Τέχνη ευρηματική, ειλικρινής, σύγχρονη και διαχρονική

Ο έρωτας, ο αποχωρισμός, ο πόνος της απώλειας και η ανάγκη να κρατήσουμε κοντά μας με κάποιο τρόπο την αγαπημένη μορφή αποτελούν εφαλτήριο για την καλλιτεχνική πράξη. Ο Πλίνιος ο Πρεσβύτερος αποδίδει την αιτία της γέννησης της τέχνης στον έρωτα της κόρης του αγγειοπλάστη Βουτάδη για έναν νέο άνδρα που την εγκατέλειψε και στην προσπάθεια του πατέρα να βοηθήσει την κόρη του να δώσει πλαστική μορφή στο περίγραμμα της σκιάς του άνδρα πάνω στον τοίχο. Η αναδημιουργία του όλου μέσα από τα ίχνη και τα σπαράγματα, τις σκιές και τα περιγράμματα, μέσα από ό,τι απέμεινε. Το πόσο ισχυρή αλλά και διαχρονική είναι η πλαστική ισχύς της επιθυμίας να διασώσουμε τις συναντήσεις των ανθρώπων, τις επίγειες διαδρομές και τη ζωτική τους ένωση στον χώρο και τον χρόνο αναδεικνύεται ως κεντρικός άξονας στο έργο του Γιώργου Λαζόγκα (1945 – 2022).

Στη μισού αιώνα σχεδόν καλλιτεχνική του διαδρομή αναζήτησε πολλές και διαφορετικές εκφραστικές οδούς: το σχέδιο, το κολλάζ, τη φωτογραφία, την εγκατάσταση, τη ζωγραφική, την κινούμενη εικόνα και την περφόρμανς, χωρίς ωστόσο ποτέ να παρεκκλίνει από μια κεντρική ερευνητική γραμμή που θα μπορούσαμε να συνοψίσουμε στη μνημείωση του εφήμερου, του τυχαίου, του καθημερινού και του ευτελούς, στην αποκάλυψη του εσωτερικού μεγαλείου των τυχαίων συναρμογών, στηριγμένη στο ίχνος της γραφής. Πρόκειται για μια σπάνια σύζευξη της «ώρας», του «καιρού», της κατάλληλης στιγμής και της αέναης ρευστότητας του χρόνου που παρά τις συμβατικές διακρίσεις σε παρελθόν, παρόν και μέλλον, εκείνος τελικά βιώνεται στο έργο του Γιώργου Λαζόγκα ενιαία και αξεδιάλυτα, ίσως γιατί βιώνεται σωματικά και αισθητηριακά. Στις πρώτες του επιτελέσεις από τα τέλη της δεκαετίας του 1970 στο Παρίσι και την Αθήνα εξερευνά το σώμα ως κείμενο, αναδεικνύει την υλικότητα και την απτικότητα του ίχνους, την αισθητηριακή πρόσληψη του κόσμου, τα εικαστικά ενδεχόμενα της αποτύπωσης, τη σημασία της εγχάραξης, ζητήματα που συνεχίζουν να τον απασχολούν μέχρι το τέλος. Ο Γιώργος Λαζόγκας ανασυνθέτει με μοναδική γενναιοδωρία το όλον μέσα από τα σπαράγματα, τις ρωγμές, τις ασυνέχειες και τα ίχνη της παρουσίας, συμπυκνώνει με σχεδιαστική ενάργεια και χειρονομιακή δεινότητα την αέναη μετατροπή της ύλης σε ενέργεια, ενώ συγχρόνως αγκαλιάζει και υποδέχεται την τρωτότητα της ανθρώπινης ύπαρξης σε μια τέχνη βιωματική, ανάλαφρη μέσα στην ψηλάφηση του τραύματος και βαθύτατα υπαρξιακή.

Καλλιτέχνης με άσβεστη μέχρι το τέλος τη νεανική φλόγα της διερώτησης και του στοχασμού, με έντονη επιθυμία για την ανθρώπινη συναναστροφή και τη συνομιλία, με βαθιά φιλοσοφημένη στάση ζωής. Δούλεψε τα έργα του σε σειρές με συνέπεια και ερευνητική προσήλωση στη διαχρονική αντίληψη της φόρμας, αλλά και εμπιστοσύνη στη διαμορφωτική δύναμη του ίδιου του υλικού, του μέσου και της χειρονομίας να προσδιορίσουν το περιεχόμενο πέρα από την αρχική σύλληψη: «Νίκες», «Σεντόνια», «Αλεκτον» «Παλίμψηστα», «Σειρήνες», «Τυφλή Ζωγραφική», «Θραύσματα», ορισμένοι μόνο από τους τίτλους των σειρών που εξέθεσε από τις αρχές του ’70 μέχρι σήμερα και στους οποίους αναγνωρίζουμε τον ζωντανό διάλογο που καλλιέργησε με την ιστορία των εικαστικών μορφών, ήδη από την ελληνική αρχαιότητα. Το πόσο ισχυρή είναι η επίδραση των μύθων και των κληρονομημένων αναπαραστάσεων στην εικαστική δημιουργία και το συλλογικό ασυνείδητο επιβεβαιώνεται όχι μόνο στην ιστορική γραμματεία, αλλά και στην ίδια την καλλιτεχνική πράξη της εποχής μας. Η αποσπασματικότητα και η ελλειπτικότητα στην πρόσληψη της αρχαίας τέχνης λειτούργησαν μάλλον ως προωθητική δύναμη στη δουλειά του Γιώργου Λαζόγκα καθιστώντας την τέχνη του ευρηματική, ειλικρινή, σύγχρονη και διαχρονική. Με το έργο του τιμά το ελάχιστο αναγνωρίζοντας τη δυναμική ενός διεγερμένου μνημονικού τόπου, αφομοιώνει και μετουσιώνει την περιδίνηση των σωμάτων, αντιστέκεται στην απώλεια και τη λήθη.

Η Συραγώ Τσιάρα είναι Ιστορικός Τέχνης – διευθύντρια Εθνικής Πινακοθήκης Μουσείου Αλεξάνδρου Σούτσου.