Ενας πόλεμος πέραν του πολέμου

Θα μπορούσε να μιλήσει κανείς για τον πόλεμο πέραν του πολέμου. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, στις 24 Φεβρουαρίου, και οι συνεχιζόμενες στρατιωτικές επιχειρήσεις για την κατάκτηση περισσότερων εδαφών της Ουκρανίας έχουν προκαλέσει, από μόνες τους, μια ανυπολόγιστη τραγωδία – εκφράζονται φόβοι για δεκάδες χιλιάδες αμάχους νεκρούς, εκατομμύρια άλλοι άνθρωποι έχουν γίνει πρόσφυγες, ενώ το κόστος των καταστροφών στις πόλεις και τις υποδομές της χώρας υπολογίζεται σε δισεκατομμύρια ευρώ. Η κρίση όμως έχει δραματικές αλυσιδωτές αντιδράσεις σε ολόκληρο τον κόσμο. Προπολεμικά, η Ουκρανία ήταν η τέταρτη μεγαλύτερη εξαγωγός σιτηρών παγκοσμίως, εξήγε κάθε μήνα περίπου έξι εκατομμύρια τόνους σιτηρών. Η Ρωσία έχει όμως αποκλείσει τα λιμάνια της στη Μαύρη Θάλασσα, και αυτό, σε συνδυασμό με τις δυτικές κυρώσεις στις ρωσικές εξαγωγές, έχει κάνει τις τιμές βασικών αγαθών να εκτοξευτούν, τροφοδοτώντας ταυτόχρονα μια παγκόσμια επισιτιστική κρίση που απειλεί, στις φτωχότερες χώρες της Ασίας και της Αφρικής, να μετατραπεί σε λοιμό. Με την Τουρκία να διεκδικεί επίμονα, για τους δικούς της στρατηγικούς λόγους, ρόλο διαμεσολαβητή, η συνάντηση που θα έχει σήμερα στην Αγκυρα ο ρώσος υπουργός Εξωτερικών, Σεργκέι Λαβρόφ, με τον τούρκο ομόλογό του, Μεβλούτ Τσαβούσογλου, προαναγγέλλεται κρίσιμη.

Πληροφορίες των ρωσικών κρατικών Μέσων, καθώς και του πρακτορείου Bloomberg, έκαναν λόγο προχθές για μία προσωρινή συμφωνία ανάμεσα στην Τουρκία και τη Ρωσία ώστε να επαναληφθούν οι εξαγωγές αγροτικών προϊόντων από το λιμάνι της Οδησσού: προβλέπει αποναρκοθέτηση της θαλάσσιας περιοχής της Οδησσού, με την αρωγή τουρκικών πλοίων, και ασφαλή διέλευση των πλοίων μέσω της Μαύρης Θάλασσας, συνοδεία τουρκικών πλοίων και υπό την αιγίδα του ΟΗΕ. Ουκρανοί αξιωματούχοι, ωστόσο, εξέφρασαν σοβαρές επιφυλάξεις, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο να εκμεταλλευτεί το Κρεμλίνο αυτό το άνοιγμα ώστε να πραγματοποιήσει εισβολή στην Οδησσό. Αντίστοιχες προειδοποιήσεις για τους κινδύνους που ενέχει ένας διάλογος με τον Βλαντίμιρ Πούτιν για τη χαλάρωση του αποκλεισμού έχουν απευθύνει τις τελευταίες εβδομάδες πολιτικοί και διπλωμάτες από τις χώρες της Βαλτικής και την Πολωνία.

Σύμφωνα πάντως με το πρακτορείο Ιντερφαξ, ο ρώσος και ο τούρκος υπουργός Αμυνας είχαν χθες τηλεφωνική επικοινωνία για το θέμα, καθώς και για την κατάσταση στη (Βόρεια) Συρία, όπου η Τουρκία σχεδιάζει νέα στρατιωτική επιχείρηση. Νωρίτερα, ο τούρκος υπουργός Αμυνας Χουλουσί Ακάρ είχε κάνει λόγο για «πρόοδο» στις συνομιλίες, σημειώνοντας πως «οι τέσσερις πλευρές» (Ρωσία, Ουκρανία, Τουρκία, ΟΗΕ) εξετάζουν το πώς θα εξουδετερωθούν οι νάρκες ανοιχτά των ακτών της Οδησσού και σε άλλες περιοχές κατά μήκος των ακτών της Ουκρανίας, ποιος θα αναλάβει την εξουδετέρωσή τους καθώς και το ποιος θα είναι υπεύθυνος για την προστασία του διαδρόμου αυτού.

Μιλώντας ωστόσο σε διάσκεψη του Διεθνούς Συμβουλίου Σιτηρών, ο ουκρανός υφυπουργός αγροτικής πολιτικής και τροφίμων, Τάρας Βισότσκι, επεσήμανε πως ακόμα και αν η Ρωσία άρει τον αποκλεισμό της Μαύρης Θάλασσας, θα χρειαστούν περίπου έξι μήνες ώστε να αποναρκοθετηθούν τα νερά γύρω από τα λιμάνια. Ο ίδιος αξιωματούχος δήλωσε πως η Ουκρανία μπορεί να εξάγει με εναλλακτικούς τρόπους – οδικώς, με τρένα ή μέσω ποταμών – μάξιμουμ δύο εκατομμύρια σιτηρά μηνιαίως. Υπολογίζεται ότι περισσότεροι από 20 εκατομμύρια τόνοι σιτηρών βρίσκονται αυτή τη στιγμή εγκλωβισμένοι στα ουκρανικά σιλό, σύμφωνα ωστόσο με τον ουκρανό πρόεδρο, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, μπορεί να φτάσουν τους 75 εκατομμύρια τόνους το φθινόπωρο.

Οι δυτικές χώρες κατηγορούν τη Μόσχα ότι χρησιμοποιεί τα σιτηρά ως όπλο, προκειμένου να εκβιάσει χαλάρωση των κυρώσεων σε βάρος της. «Το Κρεμλίνο χρησιμοποιεί τα αποθέματα τροφίμων ως πύραυλο στελθ εναντίον των αναπτυσσόμενων χωρών. Η Ρωσία είναι αποκλειστικά υπεύθυνη για αυτή την επισιτιστική κρίση», κατήγγειλε προχθές στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ, κάνοντας τον ρώσο πρεσβευτή να αποχωρήσει οργισμένος. Το Κίεβο καταγγέλλει παράλληλα τη Ρωσία ότι στέλνει κλεμμένα ουκρανικά σιτηρά στην Τουρκία και τη Συρία: «αξιόπιστες» χαρακτήρισε χθες τις καταγγελίες ο αμερικανός υπουργός Εξωτερικών, Αντονι Μπλίνκεν, ενώ η βρετανίδα υπουργός Γεωργίας αξίωσε την άμεση διεξαγωγή έρευνας.

Από την πλευρά του, ο ρώσος υπουργός Αμυνας, Σεργκέι Σόιγκου, δήλωσε χθες πως τα λιμάνια του Μπερντιάνσκ και της (ισοπεδωμένης…) Μαριούπολης, δύο πόλεων που βρίσκονται υπό τον έλεγχο των ρωσικών δυνάμεων, έχουν εκκαθαριστεί από νάρκες και είναι έτοιμα να ξεκινήσουν και πάλι τις αποστολές φορτίων σιτηρών. Το Κίεβο, ωστόσο, τονίζει πως οποιαδήποτε αποστολή οργανωθεί από εδάφη που έχει καταλάβει η Μόσχα θα ισοδυναμεί με παράνομη λεηλασία. Σύμφωνα με τον Ζελένσκι, η Ουκρανία λαμβάνει σταδιακά «συγκεκριμένα συστήματα κατά πλοίων», κι αυτός είναι στα μάτια του ο καλύτερος τρόπος να αρθεί ο ρωσικός αποκλεισμός στα ουκρανικά λιμάνια.