Το δημογραφικό ζήτημα και οι γεωπολιτικές ισορροπίες

Με την Ελλάδα να φλερτάρει με τον τίτλο της χώρας με τον γηραιότερο πληθυσμό στην Ευρώπη το 2030 και με αριθμητικά μειωμένο τον μόνιμο πληθυσμό της σε 45.902 άτομα («84.767 γεννήσεις έναντι 130.669 θανάτων»), απότοκο της δραματικής μείωσης των γεννήσεων κατά την περίοδο 2009-2020, το ζήτημα της γεωπολιτικής συρρίκνωσης του ελλαδικού πληθυσμού αναδεικνύεται σε πρώτιστο εθνικό θέμα. Αναλυτικότερα και σύμφωνα με πορίσματα της έρευνας των καθηγητών Βύρωνα Κοτζαμάνη και Βασίλη Παππά, κατά την τελευταία δεκαετία «από τους 325 δήμους της χώρας μας οι 56 μόνον είχαν θετικά Φυσικά Ισοζύγια (περισσότερες γεννήσεις από θανάτους), […]. Στον αντίποδα, από τους υπολοίπους 269 δήμους με περισσοτέρους θανάτους από γεννήσεις, σε 50 από αυτούς τα Φυσικά τους Ισοζύγια υπερβαίνουν το 10%, και σε 139 το 5% του πληθυσμού τους.

Επομένως, με βάση πάντοτε τον δείκτη αυτόν, αν τα Μεταναστευτικά τους ισοζύγια (είσοδοι – έξοδοι) ήταν μηδενικά, τότε περισσότεροι από τους μισούς αυτούς “γερασμένους” δήμους (139 στους 269) θα έχαναν σε μία και μόνον δεκαετία το 5% έως 20% του απογραφόμενου το 2011 πληθυσμού τους».

Υπό το πλαίσιο των ανωτέρω εμπειρικών δεδομένων, το ερώτημα περί του «φόβου της πληθυσμιακής συρρίκνωσης» καθίσταται αναντίρρητο, επαναφέροντας στο προσκήνιο τις παρελθούσες μελέτες που πραγματοποιήθηκαν στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ τον 19ο-20ό αιώνα, αναφορικά με την ευρύτερη προβληματική του διλήμματος ασφαλείας που αναφύεται για το εκάστοτε κράτος-έθνος όταν μειώνονται οι δείκτες γονιμότητας (ο αριθμός των παιδιών ανά γυναίκα). Η διατάραξη των θετικών φυσικών ισοζυγίων, απόρροια της μείωσης των ποσοστών γονιμότητας της κυρίαρχης συλλογικής οντότητας (έθνους) εντός του κράτους ή της μαζικής εξωτερικής μετανάστευσης ή κυρίως της κοινωνικής της αδυναμίας ν’ αντεπεξέλθει στους αυξανόμενους ρυθμούς πληθυσμιακής ανάπτυξης των «εθνικών ομάδων μέσα στην ίδια τη χώρα, μια που (θεωρείται) πως μπορεί να αλλοιώσουν τις οικονομικές και πολιτικές ισορροπίες», δημιουργεί ένα υπαρξιακό δίλημμα ασφαλείας.

Χαρακτηριστικά ιστορικά παραδείγματα αποτελούν το Ισραήλ, λόγω της ταχείας αύξησης των αραβικών πληθυσμών έναντι του εβραϊκού εντός της εδαφικής του επικράτειας, ο Λίβανος, λόγω της μεταστροφής της πληθυσμιακής ισορροπίας μεταξύ χριστιανικού – μουσουλμανικού πληθυσμού (υπέρ του δεύτερου), το Κοσσυφοπέδιο, όπου οι διαφοροποιημένοι ρυθμοί πληθυσμιακής ανάπτυξης μεταξύ του Αλβανόφωνου – Σλαβόφωνου στοιχείου και η δημογραφική δυναμική του πρώτου θα αναδειχθούν σε συγκριτικό, γεωπολιτικό πλεονέκτημα για τις αλβανόφωνες ομάδες.

Ως εκ τούτου και σύμφωνα με τα στοιχεία της τελευταίας απογραφής, όπου το σύνολο του ελληνικού πληθυσμού ανήλθε στα 10,68 εκατ. μεταξύ αυτών και 900.000 αλλοδαποί, σε συνδυασμό με την πληθυσμιακή υπεροχή της Τουρκίας (83,6 εκατομμύρια κατοίκους το 2020 και με προοπτική να αγγίξει τα 86.907.3067 το 2023) καθώς και την εκτίμηση της ειδικής επιστημονικής επιτροπής για το δημογραφικό ζήτημα που συνεπικουρεί το έργο της αρμόδιας επιτροπής της Ελληνικής Βουλής, ότι «ο πληθυσμός της Ελλάδας θα συρρικνωθεί κατά 1,4 εκατ. ανθρώπους μέσα στα επόμενα 18 χρόνια, δηλαδή έως το 2035 και κατά 2,5 εκατ. ανθρώπους έως το 2050», δημιουργούνται ερωτήματα για την ευρύτερη γεωπολιτική ισορροπία στα περιφερειακά υποσυστήματα των Βαλκανίων και της καθ’ ημάς Ανατολής.

Αυτό γιατί ορίζοντας το «γεωπολιτικό δυναμικό ως την ιστορικο-κοινωνική παρουσία ενός συλλογικού υποκειμένου που με την πολιτική και λοιπή δυναμική του γεμίζει ορισμένο γεωγραφικό χώρο» είναι βέβαιο ότι η υπερεκχείλιση του γεωπολιτικού δυναμικού της Τουρκίας θα επιζητήσει ευρύτερους γεωγραφικούς χώρους για να ικανοποιήσει τις στοιχειώδεις ανάγκες του (επιβίωση) και να διοχετεύσει την πρωτογενή του ενέργεια «με ποικίλους (οικονομικούς, πολιτισμικούς, στρατιωτικούς κ.τ.λ.) τρόπους, αλλά πάντα σε συνάφεια με υπέρτερους πολιτικούς σκοπούς».

Ο Διονύσης Τσιριγώτης είναι επίκουρος καθηγητής Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας, Διεθνών Σχέσεων και Διπλωματίας, στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς