Η σύγχρονη Βεντέτα: μόνο πρωτόγονο «δίκαιο»;

Ο ήρωας πέφτει

λιποτακτώντας

εξιλεώνεται

Ελσα Κορνέτη, Ο ήρωας πέφτει

Η Βεντέτα, ως ιδιωτική εκδίκηση, ως προσωπικός τρόπος απονομής της δικαιοσύνης μπορεί να συνδέεται με το «αντιπεπονθός» της ιουδαϊκής ιδιωτικής εκδίκησης [Παλαιά Διαθήκη], να εκφράζει τον Πολιτισμό της Ντροπής [μέσω της προσβολής της Τιμής] και να κυριαρχεί στα Ομηρικά Επη ως ανταπόδοση χρέους του πολεμιστή, όμως στη σύγχρονη εποχή έχει λάβει άλλες μορφές κι άλλα νοήματα.

Μολονότι η κοινωνική αποδοκιμασία της παράλειψης «τιμωρίας» των φονέων των γεννητόρων έχει αντικατασταθεί από την ποινική δίωξη της Πολιτείας και μολονότι το Δίκαιο έχει αναλάβει τον ρόλο του εγγυητή ότι οι ένοχοι δεν θα γλιτώσουν, η άτυπη εθιμική πρακτική, εν είδει habitus, για ορισμένους συνιστά ένα ιδιότυπο ηθικό χρέος προς τους νεκρούς, οι οποίοι απαιτούν «να παρθεί το αίμα πίσω».

Επειδή οι συμφιλιωτικοί όρκοι εμφανίζονται στην Οδύσσεια και οι περιορισμοί της ανταποδοτικής βίας συνδυάζονται και με αποζημίωση του θύματος , σήμερα γεννώνται κάποια ερωτήματα ως προς την έννοια, το πλάτος, το βάθος και τη διαχείριση:

– πόσοι και ποιοι συγγενείς εμπλέκονται στον κύκλο του αίματος;

– ποια είναι τα όρια της συλλογικής ευθύνης;

– πόσες και ποιες περιοχές/πόλεις είναι «υπόχρεες» να ξεπλύνουν το αίμα;

– πρόκειται για «διεφθαρμένα ήθη» ή για ειδικούς κώδικες τιμής κλειστών κοινωνιών;

– είναι αμιγώς κοινωνικό φαινόμενο ή έχει και οικονομικές διαστάσεις [όχι μόνο προσβολή τιμής αλλά και βλάβη συμφερόντων];

– υπάρχει κάποια αναλογία ανάμεσα στις δολοφονίες ανθρώπων της νύχτας με την ομερτά της βεντέτας;

– κάθε εχθρότητα [π.χ. ληστές ορέων/χωροφύλακες] συνιστά «βεντέτα»;

– υπάρχει κάποιο τελετουργικό στα εγκλήματα τιμής ή οι φόνοι τελούνται «όπως να ‘ναι»;

– αφορά μονομαχία  των δύο ή ένοπλες ομάδες πολλών;

– πιστεύουν ακόμα μερικοί στις «αδελφότητες αίματος» [που εκδικούνται τους αδικοχαμένους «συντρόφους»] ή στη Θεοδικία, ως εκδίκηση του Θεού κατά των ενόχων που γλίτωσαν από την ανθρώπινη δικαιοσύνη;

Νομίζω ότι το σύγχρονο vendico, ως γδικιωμός, συνιστά πολιτισμικό κατάλοιπο το οποίο έχει τόσες παραφθορές που πολύ δύσκολα καταλαβαίνεις πού είναι ο πραγματικός προσωπικός πόνος και πού η τοπική μανιέρα.

O Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής Πανεπιστημίου