Σάλος για τη φυλακισμένη {LF}σε απομόνωση όρκα

Τον τίτλο της πιο «μοναχικής φάλαινας στον κόσμο» πήρε από το Whale Sanctuary Project η Κίσκα, η όρκα που τις τελευταίες ημέρες έγινε viral μετά τη δημοσιοποίηση ενός βίντεο όπου φαίνεται να έχει αυτοκαταστροφική συμπεριφορά. Η Κίσκα, που αιχμαλωτίστηκε στα νερά της Ισλανδίας το 1979 και έκτοτε ζει φυλακισμένη στο πάρκο MarineLand στο Οντάριο του Καναδά, φαίνεται πως αντιμετωπίζει σοβαρά ψυχοσωματικά προβλήματα. Στο βίντεο, αρχικά κάνει κύκλους μέσα στη δεξαμενή μέχρι να πάρει φόρα και να χτυπήσει με δύναμη το κεφάλι της πάνω στα γυάλινα τοιχώματα από όπου την παρατηρούν οι επισκέπτες. Στη συνέχεια, έκανε ξανά κύκλους και έπεσε με φόρα στα τοιχώματα, χτυπώντας το κεφάλι της. Αλλες φορές, κολυμπάει με ανήσυχο τρόπο και σταματάει σε ρηχά νερά, όπου κάνει σπασμωδικές κινήσεις.

Οπως επισημαίνει ο Φιλ Ντέμερς, πρώην εργαζόμενος στο πάρκο και ακτιβιστής κατά της κράτησης των ζώων, η Κίσκα επιδεικνύει αυτοκαταστροφική συμπεριφορά εξαιτίας της αιχμαλωσίας της και της μακροχρόνιας παραμονής της σε ένα περιβάλλον χωρίς κανένα ερέθισμα. «Κολυμπάει επανειλημμένα γύρω από την πισίνα της με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Οι ειδικοί  αποκαλούν αυτόν τον τρόπο “ζωόχωση”. Πρόκειται δηλαδή για την αφύσικη και στερεότυπη συμπεριφορά που συνίσταται στην επανάληψη σταθερών και μονότονων κινήσεων ζώων που βρίσκονται σε αιχμαλωσία» τονίζει ο Ντέμερς μιλώντας στην εφημερίδα «Mirror».

Σε αντίθεση πάντως με ό,τι φρονεί η κοινή γνώμη, οι όρκες δεν είναι φάλαινες, αλλά κατηγοριοποιούνται στα δελφίνια – για την ακρίβεια, είναι τα μεγαλύτερα του είδους τους. Είναι εξαιρετικά κοινωνικά ζώα και η απομόνωση τις βλάπτει σοβαρά. Από τη φύση τους, καλούνται να διανύουν αποστάσεις 65 χιλιομέτρων την ημέρα στους ωκεανούς, έτσι η αιχμαλωσία τους και η παραμονή τους σε ένα πολύ περιορισμένο περιβάλλον αποτελούν βασανιστήριο. Η Κίσκα, η οποία γεννήθηκε στις ακτές της Ισλανδίας και σήμερα υπολογίζεται πως είναι 45 ετών, από το  2011 ζει μόνη της στην πισίνα του πάρκου, αφού τα μωρά της και οι σύντροφοί της έφυγαν από τη ζωή πολύ νωρίτερα από την ίδια. Η συμπεριφορά που έχει αναπτύξει το τελευταίο διάστημα «είναι ένα άμεσο αποτέλεσμα που σχετίζεται με το άγχος της ισλανδικής όρκας που έχει αλιευθεί από την άγρια φύση και η Κίσκα μεγαλώνει σε ένα τεχνητό, τσιμεντένιο περιβάλλον τις τελευταίες τέσσερις δεκαετίες» ανέφερε στο iNews ο Ρομπ Λοτ από το Whale and Dolphin Conservation. «Δυστυχώς, αυτό δεν είναι η πρώτη φορά που συμβαίνει. Η επαναλαμβανόμενη, αυτοτραυματική συμπεριφορά που έδειξε η Κίσκα έχει παρατηρηθεί και σε άλλες αιχμάλωτες όρκες, όπου τα χρόνια πλήξης σε δεξαμενές με μικρή ή καθόλου διέγερση εκδηλώνονται με αυτόν τον τρόπο» συνεχίζει ο ακτιβιστής. «Το χρόνιο στρες μπορεί να θέσει σε κίνδυνο το ανοσοποιητικό σύστημα και τις φυσιολογικές συνθήκες των οστών, προκαλώντας ασθένειες, και μερικές φορές φτάνουν στον θάνατο» υπογραμμίζει ο ίδιος.

Στο θαλάσσιο πάρκο που βρίσκεται κοντά στους καταρράκτες του Νιαγάρα, από την ίδρυσή του το 1962 έχουν φιλοξενηθεί 26 όρκες. Από αυτές, οι 20 πέθαναν στις εγκαταστάσεις τους και οι υπόλοιπες πουλήθηκαν ή χαρίστηκαν σε άλλα ενυδρεία. Η Κίσκα είναι η τελευταία εναπομείνασα όρκα στο «πάρκο» και το μέλλον της διαγράφεται δυσοίωνο. «Δυστυχώς η μοίρα της Κίσκα είναι σε μεγάλο βαθμό προδιαγεγραμμένη στο MarineLand, καθώς είναι ιδιοκτησία τους και δεν υπάρχουν βιώσιμα παραθαλάσσια καταφύγια για εκείνη. Το μέλλον της είναι απίστευτα ζοφερό» προειδοποιεί ο Φιλ Ντέμερς.

Τις συνθήκες αιχμαλωσίας κητωδών σε θαλάσσια πάρκα και ενυδρεία έχει αποτυπώσει πολύ γλαφυρά και το ντοκιμαντέρ «Μαύρο Κήτος» (στα αγγλικά «Blackfish»), το οποίο είναι διαθέσιμο στο Netflix. To φιλμ που γυρίστηκε το 2013 από την Γκαμπριέλα Καουπερθγουέιτ διερευνά τη ζωή της όρκας Τίλικουμ που συμμετείχε σε παραστάσεις στο ενυδρείο SeaWorld και προκάλεσε τον θάνατο τριών ανθρώπων. Το «Μαύρο Κήτος» εστιάζει στη ζωή των κητωδών που βρίσκονται φυλακισμένα σε ενυδρεία αλλά και στην αλληλεπίδραση των εκπαιδευτών τους με αυτές και τις σχέσεις που αναπτύσσουν. Η αφήγηση φτάνει μέχρι και τις κακοποιητικές συμπεριφορές που συχνά επιστρατεύουν οι εκπαιδευτές για να δαμάσουν τα ζώα, δείχνοντας κάποιες από αυτές που στους ωκεανούς ήταν χαρούμενα όντα, τώρα να καταλήγουν πολύ προβληματικά, ακόμα και να πνίγονται.

Το μήνυμα του ντοκιμαντέρ είναι πως κανένα ζώο, πόσω μάλλον μια όρκα, δεν πρέπει να ζει σε έναν περιορισμένο χώρο. Πριν από το «Μαύρο Κήτος», οι συνθήκες διαβίωσης των κητωδών στα θαλάσσια πάρκα ήταν σχεδόν άγνωστες στο ευρύ κοινό. Η κυκλοφορία του πυροδότησε πολλές διαμαρτυρίες για την κακή αντιμετώπιση φαλαινών δολοφόνων και άλλων ζώων σε καθεστώς αιχμαλωσίας. Πλέον, το θέμα έχει πάρει αρκετά μεγάλες διαστάσεις και η ταινία χαρακτηρίζεται το πιο δημοφιλές ντοκιμαντέρ για θέματα περιβάλλοντος του Netflix.

Πέρυσι ωστόσο η πλατφόρμα εξέτασε την πιθανότητα απομάκρυνσης του «Μαύρου Κήτους» για άγνωστους λόγους, χωρίς τελικά να προχωρήσουν στην απόφασή τους. Σύμφωνα με το Hollywood Reporter, η αφαίρεσή του από τον κατάλογο θα ωφελούσε στην εξοικονόμηση χώρου για την εισαγωγή νέου περιεχομένου. Για άλλους, μια τέτοια απόφαση σχετιζόταν με τις δηλώσεις των εργαζομένων σε θαλάσσια πάρκα που αποτυπώθηκαν χωρίς ιδιαίτερη εμπειρία ενώ οι περισσότεροι εξ αυτών είχαν εργαστεί με άλλα ζώα στο παρελθόν…