Ναυάγιο στο Φαρμακονήσι: Η εκκρεμότητα που δεν έκλεισε

H υπόθεση του ναυαγίου στο Φαρμακονήσι τo 2014 και η ιστορική απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου ανέδειξε μια σειρά από ζητήματα. Ξεκινώντας από τα δευτερογενή, είναι απορίας άξιο ότι η απόφαση, η οποία αποτελεί υποδειγματική περίπτωση στο είδος της, και ως προς την τεκμηρίωση και ως προς την υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών στους σχετικούς κανόνες δικαίου, καθυστέρησε πολύ μέχρι να δημοσιευτεί. Τι άραγε συνέβη ανάμεσα στις δύο διασκέψεις των δικαστών το 2019 και το 2022 και την αλλαγή φρουράς στο πόστο του έλληνα δικαστή που μεσολάβησε;

Στα κρίσιμα διακυβεύματα της υπόθεσης τώρα, η οποία εγγράφεται σε μία ατελείωτη αλυσίδα επαναπροωθήσεων, αποτυχημένων επιχειρήσεων διάσωσης, αλλά και απαγωγών και συστηματικών περιστατικών απάνθρωπης μεταχείρισης. Η απόφαση αναγνωρίζει την αιτιώδη συνάφεια των ενεργειών των λιμενικών σε σχέση με την πρόκληση του ναυαγίου και τον θάνατο 11 ανθρώπων. Αποτελεί ένα ιδιαίτερα κρίσιμο στοιχείο που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η κυβέρνηση είχε ευθύνες. Επίσης, η απόφαση διαπιστώνει ότι η υπόθεση έκλεισε αδικαιολόγητα, χωρίς οι δικαστικές αρχές να διεξαγάγουν την προσήκουσα και αποτελεσματική έρευνα ως όφειλαν. Θα πρέπει να τονιστεί ότι, στη βάση της απόφασης αυτής, η υπόθεση θα ανοίξει ξανά στα ελληνικά δικαστήρια τα οποία θα πρέπει να διερευνήσουν τι συνέβη και να αποδώσουν τυχόν ποινικές ευθύνες. Ως προς τις πολιτικές ευθύνες: Ο υπουργός Ναυτιλίας και Αιγαίου τότε δήλωνε ότι δεν μπορεί το ναυάγιο να «αποτελεί αντικείμενο χαζής εκμετάλλευσης» και ότι «οι λαθρομετανάστες ανοίγουν τρύπες μόνοι τους στις βάρκες». Ο Μιλτιάδης Βαρβιτσιώτης, σήμερα αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών, προκατέλαβε το κλείσιμο της υπόθεσης και ενθάρρυνε την ατιμωρησία. Θα υπάρξει λογοδοσία από την πλευρά του, όπως και των εμπλεκόμενων, των προϊσταμένων τους, υπηρεσιακών και πολιτικών;

Αυτό που για ακόμη μια φορά έγινε φανερό είναι ότι οι υποχρεώσεις των κρατικών αρχών να προστατεύουν την ανθρώπινη ζωή κάμπτεται μπροστά στην «αναγκαιότητα αποτροπής», όπως την εννοούν οι κυβερνώντες και κύκλοι των Βρυξελλών, της εισόδου των προσφύγων και των μεταναστών στην ελληνική και ευρωπαϊκή επικράτεια, με κάθε μέσο. Το διεθνές και ελληνικό δίκαιο εφαρμόζονται κατά βούληση, καθώς οι πρακτικές αποτροπής ακόμα και με θανάσιμα αποτελέσματα υπερισχύουν ως πολιτικό παράδειγμα και καθαγιάζουν τα παράνομα μέσα που χρησιμοποιούνται. Οι παράνομες πρακτικές αποτροπής των ελληνικών αρχών που σχετίζονται με την είσοδο των προσφύγων στη χώρα και η αποσιώπησή τους, όπως και της ίδιας της απόφασης του Δικαστηρίου του Στρασβούργου από κυβερνητικούς κύκλους και ΜΜΕ, τροφοδοτούν την ατιμωρησία, την αποφυγή της λογοδοσίας και συνεπώς ροκανίζουν τα θεμέλια της Δημοκρατίας μας. Και όλα αυτά μαζί υποβαθμίζουν την ποιότητα της ζωής μας. Από μιαν άλλη άποψη, όλα αυτά είναι που τελικά εκθέτουν τη χώρα μας στο εξωτερικό.

Ο καθηγητής Κωστής Τσιτσελίκης είναι κοσμήτορας της Σχολής Οικονομικών
και Περιφεριακών Σπουδών, του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, πρ. πρόεδρος
της Ελληνικής Ενωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου