Eνας ποιητικός σχολικός μικρόκοσμος

Oλα ξεκίνησαν όταν πριν από έξι χρόνια αντίκρισα ένα από τα πρώτα σκίτσα, το εικονιζόμενο, που παραπέμπουν στις παιδικές μας ζωγραφιές και ενεργοποίησαν τη λεγόμενη συναισθηματική μου μνήμη. Σε όλους μας έχει τύχη μία εικόνα, ένα άρωμα, ένας ήχος, να μας μεταφέρει ξαφνικά σε κάποιες στιγμές, σε κάποιες εμπειρίες στο παρελθόν, κυρίως στα παιδικά μας χρόνια, αναδύοντας μια ανάμνηση συχνά γοητευτική. Και στην περίπτωση αυτή, το εικονιζόμενο σκίτσο, πέρα από τον συσχετισμό με τις παιδικές μας ζωγραφιές και με την αρχετυπική εικόνα ενός σπιτιού, επανέφερε μνήμες από το νηπιαγωγείο και το δημοτικό σχολείο των παιδικών μου χρόνων στην Αθήνα. Συνθέσεις κτισμάτων μικρής κλίμακας, με κεραμοσκεπή σε κατάφυτες αυλές, που μέσα στον χρόνο κατεδαφίστηκαν και υποκαταστάθηκαν από συμβατικά, συχνά απρόσωπα κτίρια εκπαίδευσης.

Το εικονιζόμενο αυτό σκίτσο, που παραπέμπει στο αρχετυπικό σχήμα της κατοίκησης, εντάσσεται στις πρώτες αναζητήσεις της συναδέλφου Μόρφως Παπανικολάου (αρχιτεκτονικό γραφείο SPARCH architects, Sakellaridou, Papanikolaou). Αναζητήσεις που συνοψίζουν την κεντρική ιδέα, την αφετηρία της σύνθεσης για τη μελέτη που βραβεύτηκε στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για το Νέο Δημοτικό Σχολείο στο Αμερικανικό Κολλέγιο Ανατόλια, στη Θεσσαλονίκη, που προκηρύχθηκε τον Αύγουστο του 2016.

Πρόκειται για σκίτσα που χαρακτηρίζονται από μια αφοπλιστική απλότητα, που συναντάμε στους ευρηματικούς δημιουργούς, που συλλαμβάνουν τα μηνύματα ενός θέματος και καταφέρνουν να τα εκφράσουν με ευαισθησία, μέσα από απλές και στιβαρές αρχιτεκτονικές χειρονομίες, εκπέμποντας τελικά μια παράξενη χαρά.

Αρχικός και διαρκής στόχος του εκπαιδευτικού και πολιτισμικού θεσμού Ανατόλια, αναφέρει στο σημείωμά της η Παπανικολάου, ήταν η μέσω κλειστού αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, ανέγερση ενός 18τάξιου συγκροτήματος που να σηματοδοτεί με την αισθητική και ποιοτική του έκφραση τον διαχρονικό ρόλο του Αμερικανικού Κολλεγίου, που ιδρύθηκε το 1886. Και η Παπανικολάου συνεχίζει:

Επιστρέψαμε στην παιδική ηλικία και προσπαθήσαμε, ανεπηρέαστοι από τα πρότυπα των ενηλίκων, να σχεδιάσουμε τον χώρο που φανταζόμασταν και το σχολείο που ονειρευόμασταν. «Απλοϊκά» τα πρώτα σκίτσα, συνειρμικά μας οδήγησαν στην επιλογή απλών γεωμετρικών σχημάτων και στην αναζήτηση δημιουργίας μιας ατμόσφαιρας οικειότητας. Μεταφορικά και ουσιαστικά, γνωρίζουμε ότι τα σχήματα αυτά μεταφέρουν ασυνείδητη εμπειρία γνώσης, έχουν εκπαιδευτικό χαρακτήρα, κινητοποιούν τον αντικατοπτρισμό των αισθήσεων και λειτουργούν ως εστία δημιουργικότητας. Αυτές οι αρχιτεκτονικές σκέψεις έγιναν και ο βασικός τρόπος που προσεγγίσαμε τους παιδαγωγικούς στόχους του σχολείου.

Οι σκέψεις αυτές μας βοήθησαν να μετατρέψουμε το πρόγραμμα του σχολείου, σε μια σύνθεση συνεχούς ροής με τη δημιουργία ενός κεντρικού διαδρόμου σε θέση «ραχοκοκαλιάς σε έκταση» και με το κύτταρο-τάξη, πολλαπλά επαναλαμβανόμενο, να αρθρώνεται άλλοτε εν σειρά και άλλοτε με στρέψεις εκατέρωθέν του. Στόχος μας, με απλούς γεωμετρικούς σχηματισμούς να δημιουργήσουμε μια ενιαία χωρική οντότητα, ένα σχολικό μικρόκοσμο με δυνατότητες εναλλασσόμενων χωρικών εμπειριών.

Τα κατάφεραν λοιπόν, στην επίτευξη του στόχου, στήνοντας μια γειτονιά με κτίσματα σε ελεύθερη διάταξη, παραπέμποντας σε ένα παραδοσιακό χωριό, παραβαίνοντας τον συνήθη και βαρετό ορθογώνιο γραμμικό ιστό της πόλης και δίνοντας έμφαση στην είσοδο του σχολείου, που κατά την Παπανικολάου είναι ο χώρος που σηματοδοτεί την ταυτότητα του νέου εκπαιδευτικού συγκροτήματος, το στοιχείο που καθορίζει την άμεσα αναγνωρίσιμη εικόνα του. Είναι η πύλη που σηματοδοτεί, ουσιαστικά και μεταφορικά, την καθημερινή πρόσβαση από τον γύρο προσωπικό κόσμο, στον ιδιαίτερο συλλογικό κόσμο του εκπαιδευτικού συγκροτήματος. Και με μία ποιητική πινελιά, η πύλη – είσοδος, που αποτελείται από κενό χώρο και φως, δέχεται μια διάτρηση στον φλοιό της και μετατρέπεται σε ένα πορώδες κέλυφος, «διάτρητο από τα φύλλα των δένδρων που έφερε ο αέρας στο πέρασμά του». (βλ. φωτο).

Το Auditorium και η Βιβλιοθήκη (βλ. φωτο), οι δύο σημαντικές διακριτές ενότητες του σχολείου, με πρωτότυπο εξοπλισμό, έχουν πρόσβαση από την κεντρική είσοδο. Παράλληλα η διαμπερότητα των αιθουσών, εντείνει την οπτική επικοινωνία και τη διάχυση του εσωτερικού με τον εξωτερικό χώρο.

Τέλος, ο αύλειος χώρος, υποσύνολο του σχολικού μικρόκοσμου, ξεδιπλώνεται με ελαφρές καμπυλώσεις, υποδιαιρείται σε μικρού μεγέθους ενότητες που φιλοξενούν ποικίλες δραστηριότητες, δημιουργεί ατμόσφαιρες οικειότητας για τους νεαρούς και τους μεγαλύτερους σε ηλικία χρήστες, εισάγει ισότιμα με το τεχνητό, το πλούσιο φυσικό στοιχείο. Την εικόνα συμπληρώνουν, φυτεμένα δώματα, γήπεδα, χώροι δημιουργικού παιχνιδιού και ικανού μεγέθους δασική έκταση.

Σήμερα, ύστερα από πέντε δημιουργικά χρόνια που μεσολάβησαν από τη βράβευση και πάρα τις δυσκολίες λόγω κορωνοϊού, ολοκληρώνεται αυτό το εγχείρημα, υπό τη συνεχή παρακολούθηση και επίβλεψη της Παπανικολάου, και τον επόμενο Σεπτέμβρη το συγκρότημα θα είναι έτοιμο να φιλοξενήσει τους νεαρούς μαθητές του.