To διεθνές οικονομικό {LF}τοπίο και οι κίνδυνοι {LF}για Ευρώπη και Ελλάδα

Εδώ και αρκετούς μήνες το διεθνές οικονομικό τοπίο έχει σκοτεινιάσει επικίνδυνα. Από τη μία η επιτάχυνση του πληθωρισμού διεθνώς, από την άλλη η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και κατά τρίτο λόγο τα προβλήματα αντιμετώπισης του κορωνοϊού στην Κίνα έχουν συντελέσει σε εξελίξεις που πιθανώς να οδηγήσουν σε διεθνή ύφεση σε συνδυασμό με υψηλό πληθωρισμό, μία επισιτιστική κρίση και ενδεχόμενες νέες κρίσεις εξωτερικού χρέους.

Η επιτάχυνση του διεθνούς πληθωρισμού που προηγήθηκε της ουκρανικής κρίσης ενισχύεται σημαντικά από αυτήν. Αρχικά φαίνεται να προκλήθηκε από την υπερβολικά επεκτατική δημοσιονομική και νομισματική πολιτική στις ΗΠΑ, αλλά και σε άλλες χώρες, σε αντίδραση στην ύφεση που προκλήθηκε το 2020 από την κρίση του κορωνοϊού. Οι κεντρικές τράπεζες του αναπτυγμένου κόσμου, και ιδιαίτερα των ΗΠΑ, που αρχικά καθυστέρησαν να αντιδράσουν, προχωρούν τώρα σε εγκατάλειψη των  προγραμμάτων ποσοτικής χαλάρωσης και σε αυξήσεις των επιτοκίων, με αρνητικές συνέπειες για την οικονομική δραστηριότητα, την απασχόληση και το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους των πάσης φύσεως δανειοληπτών και ιδιαίτερα των οικονομιών με υψηλό εξωτερικό χρέος.

Η Ευρώπη πλήττεται οικονομικά πολύ περισσότερο από τις ΗΠΑ στην παρούσα φάση. Η ενεργειακή της εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο και το εισαγόμενο πετρέλαιο την καθιστούν ιδιαίτερα ευάλωτη στις εξελίξεις μετά την ουκρανική κρίση, ιδιαίτερα σε σχέση με τις ΗΠΑ οι οποίες έχουν καταστεί ενεργειακά αυτάρκεις. Κατά συνέπεια, ο κίνδυνος στασιμοπληθωρισμού είναι υψηλός, ιδιαίτερα καθώς και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα σηματοδότησε πρόσφατα και αυτή έναν κύκλο αυξήσεων των επιτοκίων. Επιπλέον στην Ευρωπαϊκή Ενωση, υπάρχουν μία σειρά από οικονομίες με υψηλό δημόσιο χρέος, όπως η Ιταλία και η Ελλάδα, ευάλωτες στην άνοδο των επιτοκίων και των spreads.

Στην περίπτωση της Ελλάδας, και σε αντίθεση με το 2010, το εξωτερικό χρέος είναι ρυθμισμένο, μακροπρόθεσμο και με χαμηλά επιτόκια. Κατά συνέπεια οι άμεσοι κίνδυνοι για την εξυπηρέτησή του από άνοδο των επιτοκίων είναι σχετικά περιορισμένοι, καθώς δεν αφορούν παρά μόνο ένα σχετικά μικρό μέρος του χρέους. Δεν πρέπει ωστόσο να παραγνωρίζεται ότι το εξωτερικό χρέος είναι πολύ υψηλότερο σε σχέση με το ΑΕΠ από ό,τι το 2010 καθώς και ότι η άνοδος των επιτοκίων οδηγεί αναπόφευκτα σε μείωση των επενδύσεων, της συνολικής ζήτησης και της ανάπτυξης. Επιπλέον, τα δημοσιονομικά περιθώρια είναι περιορισμένα, λόγω και των επιπτώσεων της κρίσης του κορωνοϊού της τελευταίας διετίας στις δημόσιες δαπάνες, τα έσοδα και τα ελλείμματα, ενώ η Ελλάδα αντιμετωπίζει και πρόσθετα προβλήματα λόγω της όξυνσης της τουρκικής προκλητικότητας.

Είναι σημαντικό, όπως συνέβη και το 2020, και σε αντίθεση με το τι συνέβη το 2010, η ευρωπαϊκή αντίδραση στις νέες αυτές δυσμενείς διεθνείς εξελίξεις να είναι συντονισμένη. Αυτό θα είναι θετικό τόσο για την Ευρώπη όσο και για την Ελλάδα. Η πολιτική της αντιμετώπισης των διαφαινόμενων κινδύνων θα πρέπει να σχεδιαστεί και να υλοποιηθεί σε ευρωπαϊκό και όχι μόνο σε εθνικό επίπεδο. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα πρέπει να συμβάλλει στην εξομάλυνση των αποκλίσεων στις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων των διαφόρων χωρών της ευρωζώνης, ενώ το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας θα πρέπει να ενισχυθεί και να επεκταθεί. Συντονισμός απαιτείται επίσης και στα ζητήματα της ενέργειας. Μόνο έτσι θα μπορέσουν να αντιμετωπιστούν με σχετική επιτυχία οι τρέχουσες δυσμενείς διεθνείς οικονομικές και πολιτικές εξελίξεις.

Ο Γιώργος Αλογοσκούφης είναι καθηγητής, πρόεδρος του Τμήματος Οικονομικής Επιστήμης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και πρώην υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών.