο Ελληνοαμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο