«Δεν είμαι καλός στο να παριστάνω κάτι που δεν είμαι»

Δεν χρειάστηκε να μεσολαβήσουν συνεργάτες, γραμματείς και υπεύθυνοι επικοινωνίας για να οριστεί το ραντεβού με τον Νικόλα Γιατρομανωλάκη. Δύο μηνύματα στο WhatsApp ήταν αρκετά για να κανονιστούν οι λεπτομέρειες, χωρίς αλλαγές και αναβολές. Με ένα τρίτο ρωτούσε αν θα ήταν βολικό σημείο συνάντησης ο Βλάσσης, στον παράδρομο της Μιχαλακοπούλου. Οταν κάθισε απέναντί μου, λίγα λεπτά μετά τις 3 εκείνο το μεσημέρι Παρασκευής, και πριν ανοίξω το κασετοφωνάκι, τον ρώτησα αν υπήρχε κάποιο θέμα που θα έθετε εκτός ατζέντας. «Καμία ατζέντα. Ρωτήστε ό,τι θέλετε και γράψτε ό,τι νομίζετε».

Οση ώρα προσπαθούσαμε να διαλέξουμε τι θα φάμε – ο σερβιτόρος χρειάστηκε να έρθει τρεις φορές διότι στο ενδιάμεσο η κουβέντα είχε πάρει «φωτιά» και ο κατάλογος ήταν το τελευταίο που μας απασχολούσε -, λύθηκε και η απορία μου σχετικά με την κάπως απρόσμενη επιλογή χώρου: ένα παραδοσιακό εστιατόριο που σερβίρει κατά κύριο λόγο μαμαδίστικη κουζίνα κι όχι κάποιο μοδάτο στέκι. Εχει υπάρξει κάτοικος της περιοχής σε διαφορετικές φάσεις της ζωής του και γνωρίζει το μαγαζί. Η εξήγησή του επιβεβαιώνεται ελάχιστα λεπτά αργότερα όταν μια παλιά του γειτόνισσα που έχει βγάλει τον σκύλο της βόλτα τον χαιρετά εγκαρδίως και θέλει να μάθει τα νέα του. «Προσπαθώ να μην υπάρχει μεγάλη απόσταση ανάμεσα στον άνθρωπο Νικόλα και στον υφυπουργό Γιατρομανωλάκη. Δεν είμαι καλός στο να παριστάνω κάτι που δεν είμαι. Φαίνεται στο πρόσωπό μου, στις εκφράσεις μου. Μπορεί εύκολα να διαβάσει κάποιος τι σκέφτομαι. Ισως στην προσωπική μου ζωή να είμαι ακόμη λίγο πιο ευθύς και πιο αγχωμένος και ίσως και λίγο πιο ελεύθερος», λέει με αφορμή την απρόσμενη αυτή διακοπή της συζήτησης κι ενώ τα πρώτα πιάτα έχουν ήδη σερβιριστεί. Οσο μιλάει για τη ζωή του εκτός γραφείου, αναρωτιέμαι πώς μπορεί ο 47χρονος υφυπουργός Σύγχρονου Πολιτισμού να διατηρεί φιλίες χωρίς να υποκύπτει σε πιέσεις για εξυπηρετήσεις και ρουσφέτια. «Σε όλους όσοι έχουν μια θέση χτυπάνε την πόρτα. Δεν χρειάζεται να είσαι στην κυβέρνηση. Και μαγαζί να έχεις, σου λένε, μήπως μπορείς να προσλάβεις την ξαδέρφη μου; Σε έναν βαθμό είναι κατανοητό, αλλά επειδή φημίζομαι ότι δεν δίνω του αγγέλου μου νερό δεν αντιμετωπίζω και πολλά τέτοια περιστατικά. Αν μου μιλήσουν για μια αδικία, για ένα μπλοκαρισμένο θέμα, βεβαίως και το κοιτάζω. Δεν το θεωρώ ρουσφέτι. Σε περιπτώσεις διορισμού η απάντησή μου είναι σταθερά η ίδια: ΑΣΕΠ». Δύσκολα θα διαφωνούσε κάποιος σχετικά με την ορθότητα της απάντησης, αλλά θα επεσήμαινε παράλληλα την πολυτέλεια που του επιτρέπει να διαχειρίζεται με αυτόν τον τρόπο ανάλογα αιτήματα: το γεγονός ότι είναι εξωκοινοβουλευτικό στέλεχος της κυβέρνησης, χωρίς ψηφοφόρους και κατά συνέπεια «υποχρεώσεις». «Και βουλευτής να ήμουν, θα νοιαζόμουν μεν για την περιφέρειά μου, αλλά όχι για τα προσωπικά ζητήματα των ψηφοφόρων μου», απαντά. Και επί τη ευκαιρία δηλώνει παντελή άγνοια σχετικά με το αν θα είναι υποψήφιος στις επερχόμενες εκλογές. «Αν υπάρχει η αίσθηση πως η υποψηφιότητά μου θα προσφέρει μια προστιθέμενη αξία, προφανώς και θα κάνω αυτό που πρέπει».

Η πρώτη του απόπειρα να δοκιμαστεί στην κονίστρα της Α’ Αθηνών στις εκλογές του 2015 με το Ποτάμι είχε ως αποτέλεσμα τη δεύτερη θέση σε σταυρούς. Αν μη τι άλλο, δυνατή είσοδο στη μάχη του σταυρού για κάποιον που έχει χαρακτηριστεί από ορισμένους ως απολιτίκ. «Ενα από τα βασικά μου χαρακτηριστικά είναι ότι δεν μασάω τα λόγια μου και ότι παίρνω ξεκάθαρη θέση ακόμη και για ζητήματα που δεν είναι ασφαλή ή για τα οποία δεν υπάρχει μια ξεκάθαρα δημοφιλής άποψη, όπως επί παραδείγματι ο γάμος των ομοφυλοφίλων, υπέρ του οποίου έχω ταχθεί ξεκάθαρα. Μόνο απολιτίκ δεν με καθιστά μια τέτοια θέση. Από εκεί και πέρα τι εννοούμε με τον όρο απολιτίκ; Πρέπει να τοποθετούμαι για ό,τι συμβαίνει κάθε μέρα στη χώρα; Πολιτικά είμαι ένας κεντρώος φιλελεύθερος προοδευτικός ευρωπαϊστής».

Η πάσα δεν μπορούσε να μείνει ανεκμετάλλευτη, δεδομένου ότι το γεύμα μας γινόταν μία ημέρα πριν από την παρέλαση υπερηφάνειας στην Αθήνα, το γνωστό Gay Pride, στην οποία είχε ήδη προγραμματίσει να συμμετάσχει, όπως άλλωστε κάνει εδώ και χρόνια ανεξάρτητα από την εμπλοκή του στην πολιτική. «Θεωρώ ότι το Pride είναι μια ημέρα μνήμης, και διεκδίκησης. Είναι πάρα πολλά όσα πρέπει ακόμη να γίνουν στο κομμάτι των δικαιωμάτων και της ισότητας των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων διότι ακόμη και σήμερα υφίστανται διακρίσεις και περιθωροποιούνται.

Οταν δήλωσα ανοιχτά ότι είμαι ομοφυλόφιλος, δεν το είπα για να ενημερώσω τον κόσμο για τις σεξουαλικές μου προτιμήσεις, αλλά διότι τα ΛΟΑΤΚΙ δικαιώματα είναι ένα βαθιά πολιτικό ζήτημα και δεν έχει να κάνει με την ελευθερία της επιλογής σεξουαλικού συντρόφου. Εχει να κάνει με την ασφάλεια, την εκπαίδευση, το δικαίωμα στη δημιουργία της οικογένειας. Ειδικά στα τρανς άτομα όλα αυτά δεν είναι καθόλου αυτονόητα και διεθνώς έχουν σημειωθεί πολλά περιστατικά βίας», λέει ενώ και ο ίδιος έχει πέσει θύμα εκφοβισμού, όπως έχει παραδεχτεί μέσω ανάρτησής του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. «Δεν αισθάνθηκα ποτέ φόβο ότι θα με χτυπήσουν, αλλά ένιωσα τον φόβο του ρατσισμού. Δεν μπορεί να μην αισθάνεσαι δυσφορία όταν κάποιοι σου φωνάζουν, ενώ περπατάς στον δρόμο. Ημουν, θυμάμαι, σε ένα νησί με τον τότε σύντροφό μου κι άκουσα δύο ηλικιωμένους που κάθονταν σε ένα παγκάκι να λένε την ώρα που περνούσαμε δίπλα τους ότι αν ήμασταν στον πόλεμο θα μας είχαν κάνει σαπούνι. Μετανιώνω που δεν αντέδρασα τότε. Τώρα πια όταν βλέπω να γράφουν κάτι τέτοιο για μένα το αναρτώ μόνος μου στο Instagram και γράφω Happy Pride». Εντοπίζει, παρ’ όλα αυτά, αλλαγές στην ελληνική κοινωνία, η οποία παρατηρεί ότι γίνεται ολοένα και πιο ανεκτική, με τις νέες γενιές να αντιμετωπίζουν σαφώς πιο θετικά το θέμα. «Θεωρώ ότι η κίνηση του Πρωθυπουργού να συστήσει επιτροπή έρευνας για την ισότητα των ΛΟΑΤΚΙ ατόμων είναι σωστή διότι επιτρέπει μια οριζόντια προσέγγιση των ζητημάτων. Επέλεξα, ωστόσο, πολύ συνειδητά να μην είμαι μέλος της, αν και μου προτάθηκε από τον Κυριάκο Μητσοτάκη, διότι δεν θεωρώ σωστό επειδή κάποιος είναι ομοφυλόφιλος να συμμετέχει σε οτιδήποτε αφορά τους ομοφυλόφιλους. Συμμετείχα στην προεργασία για τη συγκρότησή της και είμαι περήφανος γι’ αυτό. Το θέμα της επιτροπής είναι πολύ σοβαρό για να το κάνω ως πάρεργο. Το χαρτοφυλάκιό μου είναι ο Πολιτισμός και πρέπει εκεί να ρίξω το βάρος μου».

Η αδήλωτη εργασία

Εκτός από το πρώτο ανοικτά ΛΟΑΤΚΙ μέλος ελληνικής κυβέρνησης, ο Νικόλας Γιατρομανωλάκης είναι και ο πρώτος υφυπουργός με αποκλειστικό αντικείμενο τον Σύγχρονο Πολιτισμό σε ένα υπουργείο που είναι ταυτισμένο με την προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής κληρονομιάς. Υπάρχει τελικά χώρος για το χαρτοφυλάκιό του στην οδό Μπουμπουλίνας; «Η δημιουργία της θέσης αποτελεί στρατηγική επιλογή του Πρωθυπουργού, ο οποίος εκτιμά ότι υπάρχει χώρος ή ότι πρέπει να δημιουργηθεί χώρος. Στην πράξη φάνηκε ότι αυτή η θέση που ξεκίνησε ως γενικού γραμματέα και εξελίχθηκε σε υφυπουργού ήρθε σε μια εποχή που ήταν σημαντικό να υπάρξει μέριμνα και προστασία για τους επαγγελματίες του κλάδου. Υπάρχει ένα υψηλό ποσοστό αδήλωτης εργασίας στον Πολιτισμό. Εχουμε όλα τα στοιχεία που αποδεικνύουν ότι από το 2010 έως το 2018 18.000 καλλιτέχνες έκλεισαν τα βιβλία τους. Κάτι δείχνει αυτό το δεδομένο. Είναι σημαντικό ότι αναγνωρίσαμε την πραγματικότητα και τη μεταρρυθμίσαμε. Τις επόμενες ημέρες (σ.σ.: στο μεταξύ ψηφίστηκε από τη Βουλή) προβλέπονται διατάξεις σε νομοσχέδιο του υπουργείου Οικονομικών που συντάχθηκαν σε συνεργασία με το υπουργείο Πολιτισμού, βάσει των οποίων προβλέπεται για τους καλλιτέχνες που θα ανοίξουν ξανά τα βιβλία τους απαλλαγή από τον φόρο επιτηδεύματος για μία τριετία και συνολική επιδότηση του τζίρου έως και 5.000 ευρώ».

Από το τραπέζι, πέρα από τα ντολμαδάκια και την τυρόπιτα με φύλλο κανταϊφιού που φαίνεται να αγαπά ιδιαίτερα ο Νικόλας Γιατρομανωλάκης, περνούν θέματα που αφορούν από την υπόθεση Λιγνάδη, την οποία αρνείται να σχολιάσει όσο η δίκη βρίσκεται σε εξέλιξη, έως την πολιτική για το βιβλίο και τον κινηματογράφο ή την τύχη του Ακροπόλ που ακόμη παραμένει αναξιοποίητο και το Μητρώο Καλλιτεχνών. Πώς αντιδρά στο ότι, ενώ επιχειρεί να τακτοποιήσει μια πλειάδα θεμάτων, ακούει να λέγεται ότι «δεν κάνει τίποτα»;

Το κλειστό Ακροπόλ

«Είμαι ανοιχτός στην κριτική. Και διατηρώ το δικαίωμά μου να απαντήσω κιόλας. Το αφοριστικό “εκεί δεν γίνεται τίποτα” δεν με πείθει. Θα ήθελα όλα να έχουν γίνει πιο γρήγορα, αλλά συνειδητοποιώ ότι δεν έχω να κάνω μια ατομική δουλειά. Εμπλέκονται, δικαίως, πολλοί άνθρωποι, επομένως πρέπει να εναρμονίζονται και οι ταχύτητές τους. Τα πράγματα πρέπει να εξελίσσονται χωρίς να προκαλείς σοκ στο σύστημα. Εχουν γίνει σταδιακά πολλές αλλαγές. Θα ήθελα να έχουν γίνει κι άλλες. Ερχονται κι άλλες. Θα ήθελα να έχω μάθει νωρίτερα να χειρίζομαι πιο αποτελεσματικά τους μηχανισμούς του Δημοσίου. Ισως κάποιες μεμονωμένες κινήσεις όταν τις σκέφτομαι θα έπρεπε να γίνουν πιο νωρίς, με άλλους συνεργάτες, με άλλο τρόπο. Εφερα εις πέρας με επιτυχία, όμως, την πρώτη μου αποστολή, και μάλιστα ύστερα από τόσα προβλήματα: το άνοιγμα του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης. Το Ακροπόλ θα ήθελα ήδη να έχει ανοίξει. Εγιναν όμως κάποιες βασικές κινήσεις που χωρίς αυτές δεν θα μπορούσαμε να πάμε παρακάτω, όπως ο νόμος, το σχέδιο βιωσιμότητας, εξασφαλίστηκαν 3,7 εκατ. ευρώ με τα οποία προχωράμε στον εξοπλισμό του. Αν δεν υπάρξουν καθυστερήσεις κι ενστάσεις, υπολογίζω ότι θα ανοίξει στο τέλος του χρόνου ή στις αρχές του επόμενου. Είμαι χαρούμενος που προχωράνε πράγματα στο βιβλίο. Εγινε το Greek Lit (σ.σ.: ψηφιακή πλατφόρμα για τη διάδοση των ελληνικών γραμμάτων στο εξωτερικό), πιστεύω ότι θα καταθέσουμε μέσα στον χρόνο το νομοσχέδιο για τον φορέα βιβλίου…».

Στον τέταρτο όροφο του ΥΠΠΟ τις δύσκολες ώρες χτίζει στομάχι, όπως λέει. Κάποιες άλλες, όμως, και την υστεροφημία του, προσθέτω. Πώς θα ήθελε να θυμούνται τη θητεία του; «Μου είπε κάποιος τις προάλλες “είσαι αυτός που έφτιαξε ένα σπίτι για μας” κι εννοούσε για όσους ασχολούνται με τον Σύγχρονο Πολιτισμό. Είναι το καλύτερο κομπλιμέντο που μου έχουν κάνει». Κι όσο για την επόμενη ημέρα, εκείνη που δεν θα είναι πλέον υφυπουργός, δεδομένου ότι οι εκλογές θα γίνουν το αργότερο μέσα στον επόμενο χρόνο; Σχεδιάζει την επιστροφή του στον τομέα όπου ως τώρα είχε καθιερωθεί επαγγελματικά, σε εκείνον του μάρκετινγκ και της επικοινωνίας; «Δεν θεωρώ ότι θα καταστραφεί ούτε η χώρα ούτε εγώ αν φύγω από την πολιτική. Δεν έχω μεγάλη ιδέα για τον εαυτό μου. Το μόνο που ελπίζω κι εύχομαι είναι να βρω κάτι ενδιαφέρον, διότι αυτό που κάνω τώρα είναι ό,τι πιο ενδιαφέρον έχω κάνει στη ζωή μου».