Οι περιπέτειες {LF}του χρήματος

Ζούμε σε μια εποχή άνευ προηγουμένου νομισματικής καινοτομίας. Τα νέα νομίσματα όπως το bitcoin αφθονούν, επειδή οι τεχνολογίες έχουν κάνει δυνατά συστήματα πληρωμών που παρακάμπτουν τις παραδοσιακές τράπεζες. Με την πανδημία του COVID-19 να έχει διευρύνει τα σύνορα των «μη συμβατικών» νομισματικών πολιτικών, οι κεντρικές τράπεζες συζητούν αν θα δημιουργήσουν δικά τους νέα ψηφιακά νομίσματα (CBDC).

Ποτέ πριν το μέλλον των χρημάτων δεν ήταν πιο αβέβαιο – και επομένως γεμάτο πιθανότητες. Και όμως μια ιστορική προοπτική μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε το άγνωστο έδαφος, επειδή το μέλλον του χρήματος μπορεί κάλλιστα να έχει απήχηση στο βαθύ παρελθόν του. Λέω «βαθύ» παρελθόν γιατί είναι σημαντικό να κοιτάξουμε πέρα από τη γνωστή έννοια των χρημάτων που έχουν οι περισσότεροι άνθρωποι.

Σήμερα, οι σχολιαστές αμφισβητούν τη μοίρα του δολαρίου ΗΠΑ ως του κυρίαρχου παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος στον κόσμο, με τους περισσότερους να υποθέτουν ότι η οικονομική πτώση της Αμερικής (ως ποσοστό του παγκόσμιου ΑΕΠ) πρέπει να προμηνύει την αντικατάσταση του δολαρίου από κάποιο άλλο εθνικό νόμισμα, όπως το κινεζικό ρενμίνμπι.

Ομως το δολάριο είναι εθνικό νόμισμα, αλλά είναι και παγκόσμιο νόμισμα. Μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου εκφράζεται σε δολάρια, ακόμη και όταν δεν διασχίζει τα σύνορα των ΗΠΑ. Πολλές εταιρείες εκδίδουν τα χρέη τους σε δολάρια, όπως και πολλές πολιτείες. Οι κεντρικές τράπεζες του κόσμου διατηρούν τα δύο τρίτα των συναλλαγματικών τους αποθεμάτων σε περιουσιακά στοιχεία σε δολάρια. Κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008, οι «γραμμές ανταλλαγής» της Fed παρείχαν πιστώσεις σε δολάρια σε κεντρικές τράπεζες σε όλο τον κόσμο.

Ομως, ενώ το δολάριο ΗΠΑ ανήκει στον κόσμο, καθώς και στους αμερικανούς πολίτες, η παγκόσμια νομισματική ετερογένεια κυριαρχεί, ακόμα κι αν πολλοί δεν τη βλέπουν. Μια εξαίρεση είναι το κινεζικό κράτος, το οποίο σχεδόν σίγουρα το βλέπει. Δεδομένης της μακράς ιστορίας του κινεζικού κράτους να ζει με πολλαπλά, συμπληρωματικά νομίσματα, η παγκόσμια ηγεμονία του δολαρίου μπορεί να διαρκέσει ακόμη για πολύ καιρό. Αν μη τι άλλο, θα πρέπει να περιμένουμε ότι η παγκόσμια κινεζική νομισματική ηγεμονία θα οδηγούσε σε ακόμη μεγαλύτερη νομισματική ετερογένεια, όχι λιγότερο.

Από αυτή την οπτική γωνία, η εμμονική ανησυχία για το μέλλον του δολαρίου φαίνεται άστοχη. Το πραγματικό ερώτημα είναι πώς να σχεδιαστεί ένας παγκόσμιος νομισματικός κόσμος πολλαπλών και δωρεάν νομισμάτων που θα λειτουργήσει προς όφελος όλων. Το έργο είναι τόσο τεχνικό και οικονομικό όσο και κανονιστικό και πολιτικό. Είναι κάτι που απαιτεί βαθιά κατανόηση τόσο της ιστορίας όσο και της πολιτικής φιλοσοφίας.

Ο Τζόναθαν Λέβι είναι καθηγητής Ιστορίας και συμμετέχει στην επιτροπή κοινωνικής σκέψης του University of Chicago