Μαδρίτη: μύθοι και πραγματικότητες

Η επίσπευση της ένταξης της Σουηδίας και της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ ως διεύρυνση προς βορρά της Συμμαχίας, ήταν το μεγάλο στοίχημα για τον πρόεδρο Μπάιντεν, οδηγώντας το «εγκεφαλικά νεκρό» ΝΑΤΟ στη διαμόρφωση νέου δόγματος. Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία ήταν καταλυτικός για να διαμορφωθούν νέες δυναμικές και εξελίξεις. Κυρίως όμως κατάφερε να διευρύνει τη συμμαχία, κυκλώνοντας τη Ρωσία την οποία δηλώνει ως στρατηγικό αντίπαλο και να ενισχύσει τους δεσμούς των χωρών της Δύσης.

Η επιθυμία του Μπάιντεν να διευρύνει το ΝΑΤΟ με τις δύο σκανδιναβικές χώρες διαμόρφωνε για τον Ερντογάν την ευκαιρία που αναζητούσε για τους δικούς του στόχους. Σε αυτό το διάκενο κινήθηκε υποβάλλοντας επιφύλαξη στην ένταξη των δύο χωρών με πρόσχημα την τρομοκρατία και τη δράση δικτύων, που όπως ισχυρίστηκε, ορισμένα φιλοξενούνται στις χώρες αυτές και η δράση τους στρέφεται κατά της εθνικής ασφάλειας της Τουρκίας. Προκειμένου να άρει την επιφύλαξή του ο τούρκος πρόεδρος, απαίτησε την αλληλεγγύη των δύο χωρών και προσπάθησε να εντάξει την τρομοκρατία στο πλαίσιο της εθνικής ασφάλειας που από άποψη αρμοδιότητας ανήκει στον πυρήνα του δόγματος του ΝΑΤΟ.

Η συνέχεια λοιπόν ήταν ότι δύο χώρες δημοκρατικές, με παράδοση στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, υπογράφουν Μνημόνιο Κατανόησης (Memorandum of Understanding, MOU) με την Τουρκία. Το εν λόγω Μνημόνιο δεν συνιστά μια απλή δήλωση. Συνεπάγεται υποχρεώσεις τις οποίες οι δύο χώρες αναλαμβάνουν όσον αφορά στα αιτήματα έκδοσης καταζητούμενων ως τρομοκρατών από την Τουρκία, καθώς και την υποχρέωση να μην υποστηρίζουν τρομοκρατικά δίκτυα όπως το YPG ή το FETO, ούτε να φιλοξενούν δίκτυα του PKK που σχεδιάζουν και οργανώνουν επιθέσεις κατά της εθνικής ασφάλειας της Τουρκίας. Ο Ερντογάν δήλωσε ότι η εκπλήρωση των υποχρεώσεων του Μνημονίου εξασφαλίζεται με την επικύρωση από το εθνικό Κοινοβούλιο της Τουρκίας.

Είναι η κίνηση αυτή, η υπογραφή δηλαδή του Μνημονίου, μια αναδίπλωση της Τουρκίας με πρόσχημα την ικανοποίηση των βασικών αναγκών που προκαλεί η δράση ομάδων που η Τουρκία έχει χαρακτηρίσει ως τρομοκρατικές πέρα από το PKK; Ή μέσω αυτού επιδιώκει την επαναπροσέγγιση με τις ΗΠΑ και την έγκριση για την αναβάθμιση των F-16; Την επιθυμία του να εγκριθεί από το αμερικανικό Κογκρέσο ο εκσυγχρονισμός των F-16 διατύπωσε και ο πρόεδρος Μπάιντεν απαντώντας σε σχετική ερώτηση, αλλά παρέπεμψε στην έγκριση του Κογκρέσου.

Οι πυκνές εξελίξεις των ημερών στη διάρκεια της ιστορικής αυτής συνόδου του ΝΑΤΟ γεννούν απορίες και ερωτήματα σε πολλά επίπεδα. Τελικώς ο Ερντογάν κέρδισε ή αναγκάστηκε να υποχωρήσει με πρόσχημα το Μνημόνιο; Και εάν υποχώρησε ποια ήταν η συναλλαγή; Εξίσου σημαντικά όμως είναι και τα ερωτήματα που προκύπτουν για τη Σουηδία και τη Φινλανδία, που υποχρεώθηκαν να διαπραγματευτούν την ένταξή τους στο ΝΑΤΟ, υπογράφοντας Μνημόνιο δέκα σημείων με τον Ερντογάν. Ηδη στη Σουηδία το Μνημόνιο αντιμετωπίζεται με επιφύλαξη και ανησυχία και εκτιμάται ότι θα προκαλέσει αντιδράσεις.

Οντως, πώς είναι δυνατόν μια χώρα μέλος του ΝΑΤΟ η Τουρκία, με την ισχύ που της δίνει η ομοφωνία, να απαιτεί τέτοιους όρους από δύο δημοκρατικές χώρες να προσαρμοστούν στις δικές της απαιτήσεις όσον αφορά στην αντιμετώπιση τρομοκρατίας; Και πώς αυτές αποδέχθηκαν τέτοιους όρους, εκτός εάν πιέστηκαν να μην εμποδιστεί η φιλόδοξη διεύρυνση; Οταν μάλιστα στο καθεστώς Ερντογάν ως τρομοκράτης μπορεί να αντιμετωπίζεται εντελώς αυθαίρετα κάθε αντιφρονών.

Σχετικά με το ενδεχόμενο να έθετε η Τουρκία θέμα κυριαρχίας των νησιών, αποδείχθηκε ότι δεν υπήρχε τέτοια περίπτωση, εξάλλου δεν ήταν καν στην ατζέντα. Ο Ερντογάν κράτησε για το τέλος της παρουσίας του στη Μαδρίτη τις ρητορικές επιθέσεις κατά της Ελλάδας στη συνέντευξη Τύπου, επαναλαμβάνοντας τα περί όρου της αποστρατιωτικοποίησης για την κυριαρχία των νησιών.

Εν κατακλείδι, η Ρωσία με τον πόλεμο κατάφερε να δώσει δυναμική στο ΝΑΤΟ, να επιστρέψουν οι ΗΠΑ στην Ευρώπη, να αναλάβουν την ασφάλειά της, να θέσουν το πλαίσιο και τους όρους, να αφήσουν τη Ρωσία εκτός Ευρώπης, οριοθετώντας το νέο σύνορο της αντιπαράθεσης.

Ο Πέτρος Λιάκουρας είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου, διευθυντής Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Διεθνείς και Ευρωπαϊκές Σπουδές» στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς