O μεγάλος κίνδυνος για {LF}τους πυρηνικούς αντιδραστήρες

Η πορεία του ρωσικού στρατού στην Ουκρανία μετά τις 24 Φεβρουαρίου ήταν φρικτή για πολλούς λόγους, κυρίως επειδή εισήγαγε την προοπτική ενός στρατιωτικού χτυπήματος σε οποιονδήποτε από τους 15 πυρηνικούς αντιδραστήρες και τις δεξαμενές αναλωμένων καυσίμων της Ουκρανίας, με κίνδυνο τεράστιας απελευθέρωσης ραδιενεργών στοιχείων. Ευτυχώς, αυτό δεν έχει συμβεί – ακόμα. Ο,τι κι αν συμβεί στη συνέχεια, η κρίση στην Ουκρανία έδειξε ότι οι πόλεμοι και οι πυρηνικοί αντιδραστήρες δημιουργούν ένα επικίνδυνο μείγμα, εγείροντας ανησυχητικά ερωτήματα για άλλες συγκρούσεις που σιγοβράζουν σε όλο τον κόσμο: Ισραήλ – Ιράν, Κίνα – Ταϊβάν και Βόρεια – Νότια Κορέα, μεταξύ άλλων. Ολες αυτές οι χώρες διαθέτουν μεγάλα εργοστάσια πυρηνικής ενέργειας ή όπλων και όλες βρίσκονται σε κίνδυνο πολέμου.

Περιπλέκοντας περαιτέρω τα πράγματα, δεν υπάρχει διεθνής σύμβαση που να απαγορεύει τις επιθέσεις σε πυρηνικούς σταθμούς εν καιρώ πολέμου. Η μόνη παγκόσμια συμφωνία που φέρεται να αντιμετωπίζει το θέμα είναι το Πρόσθετο Πρωτόκολλο στις Συμβάσεις της Γενεύης της 12ης Αυγούστου 1949, που συνδέεται με την προστασία των θυμάτων διεθνών ένοπλων συγκρούσεων, το οποίο υπεγράφη το 1977 και είναι πολύ διφορούμενο για να είναι αποτελεσματικό.

Επειδή ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) έχει σημειώσει μικρή πρόοδο στο να πείσει τη Διάσκεψη για τον Αφοπλισμό (το παγκόσμιο πολυμερές φόρουμ για τον έλεγχο των όπλων με έδρα τη Γενεύη) να υιοθετήσει ένα νέο πρωτόκολλο, η μόνη διασφάλιση που απομένει είναι η αυτοσυγκράτηση. Ομως, ενώ οι χώρες σε μεγάλο βαθμό ήταν απρόθυμες να επιτεθούν σε πυρηνικούς αντιδραστήρες στο παρελθόν, ο πόλεμος στην Ουκρανία έδειξε ότι το ταμπού είναι εύθραυστο.

Η κλίμακα της απειλής απαιτεί μια ανανεωμένη προσπάθεια από τη διεθνή κοινότητα να διαμορφώσει μια αυστηρή νομική απαγόρευση. Αλλά οι διεθνείς νομικοί δεν χρειάζεται να εφεύρουν ένα νέο πρότυπο, επειδή υπάρχει ήδη: το 1988, η Ινδία και το Πακιστάν συνήψαν μια συμφωνία που περιελάμβανε όλα όσα λείπουν από το Πρόσθετο Πρωτόκολλο. Αυτό το μοντέλο θα πρέπει να υιοθετηθεί ως καθολικός κανόνας.

Σε αντίθεση με όσα έχουμε δει μέχρι τώρα ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία, συνεπάγεται απειλή για τους πυρηνικούς αντιδραστήρες. Το στρατιωτικό δόγμα της Ρωσίας δεν περιορίζεται. Ακολουθώντας την προσέγγιση που εφάρμοσε στην Τσετσενία και τη Συρία, οι δυνάμεις της έχουν βάλει στο στόχαστρο και πλήττουν την πολιτική υποδομή της Ουκρανίας.  Η αδιάκριτη προσέγγιση του ρωσικού στρατού έχει ήδη πυροδοτήσει πυρηνικό συναγερμό. Στα τέλη Φεβρουαρίου, επιτέθηκε σε μια τοποθεσία απόρριψης ραδιενεργών ουσιών κοντά στο Κίεβο, αποτυγχάνοντας, ευτυχώς, να χτυπήσει την εγκατάσταση αποθήκευσης. Στη συνέχεια, στις αρχές Μαρτίου, βομβάρδισε το Ινστιτούτο Φυσικής και Τεχνολογίας του Χάρκοβο, το οποίο αρχικά θεωρήθηκε ότι λειτουργούσε έναν μικρό αντιδραστήρα (ευτυχώς, στέγαζε μόνο έναν επιταχυντή που δεν αποτελούσε πυρηνικό κίνδυνο).

Μέχρι στιγμής, η τύχη έπαιξε μεγάλο ρόλο στην αποτροπή μιας καταστροφής. Αν και οι ρωσικές δυνάμεις δεν έχουν βομβαρδίσει κανένα πυρηνικό εργοστάσιο, έχουν καταλάβει δύο εγκαταστάσεις, συμπεριλαμβανομένου του εγκατεστημένου εργοστασίου του Τσερνομπίλ και των χιλιάδων ράβδων αναλωμένου καυσίμου. Ακόμη πιο ανησυχητική ήταν η κατάληψη του πυρηνικού σταθμού της Ζαπορίζια, που διαθέτει έξι μεγάλους ενεργούς αντιδραστήρες.

Τώρα που ο πόλεμος στην Ουκρανία αποκάλυψε τους κινδύνους που αντιμετωπίζουμε, η διεθνής κοινότητα δεν έχει καμία δικαιολογία να συνεχίσει να αποφεύγει τη δράση. Ο κόσμος χρειάζεται μια επίσημη σύμβαση που να απαγορεύει τις επιθέσεις σε πυρηνικούς αντιδραστήρες και συναφείς εγκαταστάσεις. Ο ΔΟΑΕ μπορεί να οδηγήσει τη διαδικασία συγκαλώντας μια επιτροπή αναθεώρησης εμπειρογνωμόνων για να αξιολογήσει το Πρόσθετο Πρωτόκολλο, και να προχωρήσει σε πιο τολμηρές διασφαλίσεις και νομικές εναλλακτικές λύσεις. Η συμφωνία Ινδίας – Πακιστάν θα πρέπει να χρησιμεύσει ως πρότυπο. Το έργο της επιτροπής θα πρέπει να είναι αρκετή για να δώσει ώθηση σε έναν νέο γύρο σοβαρών διαπραγματεύσεων.

Ο Μπένετ Ράμπεργκ, πρώην αξιωματούχος στο Γραφείο Πολιτικών-Στρατιωτικών Υποθέσεων του υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ, είναι ο συγγραφέας του βιβλίου «Πυρηνικοί σταθμοί παραγωγής ενέργειας ως όπλα για τον εχθρό»