Η «αντιδυτική συμμαχία» και ο… Αγιος Βασίλης

Μόλις τρεις ημέρες μετά την ολοκλήρωση της περιοδείας του Τζο Μπάιντεν στη Μέση Ανατολή, με σταθμούς στο Ισραήλ, τα παλαιστινιακά εδάφη και τη Σαουδική Αραβία, ο Βλαντίμιρ Πούτιν ταξίδεψε χθες στην Τεχεράνη – το πρώτο ταξίδι του εκτός της πρώην ΕΣΣΔ από την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία. Ο ρώσος πρόεδρος είχε επαφές στην ιρανική πρωτεύουσα τόσο με τον ιρανό ομόλογό του Εμπραχίμ Ραϊσί και τον ανώτατο πνευματικό ηγέτη του Ιράν αγιατολάχ Χαμενεΐ, όσο και με τον τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν – η πρώτη του συνάντηση με ηγέτη κράτους-μέλους του ΝΑΤΟ αφότου επανέφερε τον πόλεμο στην καρδιά της Ευρώπης. Οπως αναμενόταν, η συμβολική σημασία της επίσκεψης αυτής ξεπέρασε κατά πολύ τη σημασία των δηλώσεων που έγιναν: Ο Πούτιν θέλησε να στείλει στη Δύση, και ειδικότερα στην Ουάσιγκτον, το μήνυμα πως, παρά τις κυρώσεις που της έχουν επιβάλει, η Ρωσία δεν είναι απομονωμένη, αντιθέτως, έχει ενισχύσει τις συμμαχίες της προς Ανατολάς – με το Ιράν, την Κίνα και την Ινδία. Οσο για τη συμμετοχή του τούρκου προέδρου στο μήνυμα αυτό, η γαλλική Le Figaro μιλούσε χθες για «αντιδυτική συμμαχία τριών αυταρχικών ηγετών», λέγοντας χαρακτηριστικά πως «ο μόνος που λείπει για να ολοκληρωθεί η ομάδα είναι ο κινέζος πρόεδρος».

Η αλήθεια είναι βέβαια πως η Αγκυρα έχει διεκδικήσει δυναμικά θέση διαμεσολαβητή στην ουκρανική διαμάχη: Η κατ’ ιδίαν συνάντηση που είχαν χθες στην Τεχεράνη Ερντογάν και Πούτιν επικεντρώθηκε στην επί της αρχής συμφωνία που επιτεύχθηκε την περασμένη εβδομάδα στην Κωνσταντινούπολη κατά την τετραμερή συνάντηση Ουκρανίας, Ρωσίας, Τουρκίας και ΟΗΕ για την επανάληψη των εξαγωγών ουκρανικών σιτηρών από τα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας. «Με τη διαμεσολάβησή σας, κινηθήκαμε εμπρός. Δεν έχουν επιλυθεί ακόμα όλα τα ζητήματα, αλλά το γεγονός ότι υπάρχει κίνηση είναι ήδη καλό» δήλωσε ο ρώσος πρόεδρος στον τούρκο ομόλογό του μετά το τετ-α-τετ τους. Πληροφορίες μιλούν για μία νέα τετραμερή συνάντηση στην Κωνσταντινούπολη σήμερα ή αύριο – αξίζει πάντως να σημειωθεί η δήλωση που έκανε ο γερμανός υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης Τζεμ Ετσντεμιρ: «Αν πιστεύετε ακόμα τα λόγια του Πούτιν, μπορείτε να πιστέψετε και στον Αγιο Βασίλη».

Ο Ερντογάν πήγε επίσης στην Τεχεράνη με στόχο να πάρει το πράσινο φως ώστε να ξεκινήσει τη δική του «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» κατά των κούρδων μαχητών στη Βόρεια Συρία – την πέμπτη κατά σειρά από το 2016 – με την οποία έχει απειλήσει επανειλημμένως τελευταία. Επισήμως τουλάχιστον, δεν φάνηκε να την παίρνει ούτε από την Τεχεράνη ούτε από τη Μόσχα. «Η Τουρκία θα συνεχίσει τη μάχη κατά της τρομοκρατίας χωρίς να νοιάζεται για το ποιος τη στηρίζει» δήλωσε ο τούρκος πρόεδρος κατά την τριμερή του συνάντηση με τον Πούτιν και τον Ραϊσί, στο πλαίσιο της επονομαζόμενης «ειρηνευτικής διαδικασίας της Αστάνα», με την οποία Τούρκοι, Ρώσοι και Ιρανοί «χώρισαν» τη Συρία στο Καζακστάν. «Ακούω να λέτε, καλοί μου φίλοι, πως καταλαβαίνετε τις νόμιμες ανησυχίες της Τουρκίας για την ασφάλειά της. Είμαι ευγνώμων για αυτό, αλλά τα λόγια από μόνα τους δεν θεραπεύουν τις πληγές» πρόσθεσε. Ρωσία, Ιράν και Τουρκία συμφώνησαν να συνεχίσουν τις διαβουλεύσεις για τη Συρία, δήλωσε από την πλευρά ο Πούτιν, επισημαίνοντας πως και οι τρεις χώρες παραμένουν «στρατευμένες στην ομαλοποίηση» της κατάστασης στη χώρα – παρότι η Ρωσία και το Ιράν είναι οι ισχυρότεροι υποστηρικτές του σύρου προέδρου Μπασάρ αλ-Ασαντ ενώ η Τουρκία υποστηρίζει τους εξεγερθέντες εναντίον του.

Για το Ιράν, το οποίο αντιμετωπίζει, όπως και η Μόσχα, ασφυκτικές δυτικές (πρωτίστως αμερικανικές) κυρώσεις και βρίσκεται στα μαχαίρια με τις ΗΠΑ για το πυρηνικό του πρόγραμμα, η επίσκεψη του Πούτιν ήρθε στην κατάλληλη στιγμή. Τόσο ο Χαμενεΐ όσο και ο Ραϊσί απηύθυναν χθες έκκληση για στενότερη και μακροπρόθεσμη συνεργασία με τη Ρωσία. Η ενίσχυση των διμερών σχέσεων, άλλωστε, είναι ένας τρόπος, και για τις δύο πλευρές, να αντισταθμιστεί το βάρος των ΗΠΑ και των συμμαχιών τους στον Κόλπο με τους άραβες σεΐχηδες και το Ισραήλ. Η Τεχεράνη θέλει επίσης να πιέσει με τη στήριξη της Μόσχας την Ουάσιγκτον να της προσφέρει παραχωρήσεις για την αναβίωση της πυρηνικής συμφωνίας του 2015. Τόσο ώστε να προσφέρει στη Μόσχα εκατοντάδες drones – όπως επιμένουν οι ΗΠΑ; Επισήμως, το ζήτημα αυτό δεν συζητήθηκε χθες, η Τεχεράνη το έχει άλλωστε διαψεύσει. Δυτικές διπλωματικές πηγές επεσήμαιναν στην ιταλική La Repubblica πως το Ιράν δεν θέλει να συρθεί στον ουκρανικό πόλεμο, αφενός διότι δεν το ενδιαφέρει, και αφετέρου διότι γνωρίζει πως κάτι τέτοιο θα κατέστρεφε οριστικά την πυρηνική συμφωνία – αν όμως η συμφωνία ναυαγήσει οριστικά για άλλους λόγους, τότε όλα θα μπορούσαν να αλλάξουν, και γρήγορα.

Δυτικοί αναλυτές αναγνωρίζουν πως το φλερτ Ρωσίας και Ιράν είναι μία ανησυχητική εξέλιξη για τη Δύση, παράλληλα ωστόσο επισημαίνουν πως το γεγονός ότι πρόκειται για δύο ανταγωνιστικούς παραγωγούς ενέργειας θα θέσει πιθανότατα όρια στην οποιαδήποτε βαθύτερη συνεργασία τους. Λίγο πριν φτάσει ο Πούτιν, η Εθνική Ιρανική Εταιρεία Πετρελαίου και η ρωσική Gazprom υπέγραψαν μνημόνιο κατανόησης ύψους περίπου 40 δισ. δολαρίων. Ο Πούτιν δήλωσε μερικές ώρες αργότερα πως οι δύο χώρες συζήτησαν τη χρήση των εθνικών νομισμάτων στις διμερείς συμφωνίες. Ομως με τη Ρωσία να κλίνει ολοένα και περισσότερο προς την Κίνα τους τελευταίους μήνες, οι εξαγωγές ιρανικού αργού στην Κίνα έχουν μειωθεί σημαντικά: Το Πεκίνο προτιμά τα βαρέλια του ρωσικού αργού με τη σημαντική έκπτωση.