Αμα θυμώσει ο Ελληνας γίνεται Τούρκος

Ηταν το καλοκαίρι του 1974, το καλοκαίρι της Μεταπολίτευσης και της εισβολής των Τούρκων στην Κύπρο. Στην παραλία της Σύρου υπήρχε μία μακρόστενη προβλήτα από την οποία η πιτσιρικαρία λυσσομανούσε στις βουτιές. Η μαμά του οκτάχρονου Κωστάκη όμως ανησυχούσε για τις ταρζανιές του γιου της. Και του φώναξε το αμίμητο: «Κωστάκη, μην πηγαίνεις άκρη άκρη στην προβλήτα γιατί μπορεί να κάνουν απόβαση οι Τούρκοι και να σε πάρουν». Και όταν, εκείνον τον Σεπτέμβριο, γυρίσαμε στις βάσεις μας, μάθαμε ότι το Τουρκολίμανο λέγεται πλέον Μικρολίμανο, ο τούρκικος καφές, ελληνικός και, στο τραγούδι «Να ‘τανε το ’21», το «μια τουρκοπούλα αγκαλιά» έγινε «μια γυφτοπούλα αγκαλιά». Ενάμιση χρόνο αργότερα, ο Μάνος Χατζιδάκις, διευθυντής τότε του Τρίτου Προγράμματος της Ελληνικής Ραδιοφωνίας, έστειλε στη Γιουροβίζιον τη Μαρίζα Κωχ με ένα τραγούδι-καταγγελία για την τουρκική εισβολή και, στην εμφάνιση της ελληνικής συμμετοχής, η τηλεόραση της Τουρκίας διέκοψε τη ζωντανή μετάδοση και πρόβαλε χορό της κοιλιάς. Σε μια εποχή που οι ελληνοτουρκικές σχέσεις ήταν, για άλλη μια φορά, στο κόκκινο προσπαθούσαμε, επίσης για άλλη μια φορά, να αναδιατυπώσουμε (επισήμως ή ανεπισήμως, συμβολικώς ή αφελώς, από τη, σχεδόν μεταφυσική, φοβία της απλοϊκής συριανής μάνας έως την επιλογή του Χατζιδάκι) αυτό το λεκτικό, εθιμικό, πολιτισμικό, πολιτιστικό, συγκρουσιακό, φοβικό και, πάντα, αντιφατικό αλισιβερίσι με τη γείτονα. Που μετρά, πλέον, αιώνες και αναδιαμορφώνεται μέσα στις εποχές τους.

Διάβαζα προχθές, μέσα στην παρλαπίπα του Διαδικτύου, να μη λέμε το τουρλού τουρλού, που είναι τουρκική λέξη, αλλά να το λέμε ρατατούιγ όπως οι Γάλλοι την παρεμφερή δική τους συνταγή. Ναι μωρέ. Θα πει, στα Φιλιατρά, η άλλη στον άντρα της «Αν θες να φας, περίσσεψε από το μεσημέρι ένα πιάτο ρατατούιγ, στο μπλε τάπερ έχει και φέτα» και θα ιδρώσει ο Ερντογάν. Και άντε και το είπαμε ρατατούιγ. Τον μπακλαβά πώς θα τον λέμε; Ή μήπως να μην ξαναφάμε; Ούτε τσουρέκια; Ούτε μπουρέκια; Ούτε εκμέκ; Ούτε ιμάμ – κι ας μην είναι μπαϊλντί; Ή με τα κεμπάπ ή με ραφάλ; Γραφικότητες… Αυτό το νταραβέρι μεταξύ των δύο λαών είναι σαν καλοζυμωμένο τσουρεκάκι (από το τουρκικό τσουρέκ) που άντε να ξεχωρίσεις στη ζύμη του τη μαστίχα από το μαχλέπι. Κι άντε να ξεχωρίσεις το συριανό «γαμώτο» του Βαμβακάρη όταν τραγουδά, με τον Απόστολο Χατζηχρήστο, «Γκελ γκελ καϊξή, γιαβάς γιαβάς».

Δύο λαοί που οι πολιτικές, η διπλωματία, οι ηγέτες τους, η ίδια η Ιστορία τους φέρνει, κάθε τόσο, αντιμέτωπους. Είναι αυτή η γειτνίαση που μας ενώνει και, συγχρόνως, μας χωρίζει. Το άλλοθι του «Η Τουρκοκρατία φταίει» κι ένα ζεϊμπέκικο απτάλικο. Οι κοινές λέξεις, γεύσεις, μυρωδιές, μουσικές, χοροί, συνήθειες, σεβντάδες, ραχάτια και τσιμπούσια αλλά και ο πιο βολικός καθρέφτης της τουρκομπαρόκ εκδοχής μας. Ή του κακού μας εαυτού. Γιατί μην ξεχνάμε πως άμα θυμώνει ο Ελληνας γίνεται… Τούρκος.