Το γλωσσάρι της Επιδαύρου

Βενζίνη

Ηταν η γνωστή άγνωστη μεταβλητή την οποία όλοι επικαλούνταν για να εξηγήσουν το φαινόμενο των μισοάδειων κερκίδων στην πλειονότητα των παραστάσεων. Στην πραγματικότητα, η ακρίβεια των καυσίμων ήταν ένας μόνο παράγοντας στην εξίσωση όπου συμμετέχουν ο τίτλος του έργου (η «Αντιγόνη» είναι μεγαλύτερο δέλεαρ από την «Αλκηστη», ό,τι κι αν λέμε), οι αναγνωρίσιμοι ηθοποιοί και η κόπωση ύστερα από δύο (;) καθόδους στο αρχαίο θέατρο. Σε κάθε περίπτωση, ο οικογενειακός προϋπολογισμός επιβαρύνθηκε την περίοδο που ακόμη η τιμή της αμόλυβδης είχε μπροστά 2άρι, οπότε τα 276 χιλιόμετρα Αθήνας – Επιδαύρου (μετ’ επιστροφής, για να μείνουμε σε ένα παράδειγμα) ήταν μια πραγματικά μεγάλη απόφαση.

Γερμανοί

Με έναν γερμανό σκηνοθέτη ξεκίνησαν τα Επιδαύρια την 1η Ιουλίου: τον Γιόχαν Σίμονς, που έφερε την «Αλκηστη» του Ευριπίδη και έναν θίασο νομάδων, στη μετάφραση της σπουδαίας Αν Κάρσον. Και με έναν Γερμανό συνέχισαν στις 22 Ιουλίου: τον Ούλριχ Ράσε (φωτογραφία) και τον «Αγαμέμνονα» του Αισχύλου. Για τους φίλους, η πρώτη παράσταση πήρε τόσες ελευθερίες όσες επέτρεπε η «ανασκαφή» του κειμένου, ενώ η δεύτερη αξιοποίησε τη μουσική και τον ρυθμό στο έπακρο. Για τους «αμφισβητίες», η πρώτη έφτασε σε υπερβολές και η δεύτερη κούρασε με τη διάρκεια των 2 και πλέον ωρών. Τα μειωμένα εισιτήρια συνέβαλαν στη συζήτηση κατά πόσο το άνοιγμα των Επιδαυρίων μπορεί να είναι πετυχημένο με ξένους θιάσους.

Capaki

Κατά μία έννοια, ήταν η «μεγάλη επιστροφή» αφού τα περιοριστικά μέτρα κατά της παγκόσμιας πανδημίας πέρασαν αναπόφευκτα και από τον γνωστό πορτοκαλεώνα. Η ντίσκο Capaki, το «άσυλο της διασκέδασης» στο Γιαλάσι, ξανάνοιξε φέτος δίνοντας τον δικό της τόνο στην έναρξη του Φεστιβάλ της Επιδαύρου. Από τους πρώτους που την επισκέφτηκαν – μέχρι αργά – οι ηθοποιοί από τον γερμανοολλανδικό θίασο της «Αλκηστης» του Γιόχαν Σίμονς.

Ζεϊμπέκικο

Ιαχές «όπα» να σκίζουν τον αέρα και οι μαυροντυμένες φιγούρες του Χορού και του Κρέοντα να γεμίζουν την ορχήστρα του θεάτρου χορεύοντας ξέφρενα ζεϊμπέκικο. Αν και παράδοξη η ανάγνωση αυτή του μύθου της «Αντιγόνης», υποστηρίχθηκε μέχρι τέλους από τον σκηνοθέτη της παράστασης Τσέζαρις Γκραουζίνις, ο οποίος είδε τη μεγάλη τραγωδία του Σοφοκλή ως μια γιορτή. Μια γιορτή με στόχο να εδραιώσει την εξουσία του ο Κρέοντας με ύβρεις κι απειλές και μια γιορτή ανυπακοής από την πλευρά της Αντιγόνης. Το ζεϊμπέκικο, ο χορός του πόνου στη λαϊκή κουλτούρα, συντρόφεψε τους ήρωες κι έντυσε, μάλλον παράταιρα, κάθε τους τραγική έκφανση στο έργο.

Μοντέρνο (ή, αλλιώς, πρωτοπορία)

Πολύπαθη και πολύφερνη έννοια, η οποία προσαρμόστηκε και αυτό το καλοκαίρι στις προκρούστειες διαθέσεις σκηνοθετών, σκηνογράφων και – γιατί όχι; – του ίδιου του κοινού. Ο κύκλος των πειραματισμών, του υπερεκσυγχρονισμού και των πάσης φύσεως ευρημάτων φαίνεται να κάνει κοιλιά (αν δεν φτάνει στο τέρμα). Η διάθεση να «ακούγεται» το κείμενο παραμένει πρωταρχική, σε αντίθεση με το σούπερ εύρημα που κάθε φορά διαφημίζει ένας καλλιτέχνης αλλάζοντας ενίοτε το ύφος, το ήθος και την όψη του έργου. Γιατί καλό και το μοντέρνο, αλλά ποιος είπε ότι δεν ενυπάρχει στο κλασικό;

Στάση εργασίας

Πεδίο για μικροσυνδικαλιστικά παιχνίδια έγινε το αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου, με αφορμή τη στάση εργασίας που κήρυξαν το Σωματείο Ελλήνων Ηθοποιών και το Σωματείο Εργαζομένων Εθνικού Θεάτρου την Παρασκευή 8 Ιουλίου, οδηγώντας σε αναβολή της πρεμιέρας της παράστασης «Μήδεια» του Εθνικού Θεάτρου. Αιτία για την κίνηση αυτή, που δεν έχει συμβεί εδώ και δεκαετίες στο αρχαίο θέατρο, ήταν το αίτημα για την αναπροσαρμογή της αποζημίωσης για την εκτός έδρας εργασία των υπαλλήλων των κρατικών σκηνών. Αν και οι εκπρόσωποί τους σε συνάντηση με τον υφυπουργό Πολιτισμού Νικόλα Γιατρομανωλάκη συμφώνησαν στην προτεινόμενη αύξηση 10% με αναδρομική ισχύ, η αδυναμία αποτύπωσης αυτών των δεδομένων γραπτώς εκ μέρους του υπουργείου λόγω αναρμοδιότητάς του έγινε η πρόφαση για την προκήρυξη της στάσης εργασίας. Η ακύρωση της παράστασης, που οδήγησε σε σημαντική οικονομική ζημιά του δημόσιου οργανισμού αλλά και στην ταλαιπωρία του θεατρόφιλου κοινού, αποδείχθηκε άδικη τελικώς. Λίγες ημέρες αργότερα, στις 11 Ιουλίου, το υπουργείο Πολιτισμού, συνεπές στη δέσμευσή του, κατέθεσε τη σχετική τροπολογία που έλυσε το ζήτημα των αυξήσεων στις αποζημιώσεις των εκτός έδρας μετακινήσεων των υπαλλήλων.

Ρεκόρ (προσέλευσης)

Αν και η παράσταση «Αντιγόνη» σε σκηνοθεσία Τσέζαρις Γκραουζίνις, που παρουσιάστηκε στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου στις 5 και 6 Αυγούστου, δεν διεκδικεί ιδιαίτερες καλλιτεχνικές δάφνες, πιστώνεται σημαντική εμπορική επιτυχία. Και οι δύο βραδιές στο αργολικό θέατρο ήταν sold out, αγγίζοντας τα 17.000 εισιτήρια και ξεπερνώντας τους 18.000 θεατές, ένα επίτευγμα που δεν έχει επαναληφθεί εδώ και τουλάχιστον μία δεκαετία στην Επίδαυρο.

Νεοελληνικό

Ενα έργο – σταθμό της νεοελληνικής δραματουργίας παρουσίασε φέτος το καλοκαίρι το Εθνικό Θέατρο στην Επίδαυρο. Η «Μήδεια» του Μέντη Μποσταντζόγλου ή Μποστ, η εκρηκτική κωμωδία για τη σύγχρονη πραγματικότητα αυτής της χώρας, ζωντάνεψε στην ορχήστρα του αργολικού θεάτρου μέσα από τη σκηνοθετική ματιά του Γιάννη Καλαβριανού. Ο νέος καλλιτεχνικός διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου Γιάννης Μόσχος, ξεφεύγοντας από την προφανή επιλογή ρεπερτορίου από το φάσμα του αρχαίου δράματος, στράφηκε στη νεοελληνική δημιουργία για τη μία από τις δύο καλοκαιρινές παραγωγές του οργανισμού, τροφοδοτώντας τον διάλογο που έχει ανοίξει τα τελευταία χρόνια για το είδος των παραστάσεων που πρέπει να ανεβαίνουν στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Επιδαύρου.

Πανό

Αξεσουάρ της άνω κερκίδας σε αρκετές παραστάσεις, ξεδιπλώθηκε από μέλη του Σωματείου Ελλήνων Ηθοποιών ή άλλα άτομα αγνώστου προελεύσεως φέροντας το σύνθημα – statement «Βιαστής είναι» (για την υπόθεση Λιγνάδη, μετά την αποφυλάκισή του). Σε ορισμένες περιπτώσεις ο θόρυβος που δημιούργησε το ξεδιπλωμένο πανό υπερκάλυψε τους ψιθύρους για την όποια ποιότητα της εκάστοτε παράστασης και τις βουβές κραυγές για το θέαμα που απολάμβαναν – κατά τ’ άλλα – οι θεατές. Η τακτική πάντως ξέφυγε από τα όρια της Επιδαύρου και εντοπίστηκε σε άλλους χώρους ανά την Ελλάδα. Εκτός από την ανάρτηση του πανό, οι ηθοποιοί ή άλλοι συντελεστές προέβησαν και σε απαγγελία κειμένου του ΣΕΗ, όπου, εκτός των άλλων θεατρικών, αναφερόταν ότι «την ίδια ώρα» ο Γιάννης Μιχαηλίδης αφήνεται «να αργοπεθαίνει μετά από 52 ημέρες απεργίας πείνας για τους ίδιους ακριβώς εκδικητικούς λόγους». Ο Γ. Μιχαηλίδης διέκοψε τελικά την απεργία πείνας στις 29 Ιουλίου.

Τηλεόραση

Από τα τηλεοπτικά πλατό, στην ορχήστρα του αρχαίου θεάτρου της Επιδαύρου βρέθηκαν αρκετοί τηλεοπτικοί αστέρες φέτος το καλοκαίρι. Πρωταγωνιστές των τηλεσουξέ της εποχής αναμετρήθηκαν με το αρχαίο δράμα κι υποδύθηκαν κλασικούς ρόλους. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, το καστ της «Αντιγόνης» (Βασίλης Μπισμπίκης, Ελλη Τρίγγου, Δανάη Μιχαλάκη) που βγήκε από κάποιο επεισόδιο των «Αγριων μελισσών», ενώ και η πρωταγωνίστρια της «Ιφιγένειας εν Αυλίδι» προερχόταν από το ίδιο σίριαλ. Σε αρκετές περιπτώσεις, μπορεί οι ερμηνείες να μην ανταποκρίθηκαν στις απαιτήσεις, λειτούργησαν ωστόσο σαν κράχτες φέρνοντας χιλιάδες κοινού στην Επίδαυρο, κερδίζοντας το στοίχημα τουλάχιστον της εμπορικότητας.

Λεωνίδας

All time classic: εδώ η έκφραση δεν συνιστά κατάχρηση. Η ταβέρνα όπου έχει μαγειρέψει η Κατίνα Παξινού τα γεύματα του θιάσου, η ταβέρνα στην κουζίνα της οποίας έμπαινε η Μελίνα Μερκούρη κι έβαζε μόνη της το γιουβέτσι που προτιμούσε, που στα τραπέζια της έχουν καθίσει από την Κάλλας και τον Πίτερ Μπρουκ μέχρι τον Φρανσουά Μιτεράν κάποια Χριστούγεννα. Εκεί όπου γίνεται η πρώτη ζύμωση, ακούγονται οι πρώτες κριτικές των παραστάσεων πριν γραφτούν στον Τύπο. Πολύτιμο κομμάτι των επιδαύριων αναμνήσεων.