«Με το σινεμά {LF}τα κόμικς έχουν την ίδια αφετηρία: Να αφηγηθούν μια ιστορία»

«Θέλω να πάψεις να γελάς, θέλω να κλαις», λέει λιτά, πειραγμένα, χαμηλόφωνα η Ελενα Τοπαλίδου στο πιάνο, στη ροή της ταινίας «Μαγνητικά Πεδία» σε σκηνοθεσία του Γιώργου Γούση. Ο κόσμος του φιλμ είναι τρυφερός μα και σκληρός. Σαν το μεγάλο λαϊκό του Τζουανάκου που προαναφέραμε και που μοιάζει μέρος της σκηνοθετικής αφήγησης. Ο κόσμος της ταινίας αποτελείται από δύο ήρωες, την Τοπαλίδου και τον Αντώνη Τσιοτσιόπουλο και που σε μια παύση της ζωής τους μοιάζουν να βρίσκονται σε μια κίνηση που τους οδηγεί σε εκπλήξεις. Το road movie του Γούση αυτές τις ημέρες είναι μια παρηγοριά για τον κόσμο της Αθήνας που γεμίζει τα θερινά σινεμά να το δει. Βασικά να δει τους δύο ηθοποιούς σε έναν μη τόπο και έναν μη χρόνο και σε μια περιπλάνηση να επανανοηματοδοτούν τις ζωές τους. Η ταινία έχει διακριθεί με έξι βραβεία στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και πέντε ΙΡΙΣ της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου. Και κυρίως γυρίστηκε σε 12 μέρες στην Κεφαλονιά. Το σενάριο, ενώ υπήρχε μια σκαλέτα, πρόκυπτε εκεί. Μοιάζει ο Γούσης και η γενιά του να ανασυνθέτουν ή να δημιουργούν το υλικό τους από τις δυσκολίες της εποχής μας. Γενιά των 35άρηδων, ζυμωμένη στον απόηχο αλλοτινών ευμαρών εποχών αλλά και πιο ικανή να προσεγγίσει τη βαθιά προβληματική των σχέσεων, της νέας πραγματικότητας. Ο Γούσης συνέστησε μια μικρή κοινότητα ανθρώπων, πήγαν στην Κεφαλονιά και έκαναν την ταινία σε λίγες ημέρες. Και το θαύμα είναι πως παρότι ζούμε την εποχή της μικρής οθόνης η ταινία τα σπάει εισπρακτικά αυτές τις ημέρες, ίσως και επιβραβεύοντας αυτή τη χειρονομία ρομαντισμού και έκθεσης δυο γκρεμισμένων ηρώων που ξανασηκώνονται ο ένας με τη βοήθεια του άλλου. Με τον Γούση συναντιόμαστε στη Φωκίωνος Νέγρη και μας μιλά για τα κόμιξ – επαγγελματίας του χώρου γαρ -, τις ταινίες του, το σινεμά σήμερα αλλά και τις επιρροές του. Μοιάζει ο ίδιος να συνθέτει τα σχέδιά του με τον κλειστό του χαρακτήρα ενός κομίστα που απομονώνεται πειθαρχημένα για να σχεδιάσει αλλά και με την εξωστρέφεια ενός κινηματογραφιστή που είναι ανοιχτός στην παρέα των συνεργατών του για να εξελίξει την κάθε φορά ιστορία του.

Ελεγα να μην αρχίσουμε από την ταινία σας «Μαγνητικά Πεδία». Εχει ενδιαφέρον πως έρχεστε από τον κόσμο των κόμιξ…

Από 18-19 ετών ξεκίνησα να δημοσιεύω στον Τύπο, βασικά στο περιοδικό «9» και μέχρι τα 32 ήταν η δουλειά μου αυτή. Βιβλία, graphic novels, εικονογραφήσεις, συνεργασίες με εφημερίδες (ανάμεσα τους και το «ΒΗΜΑ» και τα «ΝΕΑ») αλλά και σε free press.

Σπουδάσατε;

Εχω σπουδάσει γραφιστική αλλά σχεδόν αμέσως άρχισα να σχεδιάζω και την τέλειωσα τυπικά. Σχεδίασα (graphic novel) τον Ερωτόκριτο με τον Δημοσθένη Παπαμάρκο και τον Γιάννη Ράγκο, ενώ πιο πριν είχα δημοσιεύσει μικρές ιστορίες στις εκδόσεις ΚΨΜ. Μετά είναι οι «Ληστές», ο πρώτος τόμος. Γράφω ιστορίες αλλά ποτέ μόνος. Πάντα το μοιράζομαι με τους συγγραφείς, κάνουν εκείνοι το πρώτο ντράφτ. Πάντα είμαι μέλος της ιστορίας.

Τι είναι το graphic novel για κάποιον-α που δεν ξέρει;

Εχει την αίσθηση της ταινίας-βιβλίου. Μια ολοκληρωμένη αφήγηση με αρχή, μέση και τέλος. Οχι όπως στα παλιά κόμικς που είχαν συνέχειες. Τεχνική είναι η διαφορά.

Είναι ένα είδος σκηνοθεσίας;

Είναι. Με το σινεμά τα κόμικς έχουν την ίδια αφετηρία: Να αφηγηθούν μια ιστορία. Με εντελώς διαφορετικά εργαλεία για να φτάσεις στο αποτέλεσμα. Αλλά οι αποφάσεις που έχεις να πάρεις ή τα προβλήματα που συναντάς είναι περίπου κοινά.

Διάβαζα, πως στην ταινία σας, στα «Μαγνητικά Πεδία», οι ήρωες δεν αλλάζουν ρούχα κατά τη ροή της ιστορίας, κάτι που γίνεται και στα κόμικς.

Ηταν μια ιστορία δύο ημέρων άρα τεχνικά βολεύει και βγάζει επίσης νόημα και ρεαλιστικά. Οι ήρωες όμως ναι. Πώς βλέπεις στον Λούκι Λουκ που φοράει πάντα τα ίδια ρούχα; Είναι κι ένα στοιχείο που μπορεί υποσυνείδητα να το έχω δανειστεί από τον κόσμο των κόμικς. Δεν ήταν μια απόφαση. Νιώθω πως στο σινεμά, κάνω το εντελώς ανάποδο από τα κόμικς. Η διαδικασία είναι άλλη. Ενιωσα πως είμαι κουρασμένος πια να είμαι κλεισμένος σε ένα σχεδιαστήριο μόνος μου και ο έλεγχος όλων είναι να είναι δικός μου. Στο σινεμά είναι αλλιώς, ανάποδα. Οποιος μπαίνει φέρνει πράγματα, μας εκπλήσσει. Κρατάμε πράγματα που συμβαίνουν εκείνη τη στιγμή. Δεν κάνουμε story – board. Κυνηγάμε τον έλεγχο στο σινεμά συλλογικά και εκείνη την ώρα μπορεί να μας συμβεί οτιδήποτε και άρα να αλλάξουμε τα πάντα.

Ετσι κινηθήκατε στα «Μαγνητικά Πεδία»;

Αυτή ήταν η ιδέα. Να πάμε χωρίς σενάριο. Μόνον με μια σύνοψη.

Με σκαλέτα;

Ναι υπήρχε η σειρά σκηνών. Μόνον. Παράγραφοι. Το είχα γράψει με τον Αντώνη Τσιοτσιόπουλο, τον έναν εκ των πρωταγωνιστών. Οι διάλογοι γίνονταν εκείνη την ώρα αλλά συζητούσαμε πολύ για τους χαρακτήρες.

Βλέποντας το φιλμ ένιωσα πως η ροή συνεχίζεται ανεξάρτητα αν ακούγονται οι ήρωες. Η κάμερα τους παρακολουθεί.

Αυτό πρόκυψε. Ξέραμε σίγουρα πως – επειδή ήταν αυτοσχεδιασμός – εμείς ακολουθούμε αυτούς, όχι αυτοί εμάς. Ή τους αφήνουμε ένα πεδίο, η κάμερα στήνεται σε ένα τοπίο και τους αφήνεις να κινηθούν ελεύθερα και να μας οδηγούν. Ξέραμε πως ο ήχος θα μας φέρνει κοντά τους και όχι η εικόνα. Ακόμη κι αν είναι κουκίδες στον ωκεανό. Σαν να είσαι δίπλα τους. Το είχαμε δει να δουλεύει πολύ στις ταινίες του Κιαροστάμι. Ακολουθεί ένα αυτοκίνητο σε ένα τοπίο και ακούς τους ήρωες μέσα στην καμπίνα.

Ακόμη και τα τραγούδια είναι μέρος της αφήγησης, δεν αυτονομούνται.

Η Ελενα, που τραγουδά, αυτός ο χαρακτήρας, έχει αυτή την τάση. Σε αυτή την παύση της ζωής της ανακαλύπτει τα πάντα ξανά με μια παιδικότητα. Από την αρχή. Εμένα με γοητεύουν οι άνθρωποι που βρίσκονται σε ένα μεταίχμιο.

Ακόμη κι αυτοί που αναζητούν μια νέα ταυτότητα;

Και οι δύο κουβαλάνε φορτία. Ο Αντώνης δεν το έχει καταλάβει ακόμη αλλά μέσα από αυτή την ιστορία το βρίσκει. Από τη γη να αρχίσει να ανεβαίνει στον ουρανό με τη βοήθεια της Ελενας.

Αυτός είναι ηττημένος;

Είναι μαγκωμένος. Υπάρχει αυτό στη ζωή, ειδικά οι άνδρες το έχουν αυτό. Απαρνούνται το συναίσθημα. Ετσι έχουμε μεγαλώσει, πρέπει να είμαστε άνδρες. Το μπλοκάρουν. Η πατριαρχία δεν κάνει μόνον κακό στις γυναίκες αλλά και στους άνδρες.

Είναι μια road movie ή μια sky movie όπως έλεγε ο Χρήστος Βακαλόπουλος για την ταινία «Γυναίκες μην κλαίτε»;

Θέλαμε να κάνουμε ένα road movie. Δεν ξέρω καν τι σημαίνει. Μια ιστορία του δρόμου, δύο άνθρωποι σε κίνηση, ίσως και ψυχαναλυτικά. Αν και η ταινία αφορά μια παύση, άρα κινούνται μέσα σε μια παύση. Αυτό ίσως έχει ενδιαφέρον. Κάνουν μικρούς κύκλους γύρω από μια παύση.

Τι ταξίδι κάνει τώρα η ταινία;

Τώρα είναι στα θερινά, εισπρακτικά είναι ένα θαύμα. Τους 30 χιλιάδες θεατές κοντεύουμε. Δεν ξέρω πώς να το σχολιάσω. Νιώθω πως η ταινία δεν είναι πια δική μας. Είναι μόνη της.

Και έχει αποσπάσει και βραβεία πολλά! Το σημαντικότερο;

Ηταν ενδιαφέρουσα η βράβευση στη Θεσσαλονίκη γιατί ήλθε από το πουθενά. Οι θεσμοί κάπως βράβευσαν μια ταινία που δεν είχε καμία θεσμική υποστήριξη. Την κάναμε μόνοι μας. Αναρωτιέμαι αν θα πρέπει να βραβεύεται αυτό. Αλλά πρέπει να το ξανασκεφτούμε.

Πώς φτάσατε στην Ελενα Τοπαλίδου;

Κάναμε το καλοκαίρι του 2020 ένα βίντεο κλιπ και στις δύο αυτές ημέρες είπαμε πως πρέπει οπωσδήποτε να ξαναδουλέψουμε. Και η ταινία πρόκυψε από συζητήσεις μαζί της. Ολη η ταινία για την ακρίβεια ξεκίνησε ως ιδέα όταν μου είπε πως σταμάτησε τον χορό: όταν μια μέρα είδε κάπου την αντανάκλασή της και δεν γνώρισε τον εαυτό της. Με τον Αντώνη, ήμασταν φίλοι και πάντα ήθελα να δουλέψουμε μαζί. Με την Τοπαλίδου είχαν δουλέψει σε μια μικρού μήκους άρα είχαν μια είδους χημεία ήδη.

Το μέρος πώς επιλέχθηκε;

Αυτός που βοήθησε πολύ ήταν ο παραγωγός Μαρίνος Σκλαβουνάκης, που ζει στην Κεφαλονιά. Μας ξενάγησε σε μέρη που ήξερε. Το επιλέξαμε για την αίσθηση πως αλλάζουν τα τοπία εντελώς σε πολύ μικρές αποστάσεις. Και τώρα που πήγα ένιωσα πως είναι εντελώς κινηματογραφικό μέρος.

Πόσο μείνατε;

Ολοι μαζί μείναμε 12 μέρες, εγώ κι εγώ ο φωτογράφος πέντε μέρες πριν και πέντε μετά.

Και γιατί ο τίτλος «Μαγνητικά Πεδία»;

Είχα έναν τίτλο που δεν μου άρεσε καθόλου, από μια φράση του Βόνεγκατ: οι αλλαγές πορείας είναι θεόσταλτα μαθήματα χορού. Ηταν η ουσία της ταινίας αλλά ο τίτλος, βαρύγδουπος. έψαχνα συνέχεια. Και πώς ήλθε: Ολη αυτή η σκηνή στα ραντάρ, εμείς μετά τη χάσαμε όλη. Δεν γράφτηκε ή σβήστηκε. Ψάχνοντας γιατί χάθηκε, διαβάσαμε πως μπορεί μια κασέτα να απομαγνητιστεί από την επιρροή μαγνητικών πεδίων και αισθάνθηκα πως αυτό έχει μια αδιόρατη δύναμη. Και κάπως αποτύπωνε την ιστορία. Αυτοί οι δύο ήρωες μαγνητίζονται. Ερχονται κοντά χωρίς να το καταλαβαίνουν. Είναι αντίθετοι πόλοι. Κουβαλάνε ένα φορτίο. Αρχισε να μου βγάζει νόημα η ιδέα πίσω από τα μαγνητικά πεδία.  Υπάρχει έλξη, μα όχι ερωτισμός επίσης. Ηταν από την αρχή εκεί. Είναι μια στιγμή της ζωής τους που η σεξουαλική έκφραση μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες, είναι το τελευταίο πράγμα που τους αφορά.

Ανήκετε σε κάποια τάση ή σχολή του κινηματογράφου;

Νομίζω πως επιστρέφουμε στην αφήγηση. Στον Νέο Ελληνικό Κινηματογράφο λέγαμε πως πάμε στο προσωπικό βλέμμα του σκηνοθέτη.  Τώρα δεν υπάρχει ούτε αυτό. Ισως η αρχή κάποιου ρεύματος αλλά σίγουρα όχι της 15ετίας που πέρασε.

Είχατε κάνει άλλη μία ταινία πριν: «Τον χειροπαλαιστή».

Ηταν ένα πορτρέτο ενός ανθρώπου που τυγχάνει να είναι αδελφός μου. Ηταν η πρώτη μας εμπειρία μικρού μήκους, 20 λεπτά τότε και τώρα την έχω κάνει στα 75. Επαιξε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και πήρε το Βραβείο των Ξένων Κριτικών. Στη νέα ταινία με τα 75 λεπτά ο ίδιος χαρακτήρας μετακινήθηκε. Τότε ζούσε έξω από τα Γιάννενα, είχε πάει μέσα στην κρίση αλλά ήθελε να γυρίσει στην Αθήνα.

Πώς γυρίσατε τα «Μαγνητικά Πεδία»;

Εχουμε δει να πετυχαίνουν ή όχι στο σινεμά όλα τα μοντέλα. Με μια μίνι dv κάμερα. Χειρός. Μου αρέσει να έχουμε ελευθερία βούλησης, μια ομάδα ανθρώπων, να χανόμαστε λίγο και να γυρίζουμε την ταινία. Οι ήρωες έχουν μαζί ένα κουτί με κόκαλα της θείας του Αντώνη που πρέπει να τα μεταφέρουν στη γενέτειρά της.  Το κουτί με τη θεία είναι η δικαιολογία για να συνεχίσουν να είναι μαζί οι δύο ήρωες. Οταν συναντιούνται δύο άγνωστοι επανανοηματοδοτούν τον εαυτό τους. Μπορείς να πεις ψέματα, ειδικά αν ξέρεις πως μπορεί να μην τον ξαναδείς τον άλλο. Αρχίζουν έτσι να δίνουν υπόσταση στην πεθαμένη θεία. Τη φαντάζονται όπως θέλει ο καθένας.

Είχατε κουτί εσείς;

Υπάρχει μια αστεία ιστορία. Οταν τελειώσαμε τα γυρίσματα, μείναμε με τον διευθυντή φωτογραφίας Γιώργο Κουτσαλιάρη στην Κεφαλονιά όπου είχαμε όλες τις κασέτες σε ένα χάρτινο κουτί παπουτσιών. Και ξέραμε πως επειδή είναι αναλογικό το υλικό, άρα δεν είχαμε back up, αν το χάναμε, χάναμε την ταινία. Και αρχίσαμε να παρανοούμε. Το παίρναμε μαζί παντού. Τελευταία νύχτα να έχει καταιγίδα σε Κεφαλονιά και φοβούμενος κεραυνό το έβαλα κάτω από το κρεβάτι μου. Σκεφτόμουν το ντοκιμαντέρ του Χέρτζογκ «Το βάρος των ονείρων».

Οι αναφορές σας, οι επιρροές σας;

Μου είπαν πως μοιάζει με τον «Μελισσοκόμο», το είδα πρόσφατα και έχει μια βάση. Οι ακατανίκητοι «Εραστές» του Τσιώλη, οι πρώτες του Βέντερς, «Η Αλίκη στις πόλεις». Μια αίσθηση πως επειδή έχει διαμορφωθεί η αισθητική μας από αυτά δεν το κυνηγάς, σου αρέσουν αυτά που έμαθες να σου αρέσουν και περνάνε υποσυνείδητα.

Θα κάνατε ταινία στην πόλη;

Ανθρωπος της πόλης είμαι και θα ήθελα να κάνω μια ταινία στην πόλη. Δύσκολα θα έφευγα από την Αθήνα. Κάτι έχει όμως και η ταινία σε επαρχία.

Είδα την ταινία σας στο «Ριβιέρα». Παρατηρούσα πως δεν ήταν πολλοί εκείνοι που κοιτούσαν το κινητό τους. Παράξενο! έχει αλλάξει η σχέση του θεατή με το σινεμά;

Το κινητό και οι πλατφόρμες άλλαξαν πολλά. Το σινεμά δεν είναι πια τόσο μαζικό. Τα θερινά έχουν γίνει λίγο μόδα πάλι. Εχει σχηματιστεί ένας πυρήνας ανθρώπων. Κάποιες ελληνικές ταινίες φέρνουν τον κόσμο. Αυτό μπορεί να φτιάξει μια γενιά νέα.

Με την τεχνολογία μήπως δεν θα χρειάζεται να πάει το τιμ στην Κεφαλονιά για γυρίσματα; Να φτιάχνεται μια προσομοίωση του μέρους;

Είναι ακόμη πολύ ακριβό. Το digital σου κάνει εύκολη τη ζωή αλλά αυτό δεν αλλάζει το μέσο, δεν κρίνεται εκεί το παιχνίδι. Πρέπει να κατέχεις την αφήγηση, να πεις μια ιστορία που να αφορά. Να παρακινήσεις τον θεατή. Ολα τα άλλα είναι απλώς εργαλεία.  Η ταινία παρά του γεγονότος πως είναι στην Κεφαλονιά μοιάζει χωρίς τόπο.Είναι σε ένα νησί, σε χώρο που αποκόβεται από την υπόλοιπη χώρα. Και άχρονο το τοπίο. Κατά τα άλλα όχι. Το τέσταρα με ξένους, εγώ νόμιζα πως είναι πολύ ελληνικό αλλά δεν ήταν έτσι. Εχει βέβαια το ταμπεραμέντο μας.