Προσθέτοντας φιλοδοξία στην ευρωπαϊκή ενότητα

Η Ευρωπαϊκή Ενωση αντέδρασε ταχύτερα, πιο αποφασιστικά και με μεγαλύτερη ενότητα στην εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία παρά σε οποιαδήποτε προηγούμενη κρίση. Μαζί με τους συμμάχους της, η ΕΕ και τα κράτη-μέλη της παρείχαν σημαντική στρατιωτική, οικονομική και ανθρωπιστική υποστήριξη στην ουκρανική κυβέρνηση και άσκησαν σοβαρή οικονομική πίεση στο Κρεμλίνο να σταματήσει τις φρικαλεότητές του. Ομως, οι δυσκολίες που αντιμετώπισε η Ενωση για την επιβολή κοινού εμπάργκο πετρελαίου κατά της Ρωσίας αποκαλύπτουν διαφορές μεταξύ των εθνικών κυβερνήσεων, που αντικατοπτρίζουν επίσης διαφορετικές απόψεις σχετικά με τον τρόπο αντιμετώπισης των όσων βιώνουμε από τις 24 Φεβρουαρίου.

Δεν είναι στιγμή για διχόνοια. Ο επιθετικός πόλεμος του ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν κατά της Ουκρανίας διατάραξε την αρχιτεκτονική ασφάλειας της ηπείρου και υπονόμευσε θεμελιώδεις υποθέσεις στους περισσότερους τομείς της χάραξης πολιτικής της ΕΕ. Οι ηγέτες της ΕΕ πρέπει να έχουν την πολιτική βούληση και την αντοχή να προετοιμάσουν την Ενωση για μια νέα εποχή – χωρίς ταμπού όσον αφορά την εφαρμογή σημαντικών καινοτομιών πολιτικής και τη δημιουργία πιο αποτελεσματικών δομών διακυβέρνησης. Για να το πράξουν, θα πρέπει να συνεχίσουν να επιδεικνύουν ενότητα και φιλοδοξία σε μια συγκεκριμένη μεταρρυθμιστική πορεία.

Κατά συνέπεια, στη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ στις 23-24 Ιουνίου, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο θα πρέπει να συμφωνήσει στη σύσταση μιας «Ομάδας Σοφών Γυναικών» επιφορτισμένη με τον προσδιορισμό των βασικών προτεραιοτήτων πολιτικής και των μεταρρυθμίσεων διακυβέρνησης που αντικατοπτρίζουν τις τρέχουσες επιταγές, καθώς και τα αποτελέσματα της Διάσκεψης για το Μέλλον της Ευρώπης. Μια Ομάδα Σοφών Γυναικών – τόσο έμπειρων πολιτικών όσο και εκπροσώπων νεότερων γενιών – θα βοηθούσε τους ηγέτες της ΕΕ να συμφωνήσουν σε μια λίστα με επείγουσες πολιτικές καινοτομίες, να εντοπίσουν τρόπους βελτίωσης της δομής διακυβέρνησης της Ενωσης και να χαράξουν έναν φιλόδοξο οδικό χάρτη μεταρρυθμίσεων.

Αρκετοί τομείς απαιτούν προσοχή. Για αρχή, υπάρχει η προσέγγιση της ΕΕ για τη διεύρυνση υπό το φως της νέας κατάστασης μετά τις 24 Φεβρουαρίου, καθώς και του ρόλου της Ενωσης στις αμυντικές επενδύσεις και το πεδίο εφαρμογής της ρήτρας αμοιβαίας άμυνας. Υπάρχει επίσης η ανάγκη να επαναπροσδιοριστεί ριζικά η ενεργειακή εξάρτηση της ΕΕ και οι προσπάθειές της για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, που σχετίζονται με την οικονομική ανθεκτικότητα και τη στρατηγική αυτονομία της Ενωσης σε βασικούς τομείς. Στη συνέχεια, υπάρχουν οι θεσμικές μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για την ενίσχυση της προστασίας των βασικών αξιών και αρχών, όπως το κράτος δικαίου, και για τη βελτίωση της ικανότητας λήψης αποφάσεων μέσω της εκτεταμένης χρήσης της ψηφοφορίας με ειδική πλειοψηφία. Τέλος, η Ομάδα θα πρέπει να εξετάσει πώς να εμβαθύνει τη δημοκρατία της ΕΕ εξισορροπώντας τα οφέλη των αντιπροσωπευτικών θεσμών με την ανάγκη ενίσχυσης της συμμετοχής των πολιτών στις διαδικασίες χάραξης πολιτικής της Ενωσης.

Πολλοί μεταρρυθμιστικοί στόχοι μπορούν να επιτευχθούν βάσει των υφιστάμενων συνθηκών της ΕΕ. Ωστόσο, η Ομάδα Σοφών Γυναικών μπορεί να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ορισμένες καινοτομίες θα απαιτήσουν τροποποιήσεις της Συνθήκης για να διασφαλιστεί ότι η ΕΕ θα είναι διαρθρωτικά σε θέση να ανταποκριθεί γρήγορα στις τρέχουσες και μελλοντικές προκλήσεις. Στην περίπτωση αυτή, η Ομάδα θα πρέπει να συντάξει μια λίστα με συγκεκριμένες αλλαγές, κάτι που θα βοηθήσει να διασφαλιστεί ότι οι μελλοντικές προσπάθειες προσαρμογής του πρωτογενούς δικαίου της Ενωσης θα διαφέρουν από την εμπειρία της Συνταγματικής Συνέλευσης του 2002-03, καθώς αυτές οι προσπάθειες θα τηρούν μια πιο ξεκάθαρη εντολή και περιορισμένο χρονοδιάγραμμα.

Για την Ευρώπη το να κινηθεί απλώς προς κάποια μορφή τροποποίησης του status quo ante θα ήταν όχι μόνο αφελές, αλλά και επικίνδυνο. Θα πρέπει να αποφύγουμε να βρεθούμε σε μια κατάσταση όπου θα μετανιώσουμε που δεν ενεργήσαμε νωρίτερα και πιο αποφασιστικά, ειδικά όταν διακυβεύονται ζητήματα πολέμου και ειρήνης.  Η κρίση στην Ουκρανία έδειξε ότι μόνο ενεργώντας από κοινού μπορεί η ΕΕ να ελπίζει ότι θα παραμείνει αποτελεσματικός παίκτης. Αλλά αυτό δεν είναι σε καμία περίπτωση προκαθορισμένο συμπέρασμα. Η ΕΕ των 27 πρέπει να ανταποκριθεί στις σημερινές μεταμορφωτικές στιγμές ανοίγοντας τον δρόμο για ένα φιλόδοξο κοινό μέλλον. Αυτό σημαίνει να δείξουμε την πολιτική ετοιμότητα και αποφασιστικότητα που απαιτούνται για μια ουσιαστική μεταρρύθμιση των πολιτικών και της διακυβέρνησης της ΕΕ.

Ο Χέρμαν Βαν Ρομπάι διετέλεσε πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου  Η Μπρίτζιτ Λάφαν είναι επίτιμη καθηγήτρια του Κέντρου Σούμαν του Ευρωπαϊκού Ινστιτούτου