Η επόμενη ημέρα στα ελληνοτουρκικά

Για σχεδόν τρία 24ωρα σε τρία διαφορετικά σημεία της ισπανικής πρωτεύουσας – στο εκθεσιακό κέντρο της πόλης (IFEMA), στο βασιλικό ανάκτορο (Palacio Real) και στο Μουσείο Πράδο – καταγράφονταν προσεγγίσεις χωρών αλλά και αποστάσεις ηγετών, ανοίγματα, υποχωρήσεις, παζάρια και συμπλεύσεις. Οι πραγματικές διαστάσεις όσων εκτυλίχθηκαν μπροστά και πίσω από τις κάμερες – οι αλήθειες και τα ψέματα της Μαδρίτης – θα αποτυπώνονται σταδιακά το προσεχές διάστημα, αν και από την επόμενη ημέρα της κρίσιμης Συνόδου Κορυφής για το μέλλον του ΝΑΤΟ όλοι άρχισαν να αναζητούν νικητές και χαμένους.
Ειδικά σε Ελλάδα και Τουρκία η αποκωδικοποίηση των μηνυμάτων της Μαδρίτης περιλαμβάνει και τις εκτιμήσεις για την πορεία του ελληνοτουρκικού καλοκαιριού, με την Αθήνα σε γραμμή (ανάγκης) αποκλιμάκωσης των εντάσεων και αποκατάστασης των διαύλων με την Αγκυρα, έπειτα και από την αμερικανική παρέμβαση για «σταθερότητα στο Αιγαίο». Το στίγμα έδωσε ο Κυριάκος Μητσοτάκης δείχνοντας την «ανοιχτή πόρτα» της Ελλάδας στον διάλογο υπό το πλαίσιο του διεθνούς δικαίου (βήμα για να σπάσει ο πάγος θεωρείται και η θέση του ότι η Τουρκία «έχει πληρώσει βαρύ τίμημα» από τρομοκρατικές δράσεις), αλλά και εκφράζοντας εκτίμηση για ήρεμα νερά, χωρίς επανάληψη της κινητικότητας του 2020 στο πεδίο αλλά και χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν περιμένει συνέχεια στο επιθετικό ρεπερτόριο – αυτό που το «διαβάζει» περισσότερο ως μηνύματα προς το εσωτερικό ακροατήριο του τούρκου προέδρου. Εξάλλου ο Ερντογάν δεν έχει κάνει πίσω στο ζήτημα της ρητορικής όσον αφορά την αποστρατιωτικοποίηση των νησιών και τις αμερικανικές βάσεις επί ελληνικού εδάφους, αλλά η αίσθηση που επικρατεί είναι πως δεν θα επιδιωχθεί ένταση επί του πεδίου.
Και ενώ η Αθήνα θέλει να προτάσσει τα δυνητικά πεδία συνεργασίας με την Αγκυρα, με χαρακτηριστικό εκείνο του απεγκλωβισμού του σιταριού της Ουκρανίας καθώς η Τουρκία ελέγχει τα Στενά και η Ελλάδα είναι μεγάλη ναυτιλιακή δύναμη, την ίδια στιγμή δεν θα σταματήσει να θέτει τα θέματα της τουρκικής προκλητικότητας στην ΕΕ και στις διμερείς επαφές. Εξάλλου απορρίπτει τις τοποθετήσεις (ενόχλησης) του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν περί εμπλοκής τρίτων στα ελληνοτουρκικά, ενώ άλλος ένας άξονας κινητοποίησης της ελληνικής πλευράς είναι η συνέχεια στο πρόγραμμα ενίσχυσης της αποτρεπτικής ισχύος της χώρας, με απόφαση αγοράς νέων μαχητικών, μιας μοίρας (20 στον αριθμό) F-35, με προοπτική για ακόμη μία, όχι πριν από το 2027.
ΑΝΑΤΟΛΙΤΙΚΟ ΠΑΖΑΡΙ. Στην Τουρκία ο Ερντογάν χαρακτηρίστηκε «νικητής» προτού καν ξεκινήσει η Σύνοδος, με την υπογραφή του μνημονίου Αγκυρας – Ελσίνκι – Στοκχόλμης. Την επικοινωνιακή νίκη με άμεσο αντίκτυπο στο εσωτερικό του την είχε ανάγκη ο Ερντογάν και ως τέτοια τη δήλωσε μετά το πέρας των επίσημων εργασιών. Διεμήνυσε δε σε όσους διέρρεαν ότι Φινλανδία και Σουηδία θα μείνουν στις θέσεις τους μετά το μνημόνιο, ότι θέλει υλοποίηση των δεσμεύσεων, αλλιώς οι αιτήσεις τους για το ΝΑΤΟ δεν θα φτάσουν ποτέ στην τουρκική Βουλή προς έγκριση.
Ως προς τα ελληνοτουρκικά, μιλώντας χθες σε δημοσιογράφους κατά την επιστροφή του από τη Μαδρίτη, ο τούρκος πρόεδρος ανέφερε ξανά ότι δεν πρόκειται να συναντηθεί με τον έλληνα Πρωθυπουργό «μέχρις ότου συμμαζευτεί». Σε νεότερες χθεσινές δηλώσεις του, ωστόσο, πρόσθεσε ότι η Τουρκία «δεν έχει μέλημα να πολεμήσει με την Ελλάδα», ενώ άφησε ανοικτό ένα «παράθυρο» για επανέναρξη ενός διαλόγου κορυφής στο προσεχές μέλλον. «Τώρα δεν σκεφτόμαστε συνάντηση, στο μέλλον θα δούμε…», ήταν το νέο σήμα του.
Ο Ερντογάν παρά τις απειλές, όπως έγραφαν και τούρκοι αναλυτές, δεν έκανε κάτι που θα εκτροχίαζε τη Σύνοδο και θα έθετε εαυτόν… μόνο απέναντι στο ΝΑΤΟ – στην πόρτα της Τουρκίας στη Δύση. Απέδειξε ωστόσο ότι γνωρίζει τους κανόνες του παζαριού και ότι είναι σε θέση να εργαλειοποιεί και τη διαπραγμάτευση. Προφανώς και έκανε υποχωρήσεις, στήνοντας ωστόσο το διπλωματικό παιχνίδι με τέτοιο τρόπο ώστε να πάρει αυτά που είχαν σημασία για αυτόν. Η σημειολογία της «υποταγής» Σουηδίας – Φινλανδίας στις απαιτήσεις της Αγκυρας ήταν ένα μήνυμα και για όσους αμφισβητούσαν το τελευταίο διάστημα τη γεωστρατηγική σημασία της Τουρκίας και υποστήριζαν ότι ο δύστροπος και αυταρχικός Ερντογάν ήταν απομονωμένος. Στην πραγματικότητα η Δύση συμφώνησε για μία ακόμα φορά ότι ο δύστροπος και αυταρχικός Ερντογάν είναι απαραίτητος. «Δεν θέλουμε μια απομονωμένη Τουρκία που δεν συνομιλεί», είναι και η θέση της Αθήνας.
Ενδεικτικό το «ευχαριστώ» του Τζο Μπάιντεν, ο οποίος έκλεισε και το deal του τριμερούς «συμβιβασμού» στο τηλεφώνημά του με τον Ερντογάν τη Δευτέρα. Ο αμερικανός πρόεδρος που είχε τετ α τετ στη Μαδρίτη, αρχικά με τον Μητσοτάκη και έπειτα με τον Ερντογάν, έβαλε ζήτημα σταθερότητας στο Αιγαίο, με μια προσεκτική ανακοίνωση – αργότερα – του Λευκού Οίκου και με τον ίδιο να εστιάζει στη μεγάλη εικόνα και όχι στα επιμέρους. Δηλαδή στα μηδενικά ρήγματα εντός της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας. «Δεν υπάρχει καμία απολύτως ανοχή εντός της Συμμαχίας για άλλα ενδεχόμενα προβλήματα», έλεγε και ο Μητσοτάκης προτού αναχωρήσει από τη Μαδρίτη, «ούτε μπορεί να είναι η Συμμαχία το πεδίο επίλυσης οποιωνδήποτε διμερών διαφορών».

ΙΣΟΡΡΟΠΙΑ ΙΣΧΥΟΣ. Η προσοχή Αθήνας και Αγκυρας είναι στραμμένη και στην «ισορροπία ισχύος», στις εξελίξεις στα εξοπλιστικά δηλαδή, μετά και τη δήλωση Μπάιντεν υπέρ της προμήθειας των F-16 από την Τουρκία και της πεποίθησής του ότι θα πειστεί το Κογκρέσο. Η Αθήνα κοιτάζει με ψυχραιμία τις εξελίξεις, θεωρώντας σε κάθε περίπτωση «μακρύ τον δρόμο», ενώ πηγές βάζουν στην εξίσωση και το εάν και κατά πόσο ο αμερικανός πρόεδρος θα ρισκάρει τελικά μια ενδεχόμενη πολιτική ήττα από το κόμμα του στο Κογκρέσο.
Πάντως, αν για τους πλέον αισιόδοξους ίσως να ανοίξει χαραμάδα διαλόγου ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία, το περιβάλλον διαμορφώνεται δύσκολο για το Κυπριακό. Το πεδίο των προκλήσεων δεν αποκλείεται να μεταφερθεί στην Ανατολική Μεσόγειο, με την αποστολή γεωτρύπανου στην κυπριακή ΑΟΖ να έχει προαναγγελθεί και να θεωρείται από τον Ερντογάν ως μια λύση – εφόσον χρειαστεί.