Ενας χρόνος μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν

Η Μαριάμ είναι η καλύτερη μαθήτρια της έκτης τάξης σε σχολείο της Καμπούλ, κάτι που υπό την κυριαρχία των Ταλιμπάν σημαίνει ότι η εκπαίδευσή της θα τελειώσει σε λίγους μήνες. Ομως η 10χρονη, της οποίας το όνομα αλλάξαμε για να προστατεύσουμε την ταυτότητά της, έχει στρατηγική να παραμείνει στο σχολείο για άλλη μια χρονιά, καθώς εξηγεί το σχέδιό της: «Θα φροντίσω να μην απαντήσω σωστά σε πάρα πολλές ερωτήσεις. Αποφάσισα να αποτύχω, για να μπορέσω να σπουδάσω ξανά στην έκτη δημοτικού και να μείνω στο σχολείο».

Αυτό είναι το Αφγανιστάν ένα χρόνο αφότου οι Ταλιμπάν, πέρσι στις 15 Αυγούστου, κατέλαβαν τον έλεγχο της χώρας με μια αστραπιαία προέλαση στην Καμπούλ. Οι πιο έξυπνοι νέοι της χώρας εκμεταλλεύονται τη νοημοσύνη τους για να κάνουν αυτο-σαμποτάζ και να συνεχίσουν να έχουν πρόσβαση στην εκπαίδευση.

Στην εκστρατεία τους για το Αφγανιστάν, και σε διεθνείς συνομιλίες με τις ΗΠΑ, οι Ταλιμπάν πρόσφεραν μια σιωπηρή υπόσχεση, ότι σε αντάλλαγμα για μια ελαφρώς μετριασμένη εκδοχή του πουριτανικού εξτρεμισμού τους, θα έφερναν τουλάχιστον ειρήνη και σταθερότητα σε μια χώρα που ταλαιπωρείται από δεκαετίες πολέμου. Οι γυναίκες είχαν ισλαμικό δικαίωμα στην εκπαίδευση και στην εργασία, είπαν οι απεσταλμένοι τους σε διεθνή συνέδρια, και χωρίς συνεχή πόλεμο η αφγανική οικονομία θα είχε περισσότερο χώρο να αναπτυχθεί. Καθώς εκατοντάδες χιλιάδες Αφγανοί τράπηκαν σε φυγή, πολλοί άλλοι υποδέχτηκαν με ελπίδα τον τερματισμό του πολέμου.

Απομονωμένο κράτος. Ενα χρόνο αργότερα, αυτό το όραμα φαίνεται όλο και πιο κενό. Οι Ταλιμπάν έχουν φτιάξει απομονωμένο κράτος-παρία, που δεν αναγνωρίζεται από καμία χώρα, ακόμη και από πρώην συμμάχους τους. Ο εναγκαλισμός τους με τους παλιούς, βίαιους συμμάχους τους αποκαλύφθηκε δραματικά την περασμένη εβδομάδα, όταν οι ΗΠΑ σκότωσαν τον αρχηγό της Αλ Κάιντα στην καρδιά της ελίτ γειτονιάς Σερπούρ της Καμπούλ. Πριν από αυτό όμως, είχαν περάσει μήνες μακριά από τα διεθνή φώτα της δημοσιότητας. Η εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία αποτέλεσε δώρο για τους Ταλιμπάν, αποσπώντας την προσοχή του κόσμου καθώς εκείνοι ενίσχυαν τις εξτρεμιστικές τους πολιτικές.

Οι γυναίκες αντιμετωπίζουν σκληρότερους περιορισμούς εδώ από οπουδήποτε αλλού στον κόσμο, αποκλείονται από τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και οι περισσότερες εργάζονται εκτός υγειονομικής περίθαλψης και εκπαίδευσης. Αναγκάζονται να συνοδεύονται από έναν άνδρα κηδεμόνα για όλα εκτός από σύντομα ταξίδια και υποχρεούνται να καλύπτουν τα πρόσωπά τους δημόσια. Οι περιορισμοί επιβάλλονται κατά διαστήματα, αλλά, ιδιαίτερα για τις πιο φτωχές και πιο ευάλωτες γυναίκες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που δεν έχουν κηδεμόνα, ο φόβος της τιμωρίας είναι μεγάλος. «Τρεις φορές έχω δει γυναίκες να ξυλοκοπούνται στην αγορά από τους Ταλιμπάν, επειδή τις κατηγόρησαν ότι φορούσαν στενά ρούχα», περιγράφει η 16χρονη Φαρκούντα, η οποία αναγκάστηκε να σταματήσει το σχολείο τον Σεπτέμβριο και παλεύει με την κατάθλιψη. «Μια άλλη φορά χτυπούσαν κορίτσια μόνο και μόνο επειδή χαμογελούσαν και μιλούσαν δυνατά».

Κατάρρευση της οικονομίας. Η οικονομία του Αφγανιστάν έχει καταρρεύσει, αφού οι διεθνείς κυρώσεις στους Ταλιμπάν έκοψαν το εμπόριο, η βοήθεια που λάμβανε η προηγούμενη κυβέρνηση εξαντλήθηκε και οι Ταλιμπάν μπορεί να γνωρίζουν τον πόλεμο, αλλά δεν ξέρουν πώς να κυβερνήσουν μια χώρα. Ο Σαρντάρ και η σύζυγός του ήταν δημόσιοι υπάλληλοι και κέρδιζαν αρκετά για να αγοράσουν γη και να χτίσουν ένα σπίτι. Και οι δύο απολύθηκαν όταν οι Ταλιμπάν ήρθαν στην εξουσία. Σήμερα, εκείνη κάθεται στο σπίτι, ενώ εκείνος ζητάει χειρωνακτική εργασία στον δρόμο και είναι τυχερός που έχει μια μέρα δουλειά την εβδομάδα και 200 αφγάνι, περίπου δύο ευρώ. Εχει να συντηρήσει τέσσερα παιδιά και μια άρρωστη μητέρα. Πρακτικά αδύνατο.

Η νέα ηγεσία της χώρας εμφανίζεται προκλητικά αδιάφορη σχετικά με αυτά τα δεινά, λέγοντας στους Αφγανούς ότι πρέπει να εμπιστεύονται στον Θεό για να τους ταΐσει, όχι την κυβέρνησή τους. Αλλά γνωρίζουν ότι η κρίση διαβρώνει όποια υποστήριξη μπορεί να είχαν. «Χάνουν την υποστήριξη στο εσωτερικό της χώρας και το γνωρίζουν», λέει αφγανός αναλυτής με διασυνδέσεις με στελέχη των Ταλιμπάν. «Η διακυβέρνηση είναι ο μεγαλύτερος εφιάλτης τους. Εμειναν έκπληκτοι με τις εξελίξεις, όταν κατέλαβαν τόσο γρήγορα την Καμπούλ, μια εντελώς διαφορετική πόλη από εκείνη που είχαν εγκαταλείψει το 2001». Και προσθέτει, την ώρα που μια ολόκληρη γενιά μορφωμένων Αφγανών έχει τραπεί σε φυγή: «Είναι παραδοσιακές αγροτικές δυνάμεις που ήρθαν σε πόλεις. Αλλά αντί να ενσωματωθούν, θέλουν να ενσωματωθούν οι πόλεις σε αυτούς, θέλουν να τους μοιάσουμε».