Η προσέγγιση Τουρκίας – Συρίας προκαλεί φόβο στους πρόσφυγες

Οι Σύροι σε όλη την αντιπολίτευση και στον κουρδικό Βορρά της χώρας αντέδρασαν με ανησυχία στις τουρκικές κινήσεις για εξομάλυνση των σχέσεων με τη Δαμασκό, εν μέσω ισχυρισμών ότι οι πρωτοβουλίες θα οδηγήσουν σε μαζικές δημογραφικές ανταλλαγές και την αναγκαστική επιστροφή εκατομμυρίων προσφύγων.

Ο τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν το Σαββατοκύριακο πρόσθεσε τη φωνή του σε μια αυξανόμενη χορωδία αξιωματούχων που άλλαξαν σημαντικά τελευταία τη ρητορική για τον σύρο ηγέτη Μπασάρ αλ Ασαντ, υποστηρίζοντας: «Ο πολιτικός διάλογος ή η διπλωματία δεν μπορούν να διακοπούν μεταξύ των κρατών». Τον ακολούθησε την Τρίτη ο τούρκος υπουργός Εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου, ο οποίος είπε ότι η Αγκυρα δεν θα θέσει «όρους για διάλογο» με τη Συρία. «Η χώρα πρέπει να καθαριστεί από τρομοκράτες… Οι άνθρωποι πρέπει να μπορούν να επιστρέψουν», είπε στο τηλεοπτικό δίκτυο Haber Global.

Οι δηλώσεις αυτές ήταν το πιο ξεκάθαρο μήνυμα μέχρι τώρα ότι η Τουρκία έχει ξεκινήσει μια νέα πολιτική που σκοπεύει να σταθεροποιήσει τον Ασαντ, αφού ήταν ο κύριος περιφερειακός υποστηρικτής της εκδίωξής του για περισσότερο από μία δεκαετία. Εγιναν δε την παραμονή της ενάτης επετείου της μεγαλύτερης θηριωδίας του πολέμου, της εκτόξευσης οβίδων με αέριο σαρίν  εναντίον σχεδόν 1.300 αμάχων σε περιοχή που ήλεγχε η αντιπολίτευση στα προάστια της Δαμασκού, στις 21 Αυγούστου 2013.

Στα χρόνια που πέρασαν, η Ρωσία και το Ιράν οδήγησαν τον Ασαντ σε μια πύρρεια νίκη στα πεδία των μαχών της χώρας. Τα δύο κράτη και η Τουρκία έχουν τώρα ένα σημαντικό μερίδιο σε μια διαλυμένη χώρα, όπου μεγάλα τμήματα του πληθυσμού παραμένουν εκτός του ελέγχου της κεντρικής κυβέρνησης.

Στα βορειοδυτικά, ωστόσο, ο πόλεμος συνεχίζεται με τις ρωσικές αεροπορικές επιδρομές να στοχεύουν 13 διαφορετικές τοποθεσίες στην επαρχία Ιντλίμπ, όπου το μεγαλύτερο μέρος της αντιπολίτευσης της χώρας κατά του Ασαντ ή εκείνοι που αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους ως μέρος των λεγόμενων συμφωνιών συμφιλίωσης, συνεχίζουν να βρίσκουν καταφύγιο μεταξύ σκληροπυρηνικών ομάδων. Οι πρόσφατες αεροπορικές επιδρομές ήταν από τις πιο εντατικές από τότε που η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία. Ο αριθμός των θυμάτων είναι άγνωστος.

Ο Ερντογάν μέχρι τώρα είχε προβάλει σθεναρή αντίσταση στους ρωσικούς βομβαρδισμούς στην Ιντλίμπ, όπου η Τουρκία έχει αποκτήσει σημαντική επιρροή τα τελευταία δύο χρόνια. Ωστόσο, οι νέες επιθέσεις δεν συνάντησαν καμία αντίδραση από την Αγκυρα, η οποία έχει πλησιάσει περισσότερο την άποψη του Βλαντίμιρ Πούτιν για λύση για τη Συρία τους τελευταίους μήνες. Ο τούρκος ηγέτης φέρεται ότι αποθαρρύνθηκε από μια νέα εισβολή στα κουρδικά βορειοανατολικά της Συρίας τον περασμένο μήνα, αφού μίλησε με τον Πούτιν στο Σότσι. Αφού απέτυχε να κερδίσει το πράσινο φως του Πούτιν, ο Ερντογάν φάνηκε να καταφεύγει στη διπλωματία, ενώ εξαπολύει επιδρομές με μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον κούρδων ανταρτών. Ενα τέτοιο χτύπημα έγινε σε αγώνα βόλεϊ στην πόλη Χασάκα την περασμένη εβδομάδα, σκοτώνοντας τέσσερα κορίτσια και τραυματίζοντας άλλα επτά.

Κουρδικές ομάδες στα βορειοανατολικά, με την υποστήριξη του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν,  του PKK, προετοιμάζονται για μια νέα τουρκική εισβολή, η οποία φοβούνται ότι σκοπεύει να δημιουργήσει μια νέα ζώνη ασφαλείας κατά μήκος των συνόρων με την Τουρκία, στην οποία η Αγκυρα θα μεταφέρει άραβες πρόσφυγες που έχουν φιλοξενηθεί στην Τουρκία την τελευταία δεκαετία.

Ο Ερντογάν βρίσκεται αντιμέτωπος με εκλογές το επόμενο έτος, και το αντιπροσφυγικό συναίσθημα ενισχύεται καθώς αντιμετωπίζει μεγάλη οικονομική κρίση και κοινωνική αναταραχή. Η Τουρκία έχει ήδη ανακοινώσει σχέδια να στείλει έως και ένα εκατομμύριο πρόσφυγες πίσω στη Συρία και έχει χρηματοδοτήσει την κατασκευή κατοικιών σε περιοχές των Κούρδων στα βορειοδυτικά και βορειοανατολικά, δημιουργώντας ουσιαστικά μια σφήνα ανάμεσά τους.

Η άμεση επαφή με τον Ασαντ είναι απίθανο να συμβεί σύντομα. «Αυτό θα γίνει σταδιακά», είπε ανώτερος αξιωματούχος με έδρα τη Βηρυτό. «Τα μηνύματα από τους Τούρκους είναι πολύ ξεκάθαρα. Θέλουν να αντιμετωπίσουν το PKK και ο Ασαντ έχει τώρα κάποια δύναμη μαζί τους για πρώτη φορά. Ωστόσο, όλα γίνονται μέσω του Πούτιν, επομένως δεν μπορεί να πιέσει πολύ».