Η Τζένη Καρέζη όπως τη γνώρισα

Υπάρχει ένα περιστατικό που δεν έχει γραφεί – μας το θύμισε η πρώτη φράση του κειμένου του Δημήτρη Καταλειφού «Τζένη Καρέζη, Κώστας Κακαβάς, Αλίκη Βουγιουκλάκη / εσύ θα τα φυλάς» – και σχεδόν ψιθυριστά είχε συζητηθεί, όταν συνέβη, ανάμεσα σε ελάχιστους πριν από πενήντα χρόνια. Ενδεικτικό όμως της διαφοράς δύο πρωταγωνιστριών – της Τζένης Καρέζη και της Αλίκης Βουγιουκλάκη -, αν και όσο τιμητικά το πιστώνεται η μία, εξίσου εύφημα χαρακτηρίζει τη δεύτερη με τη συγκινητική ειλικρίνειά του. Διανύουμε τον πέμπτο χρόνο της χούντας όταν ο Κάρολος Κουν σε μια από τις πυκνές μεταμεσονύκτιες συναντήσεις του με την Τζένη Καρέζη τη ρωτάει πώς θα αντιδρούσε σε μια ενδεχόμενη πρόταση συνεργασίας μαζί του, δηλαδή με το Θέατρο Τέχνης. Η Καρέζη απερίφραστα του απαντά πως «κλείνω το θέατρό μου αυτή τη στιγμή και χωρίς καμία αξίωση μαρκίζας, προβολής ή οικονομική, κατεβαίνω ως μαθήτρια στο Υπόγειο».

Η πρόταση δεν υλοποιήθηκε ποτέ καθώς ο στενός πυρήνας των συνεργατών του Κουν που ήταν παρόντες στις συναντήσεις αυτές ορθώθηκε σθεναρά στην προοπτική αυτής της συνεργασίας, με αποτέλεσμα να εξομολογείται με παράπονο η Καρέζη: «Τον Κουν τον είδα ξανά 15 χρόνια αργότερα. Στην κηδεία του!».

Ενώ η Βουγιουκλάκη, έναν μόλις χρόνο πριν από τον θάνατο του δασκάλου της, του Δημήτρη Ροντήρη, στα 1980, στην πρόταση να συνεργαστούν με τον όρο όμως πως θα ξεχνούσε εντελώς όλα όσα της είχαν χαρίσει εδώ και 25 – τότε – χρόνια μια μοναδική δημοφιλία τού απάντησε: «Δεν μπορώ να το κάνω, δάσκαλε. Είναι τόσο μεγάλο αυτό που έχει γίνει ώστε δεν μπορώ να του γυρίσω την πλάτη μου».

Φαίνεται πως για την Καρέζη, με μια όχι βέβαια αντίστοιχη, αλλά εξαιρετικά μεγάλη δημοφιλία, ήταν πολύ απλό να το κάνει. Αντίθετα μάλιστα έδειχνε να το επιθυμεί βαθιά, αν θυμηθούμε την κουβέντα της στον τελευταίο καλλιτέχνη που τη σκηνοθέτησε – τον Βασίλη Παπαβασιλείου – στα «Διαμάντια και μπλουζ» της Λούλας Αναγνωστάκη, όταν του είπε: «Λυπάμαι που πέρασα τόσα χρόνια μέσα στα τσιπάκια της Φίνος Φιλμ. Θα μπορούσα να έχω δουλέψει λιγότερο και να έχω μορφωθεί περισσότερο». Δεν υποτιμούσε τον κινηματογράφο αλλά – όσο κι αν σήμερα «διασώζεται» χάρη σ’ αυτόν – δεν τον θεωρούσε έργο όπως το θέατρο που της ήταν πραγματικά, σύμφωνα με τη Μαρίκα Κοτοπούλη, «θρησκεία».

Αν συνέβαινε μάλιστα μαζί και τα τριάντα χρόνια από τον θάνατό της να αφορούν τον θάνατο ενός άλλου ηθοποιού μαζί με την περίσκεψη που θα της δημιουργούσε η επέτειος αυτή, θα της ήταν επιπλέον μια πρώτης τάξεως ευκαιρία να εκφράσει τον προβληματισμό της, αλλά και μια έστω επιφυλακτική βεβαιότητα όσον αφορά τη «διάρκεια» ή την «αιωνιότητα» μιας κατά γενική ομολογία εφήμερης τέχνης. Θα έλεγε μάλιστα κανείς πως για τη συνείδησή της «έργο» και «διάρκεια» ήταν σχεδόν ταυτόσημες έννοιες και η χαρά της γινόταν απερίγραπτη όταν μπορούσε να «κοινωνεί» αυτής της διάρκειας έστω και με έναν διεκπεραιωτικό «ρόλο».

Φτάνει να θυμηθώ τη χαρά της όταν ανακάλυψε και μου έφερε από το Παρίσι την κασέτα με ολοκληρωμένη τη συνομιλία του Γιώργου Σεφέρη με τη δημοσιογράφο Αν Φιλίπ (σύζυγο του σπουδαίου γάλλου ηθοποιού Ζεράρ Φιλίπ). Η συνομιλία είχε γίνει στην Αθήνα, στο σπίτι του νομπελίστα ποιητή, στα 1969, και αν εξαιρέσουμε ένα μέρος της που είχε δημοσιευθεί στη «Μοντ» και είχε αναδημοσιευθεί σε μετάφραση στο «Βήμα», το μεγαλύτερο σε διάρκεια κομμάτι της αγνοούνταν και μας το έφερε η φοβερή, ανεπανάληπτη Τζένη!

Δημήτρης Καταλειφός

ηθοποιός

Το χειροφίλημα στην κουίντα

«Τζένη Καρέζη, Κώστας Κακαβάς, Αλίκη Βουγιουκλάκη / εσύ θα τα φυλάς». Ανήκω στη γενιά που μεγάλωσε με αυτό το δίστιχο όταν έπαιζε κρυφτό στις αυλές και τους χωματόδρομους. Τα παιδιά χωριζόμασταν στους οπαδούς της Καρέζη ή της Βουγιουκλάκη. Προσωπικά ήμουν Καρεζικός. Ηταν από τα πρώτα πράγματα που της είπα, όταν το καλοκαίρι του 1986 χτύπησε το τηλέφωνο εννιά η ώρα το πρωί και με ξύπνησε η φωνή της. Σάστισα εντελώς κι άρχισα να λέω ό,τι μου κατέβαινε. Μου πρότεινε να παίξω τον Τροφίμοφ στον «Βυσσινόκηπο» του Τσέχοφ. Επί πέντε μήνες, σε κάποιο σημείο του χορού στην Τρίτη Πράξη, τη συναντούσα στην κουίντα, της φιλούσα το χέρι για γούρι, και μετά μπαίναμε να παίξουμε. Αυτό το χειροφίλημα ήταν μια ανομολόγητη, καθημερινή πρόληψη για να πάει καλά η σκηνή. Αυτή η στιγμή στην κουίντα συνόψιζε για μένα όλη τη συμπάθεια που ένιωθα να αυξάνεται γι’ αυτή τη γενναιόδωρη γυναίκα. Αυτό της είχε πει και ο Εφρέμοφ, ο σκηνοθέτης, σε μια πρόβα. «Η Λιούμπα είναι καλή και γενναιόδωρη, όπως εσύ Τζένη». Οι παραστάσεις διεκόπησαν απότομα μετά από μια κυριακάτικη απογευματινή. Τρεις ημέρες μετά, μάθαμε ότι είχε πάει στο Λονδίνο για ένα σοβαρό θέμα υγείας. Οταν επέστρεψε μετά από καιρό, της έστειλα κόκκινα τριαντάφυλλα κι ένα σημείωμα που πρέπει να τη συγκίνησε, γιατί πήρε τηλέφωνο τη μητέρα μου και της είπε πως «ο γιος σας είναι από έναν άλλο πλανήτη». Η μητέρα μου δεν μπορούσε να το πιστέψει πως είχε μιλήσει με την Τζένη Καρέζη!

Την ξαναείδα στην παλιά Επίδαυρο κυριολεκτικά μέσα στη θάλασσα και κολυμπήσαμε μαζί για περίπου μια ώρα. Εδειχνε πολύ καλά. Θα ανέβαζε τον χειμώνα το “Διαμάντια και μπλουζ” της Λούλας Αναγνωστάκη. Το περίμενε με ενθουσιασμό. Δυστυχώς δεν μπόρεσα να τη δω», γιατί παίζαμε κι εμείς καθημερινά στο Θέατρο Εμπρός. Θυμάμαι πόσο γλυκιά και ζεστή ήταν έτσι όπως μιλούσαμε. Και πόσο υπέροχα ήταν τα μυθικά, πράσινα μάτια της.

i i i

Στέφανος Κυριακίδης

ηθοποιός

«Η Μήδεια της Καρέζη»

«Μήδεια», καλοκαίρι 1984, Θέατρο Πάτρας, 1η γενική δοκιμή. Μια Καρέζη έτοιμη: Μακιγιάζ, κοστούμι κ.λπ. μια ώρα πριν, περιμένει να ξεκινήσει η πρόβα.

Κάποια στιγμή, εμφανίζονται ξαφνικά δύο φίλοι της και πηγαίνουν και κάθονται στις κερκίδες. Με το που τους βλέπω, αυθόρμητα μου βγαίνει ένα «αχ». Γιατί; Γιατί το προηγούμενο βράδυ ο Μίνως Βολανάκης είχε πει «Παρακαλώ πολύ, θα ήθελα στην αυριανή γενική να μην καλέσετε κανέναν φίλο ή συγγενή να παρακολουθήσει την πρόβα». Ο Βολανάκης είδε τους δύο καλεσμένους… Δεν είπε τίποτε. Πέρασε κάποια ώρα και ακούστηκε να λέει «Παρακαλώ ο Χορός να έρθει για το 1ο στάσιμο». Η πρόβα λοιπόν ξεκίνησε… Τέλειωσε το 1ο στάσιμο. Κανονικά θα έπρεπε ν’ ακολουθήσει το 1ο επεισόδιο. «Παρακαλώ προσπερνάμε το επεισόδιο και κάνουμε το 2ο στάσιμο». Αυτό συνεχίστηκε μέχρι που τελειώσανε όλα τα στάσιμα με διορθώσεις, παρατηρήσεις, επαναλήψεις κ.λπ. χωρίς να κάνουμε τα επεισόδια. Είχαν περάσει περίπου τέσσερις ώρες. Κάθομαι δίπλα στην Καρέζη. Υπάρχει εκνευρισμός και ένταση απ’ όλους μας. Η Καρέζη; Σιωπηλή… Περιμένει. Ο χρόνος συνεχίζει να κυλάει. «Τζένη μου, έρχεσαι σε παρακαλώ στην ορχήστρα;… Κάθισε». Παύση. «Στέφανε, σε παρακαλώ, κάνε την είσοδό σου». Μπαίνω – επιτέλους – και λέω τα πρώτα λόγια του Αγγελιαφόρου. «Το ‘πραξες Μήδεια, το ‘πραξες ενάντια σε κάθε νόμο. Τώρα φύγε…». Με το που πάει ν’ ανοίξει το στόμα της η Μήδεια ακούγεται τού Βολανάκη ένα «Σας ευχαριστώ πολύ. Για σήμερα τελειώσαμε». Παγωμάρα. Γύρισα και κοίταξα την Καρέζη περιμένοντας κάποια αντίδρασή της. Δεν είπε τίποτε, μόνο σηκώθηκε με διπλωμένο το κορμί, κρατώντας το στομάχι της και αποχώρησε από την ορχήστρα…

Εχουν περάσει από τότε πολλά χρόνια… Στη μνήμη μου, η περίοδος εκείνη έχει καταγραφεί ως μια από τις καλύτερες – σε όλα – συνεργασίες που είχα. Γνώρισα έναν άνθρωπο που η αγάπη του για το θέατρο ήταν μεγάλη. Μια άψογη και δημιουργική συνάδελφο. Μια θιασάρχη ψύχραιμη που άμβλυνε τις όποιες εντάσεις, πράγμα συνηθισμένο σε στιγμές δημιουργικές.

Γνώρισα μια ηθοποιό – ερμηνεύτρια, που «πλησίαζε τον ρόλο με γνώση και ταπεινότητα και που δεν δίσταζε να ζητήσει βοήθεια». Μια «μαθήτρια», έντονη βέβαια με ερωτήσεις και προτάσεις, αλλά που άκουγε με όλες τις αισθήσεις της τον δάσκαλο Βολανάκη. Δεν ήταν λοιπόν καθόλου «τυχαίο» που προέκυψε μια παράσταση επιτυχημένη και ιδιαίτερα μια ερμηνεία της Μήδειας, που μέχρι και σήμερα αναφέρεται ως «η Μήδεια της Καρέζη».

i i i

Βάνα Πεφάνη

ηθοποιός

Μια τεράστια αγκαλιά

Δύσκολα μιλάς για ανθρώπους που σε σημάδεψαν και δεν είναι πια εδώ. Είμαι όμως ευγνώμων γι’ αυτή την αφορμή που με μετέφερε στην αρχή μου, τριάντα δύο χρόνια πριν, να ξαναθυμηθώ στιγμές, κουβέντες, βλέμματα απ’ τον άνθρωπο που χωρίς να το επιδιώκει, καθόρισε τη στάση μου στο θέατρο. Η Τζένη Καρέζη ήταν η πρώτη θεατρική μου μητέρα. Στο έργο «Διαμάντια και μπλουζ» της Λούλας Αναγνωστάκη έπαιζα την Ειρήνη, την κόρη της. Οι οντισιόν, μια οδύσσεια. Από Καραΐνδρου, Παπαβασιλείου και στο τέλος εκεί στο Αθήναιον, στο μπαρ, σκαρφαλωμένες στα σκαμπό με δύο φλιτζάνια καφέ μπροστά μας, η πρώτη μας συνάντηση.

Το πιο ευθύ βλέμμα στη ζωή μου, βαθύ και ουσιαστικό. Μιλήσαμε για ώρα, με ρώτησε πολλά, για μένα, για το θέατρο, με αληθινό ενδιαφέρον. Θυμάμαι στο τέλος της κουβέντας γέλασε και με ρώτησε αν το γρέζι στη φωνή μου είναι αληθινό ή αν προσποιούμαι για να πάρω τον ρόλο. Η έκπληξή μου ήταν τέτοια που την έκανε να γελάσει ακόμα περισσότερο. Αργότερα κατάλαβα ότι εκεί στα σκαμπό πήρα τον ρόλο και της το έλεγα και γελούσαμε μαζί. Είχε χιούμορ και αυτοσαρκασμό.

Δεν χρειάζεται να πω εγώ πόσο σπουδαία ηθοποιός υπήρξε. Υπήρξε όμως και σπουδαία δασκάλα. Μαζί της έμαθα τι σημαίνει timing στην κωμωδία. Κατάλαβα τη σημασία στη λεπτομέρεια. Στην ατάκα. Μετά από κάθε παράσταση υπήρχε απολογισμός. Τι πήγε καλά, τι όχι. Τι πρέπει να διορθώσουμε. «Πριν πεις αυτή τη λέξη μεγάλωσε λίγο την παύση σου, έτσι θα λειτουργήσει καλύτερα». Και είχε δίκιο. Πάντα στις οδηγίες της είχε δίκιο. Την ενδιέφερε ο συμπαίκτης της να είναι πολύ καλός, γιατί νοιαζόταν για την παράσταση και όχι για τον εαυτό της.

Ερχόταν στο θέατρο με χαρά, τουλάχιστον μιάμιση ώρα νωρίτερα. Προσπαθούσα κάθε βράδυ να την προλάβω. Στον έναν χρόνο μια φορά το κατάφερα. Δεν μου το ξαναεπέτρεψε. Ανέβαινε στη σκηνή λέγοντας «πάμε τώρα να παίξουμε» με τη λαχτάρα παιδιού. Στις σκηνές μας ένιωθα απόλυτη ασφάλεια. Ηταν εκεί για μένα, για τον κόσμο. Δεν προσποιούταν, ήταν. Μια τεράστια αγκαλιά. Κι αυτή η γενναιοδωρία… Είχε αποφασίσει να μην έχει playback στο τραγούδι της και ακολούθησα κι εγώ, παρόλο που μου δόθηκε η επιλογή. Δεν υπήρχαν εκπτώσεις. Πάντα λοιπόν στο τραγούδι μου, καθόταν πλάτη στο κοινό και με κοιτούσε σχεδόν με αγωνία μήπως δεν τα πάω καλά. Εάν δεν έβγαζε χειροκρότημα το ξεκινούσε η ίδια, χωρίς να υπάρχει στον ρόλο της.

Ατέλειωτες συζητήσεις για βιβλία, για το θέατρο, για τις σχολές, συμβουλές για την επιλογή ρόλων στην τηλεόραση. Ωρες χαλάρωσης σε απλές ταβέρνες, σε σπίτια, σουβλάκια και μπίρες σε άδειο στούντιο που μόλις άνοιγε, παρτίδες τάβλι – πάντα έχανα. Γέλια, πολλά γέλια. Και αλήθεια, πολλή αλήθεια, σε όλα.

Τη θυμάμαι συχνά, την αναγνωρίζω σ’ αυτά που λέω, σ’ αυτά που κάνω. Μου λείπει, αλλά τελικά είναι εδώ.

Γιώργος Ν. Μανιώτης

συγγραφέας

Το βαθύχροο πάθος της

Η Τζένη Καρέζη ήταν το μελαχρινό στοιχείο στο star – system της μεταπολεμικής Ελλάδος. Το πάθος της για την υποκριτική ήταν βαθύχροο και όχι ανοιχτόχρωμο και επιπόλαιο. Στην κωμωδία ήτανε άπιαστη. Είχε θητέψει πλάι στους μεγάλους κωμικούς του ελληνικού κινηματογράφου και θεάτρου και είχε αφομοιώσει παντελώς τη μεγάλη τους τέχνη. Οσο και αν το αδηφάγο μεταπολεμικό κοινό την έσπρωχνε να παρουσιάζει τους κωμικούς της ρόλους στα όρια της καρικατούρας για να ξελιγωθεί στα γέλια ανέμελα και ανέξοδα, αυτή ως δαιμονία ηθοποιός που ήταν δεν ξεχνούσε ποτέ να ντύνει τους κωμικούς της ρόλους με μια βαθιά αίσθηση πονεμένης ανθρωπιάς. Και τότε γινόταν ένα θαύμα… Η κωμική αίσθηση του ρόλου ενδενδυμένη με τη βαθιά ανθρωπιά της έφτανε στα μάτια του ακατέργαστου κοινού με τη φινέτσα μιας παιδικής αθωότητας που σε έπειθε ότι δεν έχεις μπροστά σου ένα άψυχο, εγκεφαλικό σχήμα αλλά μια θερμή ύπαρξη που πάλλεται και δονείται από όλα τα συναισθήματα και τις σκέψεις των ζωντανών ανθρώπων.

Αλλά δεν σταμάτησε μόνον στην κωμωδία. Με τον καιρό το βαθύχροο πάθος της την ώθησε να μπει και να περπατήσει στα δύσκολα εδάφη του τραγικού, παλαιού και σύγχρονου. Με συμπαραστάτη τον λαμπρό ηθοποιό και σύζυγό της Κώστα Καζάκο, όρμηξε με αυτοθυσία στο σοβαρό ρεπερτόριο. Αυτό δεν ήταν μονάχα εξέλιξη (αν και θα το έλεγα καλύτερα απελευθέρωση) του δικού της ταλέντου, αλλά και εξέλιξη και απελευθέρωση του κοινού που την  ακολουθούσε. Στα αρχαία θέατρα ακούστηκαν οι σκοτεινοί της τόνοι και οι σπαραχτικοί θρήνοι με τρόπο μοναδικό. Με το ταλέντο της έστρωνε ποικιλόμορφο χαλί και μας παρουσίασε όλη την ιστορία της τραγικής μοίρας των ανθρώπων από τη Δύση ως την Ανατολή.

Ητανε μια προσωπικότητα τέλειος γνώστης της εποχής που ζούσε. Ολες οι εμπειρίες του παρελθόντος, όλα τα αποτελέσματα από τις πράξεις του παρόντος, τη βοηθούσαν να χαρτογραφεί το μέλλον με σοφία και σύνεση. Δεν θα ξεχάσω ποτέ τα βράδια μετά από δυνατές και εξαντλητικές παραστάσεις, τα τραπέζια που οργάνωνε στο σπίτι της με όλους τους παλιούς της φίλους και τους νέους που τότε ξεμύτιζαν σαν πολλά υποσχόμενοι στον χώρο του θεάτρου. Συζητήσεις που κρατούσαν ως τα χαράματα και παράλληλα μαθήματα για τη λειτουργία του κόσμου! Αξέχαστα βράδια, νέοι ηθοποιοί, νέοι δημοσιογράφοι, έγκυροι κριτικοί βιβλίου και κινηματογράφου, νέοι πολιτικοί, μια μεγάλη παρέα που προετοιμάζονταν να ξεχυθεί στο μέλλον. Τα πρωινά που γυρίζαμε στα σπίτια μας είχαμε την εντύπωση ότι όλα θα πήγαιναν μια χαρά στη χώρα μας. Αυτές οι παρέες μας βοηθούσαν να χαρτογραφήσουμε και τα δικά μας τοπία. Ητανε μια σκυταλοδρομία πολιτισμού. Ωσπου ένα πρωί η είδηση της ασθένειάς της έβαλε φωτιά στο σκηνικό και μείναμε να αναπολούμε τη μεγάλη ηθοποιό με την ανθρώπινη συμπεριφορά και τη ζωοποιό δύναμη έξω στα έρημα σκαλοπάτια του θεάτρου της.

Πέρασαν τριάντα χρόνια από τον θάνατό της… Εμείς όμως που τη ζήσαμε εξακολουθούμε να τη βλέπουμε ολοζώντανη μπροστά μας.

i i i

Ολια Λαζαρίδου

ηθοποιός

Με μια ψυχή αδηφάγα

Την Τζένη Καρέζη τη γνώρισα εκείνο το μακρινό χθες, τότε που ο Ζυλ Ντασσέν με πήρε να παίξω κι εγώ ένα ρόλο στο «Ποιος φοβάται τη Βιρτζίνια Γουλφ;», παράσταση που έγινε μεγάλη προσωπική της επιτυχία και παίχτηκε δυο σεζόν. Την ήξερα, την είχα ακούσει μόνο τότε από τις μαυρόασπρες ελληνικές ταινίες που είχα δει παιδί. Και καθώς γράφω αυτά, δεν γίνεται να μην αναλογιστώ πώς αυτό το πρόσωπο το τόσο οικείο, αγαπητό και δημοφιλές για όλους τους Ελληνες κάποτε, τώρα οι αντίστοιχοι νέοι δεν το έχουν ίσως καν ακουστά… Δεν έχει όμως σημασία. Ετσι κι αλλιώς πάνω στις σκηνές των θεάτρων το χθες και το αύριο εξαφανίζονται μέσα στο τώρα. (Το τόσο συνυφασμένο και με την ίδια τη θεατρική πράξη…)

Καθαρίζω το θολό τζάμι του μυαλού μου κι εμφανίζεται μια γυναίκα με ακόρεστη πείνα και δίψα και με μια ψυχή αδηφάγα. Για τα πάντα. Για τέχνη, για ομορφιές, για τις χαρές της ζωής… Νομίζω πως αυτό ήταν το κύριο χαρακτηριστικό της – για τα δικά μου τουλάχιστον μάτια. Πάλευε με μια φωτιά που την έτρωγε και που από την άλλη ήταν ίσως και η πηγή της απίστευτης ψυχικής δύναμης που είχε… Μιλούσε και γελούσε πολύ και δυνατά, ξενυχτούσε μετά τις παραστάσεις, έτρωγε πολύ, έπινε – νομίζω – πολύ… όλα τα έκανε σε βαθμό υπερθετικό. Τρόμαζα βλέποντας την αντοχή της για διπλές παραστάσεις και για δεύτερη σεζόν σερί, εγώ που για να αντέξω τα πράγματα, πρέπει να τα κοιτάζω λοξά. Με τρόμαζε και λίγο κι έτσι – παρόλο που εκείνη μου έδωσε χώρο – σε μένα, ένα μικρό άγνωστο κοριτσάκι – πράγμα όχι και τόσο συνηθισμένο – εγώ δεν αφέθηκα στη γοητεία που σκορπούσε απλόχερα, δεν πλησίασα πολύ, μάλλον γιατί ένιωθα πως έπρεπε να διανύσω τον δικό μου δρόμο και πως αν αφηνόμουνα, εύκολα αυτό το μυθικό θηρίο θα με έκανε μια χαψιά.

Κι έτσι δεν έχω να πω πολλά. Αλλοι σίγουρα θα έχουν να πουν πολύ περισσότερα….

Κάτι τελευταίο μόνο: Είχε Ντουέντε. Μια ισπανική λέξη που περιγράφει ένα ανερμήνευτο πάθος, για το οποίο το μόνο που ξέρουμε είναι πως καίει το αίμα σαν κοπανιστό γυαλί, πως εξαντλεί, πως σβήνει τη γλυκιά γεωμετρία που έχουμε μάθει.

Να ήταν άραγε αυτό που την πήρε και τόσο γρήγορα από κοντά μας;

i i i

Γρηγόρης Βαλτινός

ηθοποιός

Το δολοφονικό χιούμορ της

Ενα κυρίαρχο στοιχείο που ήταν απόλυτα συνυφασμένο με τη ζωή και με την τέχνη της Καρέζη, ήταν το χιούμορ… Το χιούμορ: αυτό το μαγικό φάρμακο που μας βοηθάει να αντέξουμε την πεζή και πολλές φορές σκληρή καθημερινότητα. Ο μεγάλος θεατρίνος το διαθέτει στο ακέραιο, γιατί τον βοηθάει να κρίνει, να καταγγείλει, να αυτοσαρκαστεί, να περάσει το κοινό από δύσκολα και απαιτητικά πνευματικά, φιλοσοφικά και πολιτικά μονοπάτια. Μέσα από το χιούμορ φωτίζει η ευαισθησία, η αισθητική, η ευγένεια, η μόρφωση και η φιλοσοφική θέση μας απέναντι στη ζωή. Μάλιστα, λειτουργώντας αντιστικτικά, δυναμώνει και τις δραματικές στιγμές.

Παρακαλώ, μη νομίσετε ότι ξεχάστηκα και είμαι εκτός θέματος. Απλά προσπαθώ να βρω λέξεις, νοήματα, τρόπο, για να περιγράψω αυτό το στοιχείο, που πιστεύω ότι ήταν κυρίαρχο στη ζωή και στην τέχνη της Τζένης Καρέζη. Αυτό το τεράστιο όπλο του θεατρίνου τη βοηθούσε να σαρκάσει, να υπονομεύσει, να καταγγείλει και εν τέλει να φωτίσει η ηθοποιός (που ας μην ξεχνάμε «σημαίνει φως»).

Η Τζένη διέθετε μεγάλες ποσότητες από αυτό το δολοφονικό ελιξήριο. Το χιούμορ της βέβαια ήταν πολύ υψηλού επιπέδου, αλλά ταυτόχρονα λαϊκό και προσιτό. Θα έλεγε κανείς με κίνδυνο να παρεξηγηθεί ότι έκρυβε μέσα του και μια γλυκιά γυναικεία «μαγκιά». Ενας συνδυασμός εξαιρετικά δύσκολος, που απαιτεί μεγάλη ευφυΐα… Ολα αυτά που λέμε μπορεί κανείς εύκολα να τα εντοπίσει στις ταινίες της που έχουμε την ευλογία να ανήκουν στην περιουσία μας.

Αλλά και η θεατρική Τζένη ήταν κάτι μοναδικό και αξεπέραστο. Και βέβαια, θα ήταν υποκριτικό να μην πούμε όλη την αλήθεια για τους υποκριτές: Ο ηθοποιός που παράγει χιούμορ, είναι αυτός που το εντοπίζει και ταχύτερα απ’ όλους. Οταν συνέβαινε κάτι αστείο στην σκηνή, η πρώτη που θα γέλαγε ήταν η Τζένη. Αλλά, ω του θαύματος! Ακόμα κι αυτό το γέλιο της, έβγαζε γέλιο και χειροκρότημα. Γιατί το κοινό έχει διαίσθηση και ενσυναίσθηση. Καταλαβαίνει αν το κοροϊδεύεις και σαχλαμαρίζεις εις βάρος του, ή αν χαίρεσαι μαζί του μια αξεπέραστη στιγμή, που γεννιέται μια και μοναδική φορά: Απόψε: που απολαμβάνεις σαν ηθοποιός την παράσταση μαζί με τους θεατές.

Σ’ ευχαριστούμε Τζένη… Για όλα όσα συνεχίζεις να μας χαρίζεις…

Μας βοήθησες να «αλλάξουμε πίστα» στην ποιότητά μας…