Λίγο πριν μπει η Αργεντινή στον γύψο

Πιστές στο σλόγκαν «σαρκοβόρες εκδόσεις για μαύρους καιρούς», οι εκδόσεις Carnivora συνεχίζουν να μας συστήνουν ιδιαίτερα κοινωνικοαστυνομικά μυθιστορήματα, λίαν αντιπροσωπευτικά δείγματα του αποκαλούμενου και λάτιν νουάρ. Αυτή τη φορά το «χτύπημα» έχει την υπογραφή του Ernesto Mallo και τίτλο «Η σκευωρία των μετρίων» (μτφ. Ασπασία Καμπύλη).

Η ιστορία έχει αφετηρία τον θάνατο του Ραλφ Μπελ, ενός θλιβερού απομειναριού του ναζιστικού καθεστώτος, που βρήκε καταφύγιο στην Αργεντινή, όπως άλλωστε και αρκετοί ομοϊδεάτες του. Η αργεντινή αστυνομία επιθυμεί να κλείσει την υπόθεση το ταχύτερο δυνατό, υιοθετώντας την εύκολη εκδοχή, αυτή της αυτοκτονίας. Για τον λόγο αυτό, οι ανώτεροι αξιωματούχοι αναθέτουν τις έρευνες στον υπαστυνόμο Βενάνσιο Ισμαέλ Λασκάνο, τον επονομαζόμενο Σκυλί. Εναν έντιμο, αδιάφθορο και ικανό αστυνομικό, που δεν συμπεριλαμβάνεται όμως στους εκλεκτούς του καθεστώτος. Τα πρώτα σύννεφα θα εμφανιστούν στον ορίζοντα με την παρέμβαση του ιατροδικαστή Φουζέλι, ενός ακόμη από το ολιγομελές σινάφι των ευσυνείδητων και αδιάφθορων δημόσιων λειτουργών. Ο Φουζέλι θα φυτέψει στον εγκέφαλο του Λασκάνο τις πρώτες αμφιβολίες περί αυτοκτονίας, καθώς οι ιατροδικαστικές εκτιμήσεις του οδηγούν στην κατεύθυνση της δολοφονίας.

Οσο οι πιέσεις των ανώτερων αστυνομικών για να βαφτίσει την υπόθεση αυτοκτονία και όχι δολοφονία κλιμακώνονται, ο Λασκάνο συνεχίζει τις έρευνες με υπομονή, επιμονή και μεθοδικότητα και τα λιγοστά στοιχεία που έρχονται στο φως αρχίζουν να επιβεβαιώνουν τις υποψίες του… Κάτι βρωμάει εδώ. Διεφθαρμένοι αστυνομικοί, σκληροί και βίαιοι υποστηρικτές ενός αφόρητα καταπιεστικού και απάνθρωπου καθεστώτος, ομάδες που έχουν δημιουργηθεί συνωμοτικά από ναζιστές, που όχι μόνο βρήκαν καταφύγιο στη χώρα, αλλά ακόμα περισσότερο έχουν βγει στην επιφάνεια και διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στα τεκταινόμενα στην κοινωνία. Καθημερινά φαινόμενα, προϊόντα μιας κοινωνίας σε σήψη και αποσύνθεση, ένας θολός ωκεανός που μέσα του είναι αναγκασμένος να καταδυθεί ο συμπαθής Λασκάνο μήπως κι ανασύρει κάποια βυθισμένα ψήγματα αλήθειας.

Και μέσα σ’ αυτή την ασχήμια ο ήρωάς μας θα ανακαλύψει μια μικρή νησίδα ομορφιάς, μια μικρή ελπίδα ότι ακόμα και οι άτυχοι αυτού του κόσμου έχουν δικαίωμα να ζήσουν σε κάποιον λίγο πιο φωτεινό και λίγο πιο όμορφο κόσμο. Ο έρωτας, δύναμη ελπίδας και παρηγοριάς, ζωογόνος μικρός φτερωτός θεός που δίνει νόημα στη ζωή του. Το άσχημο γίνεται όμορφο, το απελπισμένο γίνεται αισιόδοξο, το μαύρο αρχίζει να μεταλλάσσεται σε σχεδόν λευκό. Ολα αυτά με τη μορφή της υπέροχης, πανέμορφης θεάς, που ακούει στο όνομα Μαρίσα Φράουμπεργκ.

Ο Λασκάνο συναντάει τη Μαρίσα για να της ζητήσει να μεταφράσει από τα γερμανικά το ημερολόγιο του αποβιώσαντος Ναζί Ραλφ Μπελ. Το Σκυλί, ο σκληρός υπαστυνόμος που ζει και κινείται καθημερινά στον ιστό μιας πόλης βουλιαγμένης στη διαφθορά και στο έγκλημα, εκεί όπου το αυταρχικό καθεστώς τσαλαπατάει τις ζωές των πολιτών λες κι έχει απέναντί του μυρμήγκια, αρχίζει να μαλακώνει και να βγάζει στην επιφάνεια την ευαισθησία και το συναίσθημα. Συνεχίζει τις έρευνες για να φτάσει στην εξιχνίαση της δολοφονίας του Μπελ, αλλά τώρα στη ζωή του έχει κυρίαρχη θέση ο ισοπεδωτικός έρωτας για τη Μαρίσα και η αταλάντευτη θέλησή του να χτίσει μια υπέροχη ζωή μαζί της. Οταν βέβαια τελειώσουν όλα αυτά… Το θέμα όμως είναι πώς θα τελειώσουν και τι θα αφήσουν πίσω τους.

Το σκηνικό του μυθιστορήματος τοποθετείται στο Μπουένος Αϊρες, τέλη του 1975 και αρχές του 1976, μια περίοδο που θα οδηγήσει στην αιματοβαμμένη δικτατορία του Χόρχε Ραφαέλ Βιδέλα. Και μολονότι η μυθιστοριογραφία και ο κινηματογράφος της Αργεντινής έχουν ασχοληθεί εκτενώς με την περίοδο της δικτατορίας, δεν συμβαίνει το ίδιο με την προηγούμενη. Εκείνη όπου τέθηκαν τα θεμέλια ενός εκτρωματικού καθεστώτος και της συνακόλουθης ανηλεούς κρατικής τρομοκρατίας. Οπως αναφέρει η μεταφράστρια Ασπασία Καμπύλη, «η μυθιστορηματική πλοκή εκτυλίσσεται παράλληλα και επηρεάζεται άμεσα από τα πολιτικά γεγονότα της περιόδου, ενώ τα ιστορικά πρόσωπα που καθορίζουν σε σημαντικό βαθμό τις πολιτικές εξελίξεις παίζουν, επιπλέον, καταλυτικό ρόλο στις μοίρες των ηρώων, πράγμα που προφανώς ισχύει επίσης για τη ζωή και τη μοίρα χιλιάδων ανώνυμων πολιτών».

Η καθημερινή ζωή

«Η σκευωρία των μετρίων» δεν μπορεί να ξεφύγει από τη μοίρα του λάτιν νουάρ. Αλλωστε, όπως προαναφέραμε, αποτελεί αντιπροσωπευτικό και υψηλής ποιότητας δείγμα αυτού του κοινωνικοαστυνομικού μυθιστορήματος, εδώ μάλιστα με σαφείς πολιτικές προεκτάσεις. Το κοινωνικό περιβάλλον αποδίδεται με σκούρους έως μαύρους τόνους. Η καθημερινή ζωή των κατοίκων του Μπουένος Αϊρες είναι ένα παράτολμο κι επικίνδυνο ταξίδι, βουτηγμένο σε θολούς ποταμούς διαφθοράς, διαπλοκής κι εγκληματικής τρομοκρατίας. Τριγυρίζουν απελπισμένοι με πρώτο στόχο να μείνουν ζωντανοί και να επιβιώσουν με τα ελάχιστα. Το οργανωμένο έγκλημα εδώ έχει αλώσει τα πάντα, από τα αστυνομικά τμήματα μέχρι τα γραφεία υπουργών της κυβέρνησης. Ισχύει το δόγμα «αν δεν είσαι μαζί μας, είσαι εχθρός». Και φυσικά θα πρέπει να εξοντωθείς.

Το ύφος γραφής του Mallo είναι εξαιρετικό. Λιτές, σκληρές περιγραφές, συχνές γροθιές στα βολεμένα στομάχια με μικρές οάσεις αποφόρτισης του αναγνώστη, λυρισμό και υποδόριο χιούμορ. Ο Λασκάνο μοιάζει χαρακτήρας βγαλμένος από την κλασική παράδοση ηρώων αστυνομικών μυθιστορημάτων σε νουάρ ατμόσφαιρα. Οι ψυχολογικές μεταβολές του, από την κούραση και απογοήτευση μέχρι την ελπίδα του έρωτα, αποδίδονται φυσικά και πειστικά. Η Μαρίσα ζωγραφίζεται μέσα από τα μάτια του Λασκάνο, σαν μια αιθέρια οπτασία, τέτοια που η ομορφιά της τον πληγώνει. Οι κακοί της υπόθεσης έχουν αποδοθεί με μια ισορροπία ανάμεσα στις εγκληματικές δραστηριότητές τους και στα καθημερινά χαρακτηριστικά τους μιας συνηθισμένης ρουτίνας. Οταν όμως μπαίνουμε στα κεντρικά της Φεδερίκα, προσωνυμίου της Ομοσπονδιακής Αστυνομίας, τα πράγματα αλλάζουν… Εδώ, ο λύκος φοράει την προβιά του και οι πολίτες υποφέρουν φριχτά βασανιστήρια.

Τελικά «Η σκευωρία των μετρίων» είναι μία ακόμα απόδειξη ότι στα χέρια ενός μεγάλου τεχνίτη μια απλή ιστορία μπορεί να μεταμορφωθεί σε εντυπωσιακό έργο τέχνης. Η ιστορία που διατρέχει τις σελίδες του βιβλίου δεν είναι και τόσο ασυνήθιστη στα ζοφερά δικτατορικά καθεστώτα της Λατινικής Αμερικής… Είναι που ο Mallo την αναδεικνύει με την εξαιρετική γραφή του. Η μετάφραση της Ασπασίας Καμπύλη, για μία ακόμα φορά, υπερβαίνει πάσα προσδοκία και αναδεικνύει την ανάγνωση του κειμένου σε αισθητική απόλαυση.

{1BSYG}Ernesto Mallo{1BSYG}{CR}{2BTIT}Η σκευωρία των μετρίων{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Ασπασία Καμπύλη{CR}Εκδ. Carnivora, σελ. 206{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 16 ευρ{4BTIM}ώ