Εκατό

Το 1991, καθώς τα Βαλκάνια έπαιρναν φωτιά, ο τότε υπουργός Εξωτερικών του Λουξεμβούργου Ζακ Πουζ έκανε μια δήλωση που είχε προκαλέσει αίσθηση. «Αυτή είναι η ώρα της Ευρώπης», είπε, «όχι η ώρα των Αμερικανών». Φυσικά είχε άδικο. Αν δεν υπήρχαν οι Αμερικανοί, οι δυνάμεις του Μιλόσεβιτς, του Μλάντιτς και του Κάρατζιτς θα είχαν κάψει τη μισή πρώην Γιουγκοσλαβία και θα είχαν καταλάβει την άλλη μισή.

O Πουζ πέθανε πέντε μέρες πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Κι έτσι – γράφει ο Τζάναν Γκάνες στους Financial Times – δεν μπόρεσε να διαπιστώσει ότι η ώρα της Ευρώπης δεν έχει φτάσει ούτε τώρα. Είναι αλήθεια ότι ένα μέρος της ηπείρου έχει κινητοποιηθεί, οι Βαλτικές έχουν προσφέρει ως βοήθεια στην Ουκρανία μεγαλύτερο μέρος του ΑΕΠ τους απ’ ό,τι ακόμη και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Αν όμως κοιτάξουμε το κέντρο της Ευρώπης, δηλαδή τον γαλλογερμανικό άξονα, δεν θα δυσκολευτούμε να διακρίνουμε μια κόπωση. Ο Εμανουέλ Μακρόν, που είχε αποδώσει κάποτε τη σκληρή στάση των Αμερικανών απέναντι στη Ρωσία στο «ιστορικό υπερεγώ» τους, πολλαπλασιάζει τις επαφές του (με τον Πούτιν) για τον τερματισμό του πολέμου. Και ο Ολαφ Σολτς, που δεν έχει πιστέψει ακόμη ότι έχει φύγει από το υπουργείο Οικονομικών, μονολογεί: «Μα είναι δυνατόν να πολεμήσεις τη βία με τη βία;».

Δεν φταίνε αυτοί, παρατηρεί ο Γκάνες. Κάθε γάλλος πρόεδρος που σέβεται τον εαυτό του προσπαθεί να κάνει τα αντίθετα από τον αμερικανό ομόλογό του. Και κάθε γερμανός καγκελάριος χαρακτηρίζεται από μια αφέλεια απέναντι στη Ρωσία.

Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη, που μας αφορά λίγο περισσότερο. Οι ευρωπαίοι ηγέτες αρχίζουν να συνειδητοποιούν ότι το πολυπόθητο τέλος του πολέμου, όποτε έρθει, θα έρθει μάλλον μέσω της Τουρκίας. Το σχέδιο είναι έτοιμο και η πρώτη δοκιμή θα γίνει με την επανάληψη των εξαγωγών σιτηρών από την Οδησσό. Οι Ουκρανοί ζητούν εγγυήσεις ότι δεν θα επωφεληθούν οι Ρώσοι – και οι Τούρκοι απαντούν «είμαστε εμείς εδώ». Οι Ρώσοι ζητούν διαβεβαιώσεις ότι δεν θα πλησιάσει νατοϊκό πλοίο τη Μαύρη Θάλασσα – και οι Τούρκοι απαντούν «εμείς είμαστε οι θεματοφύλακες της Συνθήκης του Μοντρέ».

Εκατό μέρες μετά την έναρξη του πολέμου, δύο συμπεράσματα. Ας μην παραμυθιαζόμαστε με τις φιλολογίες περί «στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης», κι όχι μόνο επειδή έχει δοθεί το δικαίωμα στον οποιονδήποτε Ορμπαν να υπαγορεύει τους όρους του. Η Σουηδία και η Φινλανδία δεν αισθάνονται προστατευμένες από το άρθρο 42.7 της ΕΕ, θέλουν το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ.

Ας μην παραφουσκώνουμε όμως ούτε την «αποδοκιμασία» του Ερντογάν από τους Ευρωπαίους. Οπως τον είχαν τα προηγούμενα χρόνια ανάγκη για να συγκρατεί το προσφυγικό κύμα που αναστάτωνε τις πόλεις μας, έτσι τον έχουν τώρα ανάγκη για να συμβάλει στο τέλος του πολέμου που αναστατώνει τις οικονομίες μας. Εκείνος το ξέρει, και προσαρμόζει αναλόγως τον τόνο της φωνής του.