Νέες συνθήκες, νέα καθήκοντα

Η περίοδος μετά το 2010 σημαδεύτηκε από την περιπέτεια των μνημονίων. Η χώρα ήταν στα πρόθυρα της χρεοκοπίας και με κίνδυνο για έξοδο από την ευρωζώνη. Ηταν μια εποχή όπου οι ανάγκες της εθνικής συνεννόησης ήταν πιο πάνω από τους προγραμματικούς ορίζοντες των πολιτικών κομμάτων. Η σημασία της συναίνεσης για τη διέξοδο από την κρίση ήταν πραγματική. Οι σκέψεις αυτές φαίνονται λίγο σχηματικές αν συγκρίνουμε με την περίοδο που ζούμε τώρα αλλά νομίζω ότι είναι κοντά στην πραγματικότητα. Οι συνθήκες τώρα είναι διαφορετικές. Τυπικά είμαστε στη ζώνη της «κανονικότητας». Τα στοιχεία της πρόσφατης οικονομικής ταραχής έχουν λιγότερο εθνικό χρώμα. Είναι απότοκα των διεθνών και των ευρωπαϊκών εξελίξεων με την πανδημία και τον πόλεμο στην Ουκρανία. Οι συντεταγμένες των λύσεων απαιτούν πρώτα από όλα κοινές ευρωπαϊκές πολιτικές. Ο προβληματισμός αυτός κατατίθεται γιατί η επωδός των συναινέσεων δεν μπορεί να γίνει αιώνια μανιέρα πίσω από την οποία θα κρύβονται οι διαφορετικοί προγραμματικοί προσανατολισμοί των κομμάτων. Με απλά λόγια δεν μπορούμε να ξεπερνάμε τη διάκριση των δεξιών και αριστερών προσεγγίσεων κάθε φορά, στο όνομα εκτάκτων καταστάσεων στην οικονομία.

Ο Ζαν Πολ Φιτουσί – ένας από τους επιφανέστερους εκπροσώπους της γαλλικής κεϋνσιανής σχολής – μάς μιλά για τη νεογλώσσα που καθιερώνει ένα είδος μονόδρομης σκέψης για την οικονομία και την κοινωνία. Μιλάμε για «μεταρρυθμίσεις» αλλά αυτό σημαίνει περιορισμό της κοινωνικής προστασίας. Μιλάμε για «ποσοτική χαλάρωση» αντί για αμφισβήτηση της λιτότητας. Ο όρος «πλήρης απασχόληση» έχει εκτοπιστεί γιατί και μόνο η εκφώνησή του θεωρείται ανορθολογική. Στη νεογλώσσα το μόνο που μπορεί να διαθέτει κυριαρχία είναι το χρέος. Ολες οι άλλες εκδοχές κυριαρχίας είναι εκτός ατζέντας. Η νεογλώσσα μας μιλά για ανταγωνιστικότητα αλλά εμείς ακούμε επισφάλεια. Οι επιλογές για αναδιανομή εισοδήματος και για φορολογία του πλούτου είναι επίσης εκτός ατζέντας. Εδώ πια οι διακρίσεις αριστερών και δεξιών απαντήσεων είναι εμφανείς.

Οι φιλελεύθεροι – και ακόμα πιο πολύ οι νεοφιλελεύθεροι -εκφωνητές μένουν μόνο στο πεδίο των συναινέσεων. Αλλά χωρίς διάθεση πραγματικών κοινωνικών συμβιβασμών. Οι εκφωνήσεις είναι μόνο για να βρίσκονται έξω από το τραπέζι όλα εκείνα τα αιτήματα τα οποία αμφισβητούν τις κυρίαρχες καταστάσεις. Τα επιδόματα γίνονται το μέσο για την προσωρινή εκτόνωση της διαμαρτυρίας. Στο όνομα του «Λεφτά ΔΕΝ υπάρχουν» οι αδύναμες κοινωνικές τάξεις και τα πληβειακά στρώματα καλούνται κατά βάση να υποχωρούν. Και όποια διαμαρτυρία γίνει λίγο πιο έντονη βαφτίζεται «λαϊκισμός». Με αυτόν μάλιστα τον τρόπο χάνεται και η αληθινή σημασία στην κριτική του λαϊκισμού ο οποίος υπονομεύει κάθε σοβαρή προγραμματική διαβούλευση. Οι δυνάμεις της Σοσιαλδημοκρατίας στην Ευρώπη συνειδητοποιούν τις νέες συνθήκες. Το ζήτημα των κοινωνικών ανισοτήτων είναι τώρα πια ψηλά στην ατζέντα. Από την Αμερική του Μπάιντεν έως την Ισπανία του Σάντσεθ. Αυτό επαναφέρει τις προγραμματικές διαφορές στο προσκήνιο. Από αυτή την άποψη και στη χώρα μας οι διαφορές του ΠΑΣΟΚ/ΚΙΝΑΛ με τη ΝΔ επανέρχονται στη δημοσία αντιπαράθεση με μεγαλύτερη ένταση λόγω των συνθηκών. Και η αντίδραση της ΝΔ περί ταύτισης της Κεντροαριστεράς με τον ΣΥΡΙΖΑ είναι το τελευταίο επικοινωνιακό «οχυρό» για την ηγεμονία της δεξιάς ατζέντας. Γιατί όποιος κάνει κριτική στην κυβέρνηση δεν είναι αυτόματα προς τον ΣΥΡΙΖΑ. Αυτός ο νέος διχασμός δεν έχει πια λειτουργική αξία.

Ο Θόδωρος Μαργαρίτης είναι μέλος του Πολιτικού Συμβουλίου του ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΑΛΛΑΓΗΣ