«Το “κανονικό” περιέχει ήδη και {LF}το “απειλητικό”»

Με τις πρώτες εικόνες της «Βληχής» το φως του τηνιακού τοπίου εναλλάσσεται με φωτοσκιάσεις. Και ένα συνηθισμένο για την αγροτική οικονομία – και τις λαϊκές δοξασίες – κατοικίδιο δείχνει απ’ την αρχή τις διαθέσεις του για να γίνει «συμπρωταγωνιστής». Οι κατσίκες που περιφέρονται, τρέχουν, δείχνουν την κατεύθυνση στο αγροτικό όχημα εντάσσονται από την αρχή στους κύκλους – της ζωής και του θανάτου, της πίστης και της θυσίας – που στήνει ο Γιώργος Λάνθιμος μαζί με την Εμα Στόουν, τον Νταμιάν Μπονάρ, τις γυναίκες και τους άνδρες της μικρής κοινότητας. Η ίδια η λέξη, άλλωστε, σημαίνει το βέλασμα των ζώων (κατ’ άλλους και το κλάμα των μωρών, αλλά από εδώ μπορεί να ξεκινήσει μια άλλη ιστορία). «Δεν έμενα ικανοποιημένος με το “βέλασμα” και η λέξη “βληχή” περιείχε ήδη έναν ήχο μέσα της, μια φωνή που μου πήγαινε» δήλωσε στη συνέντευξη Τύπου που ακολούθησε την προβολή. Σε αυτήν αποκάλυψε ότι στο φόντο των οπτικών ερεθισμάτων υπάρχει σίγουρα ο «Μακεδονικός γάμος» του Τάκη Κανελλόπουλου (στοιχείο που από μόνο του προσθέτει ένα στοιχείο για την αισθηματική αγωγή του), ενώ υπέδειξε την εικονογραφία της παράδοσης ως πηγή έμπνευσης – «με γοητεύει και τη βρίσκω ολοένα και πιο σημαντική, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αυτό γίνεται με διδακτικό τρόπο». Τον διεθνή έλληνα σκηνοθέτη συναντήσαμε σε ένα γραφείο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής για μία από τις τρεις σύντομες συνεντεύξεις που παραχώρησε σε ελληνικά Μέσα.

Αυτό που θεωρούμε δεδομένο και «κανονικό» περιέχει ήδη κάτι πιο άγριο, απειλητικό και παράδοξο;

Νομίζω ότι περιέχει τα πάντα, όχι μόνο το άγριο. Ισως είναι πιο έντονη η εντύπωση αυτή στη «Βληχή». Αλλά όλα τα πράγματα απαιτούν εξερεύνηση και ανάλογα με τον τρόπο που τα κοιτάς ή βρίσκεσαι κοντά τους τη δεδομένη στιγμή μπορείς να ανακαλύψεις νέες καταστάσεις. Αλλά σε όλα μπορείς να βρεις πολλές διαφορετικές όψεις.

Η ταινία είναι γεμάτη από συμβολισμούς για την εναλλαγή κύκλων της ζωής, τα ζώα, το σκοτάδι και το φως. Οι συμβολισμοί και οι κανόνες μπορούν να καθηλώσουν, αλλά και να δώσουν προοπτικές για δημιουργία;

Οι περιορισμοί σίγουρα βοηθάνε στη δημιουργία και στην αποφυγή προβλημάτων, με μία έννοια. Αλλά όλα είναι ζήτημα ισορροπίας. Οι απόλυτοι περιορισμοί σε οδηγούν μέχρι κάποιο συγκεκριμένο σημείο. Από εκεί κι ύστερα πρέπει να επιλέγεις τους περιορισμούς με σωστό τρόπο – αν έχεις αυτή τη δυνατότητα. Αν όχι, πρέπει να γίνεις όσο πιο δημιουργικός μπορείς, ώστε να τους αξιοποιείς αντί να τους βλέπεις μόνο ως περιορισμούς. Πρέπει δηλαδή να τους αντιμετωπίζεις με θετικό τρόπο για να μπορείς να τους χρησιμοποιήσεις.

Στο αρχικό στάδιο μιας νέας ταινίας επικρατούν αναπόφευκτα οι σκόρπιες σκέψεις και η ακαταστασία. Στη συνέχεια το σενάριο παίρνει μια μορφή. Διορθώστε με αν κάνω λάθος, αλλά μοιάζει να «νοσταλγείτε» περισσότερο εκείνο το πρώτο στάδιο παρά την καθοδήγηση των ηθοποιών, για παράδειγμα.

Η αλήθεια είναι ότι η διαδικασία να σκεφτείς κάτι που σε ενθουσιάζει αρχικά αποδεικνύεται πολύ πιο δημιουργική και ικανοποιητική. Από τη στιγμή που υπάρχει η ιδέα και θεωρείς ότι μπορεί να πραγματοποιηθεί, η επόμενη συνθήκη είναι οι πρακτικές λεπτομέρειες. Εκεί προκύπτουν και τα περίφημα προβλήματα με τα logistics. Πολλές φορές είναι το στάδιο που πρέπει να επανεκτιμήσεις το αρχικό σχέδιο, να σκεφτείς τι θα κάνεις από ‘δώ και πέρα. Και συνήθως το τελικό αποτέλεσμα διαφέρει αρκετά από τις αρχικές ιδέες. Οπότε είτε το αποδέχεσαι και δηλώνεις ικανοποιημένος είτε μένει η αίσθηση ότι θα ήθελες να έχεις κάνει διαφορετικά πράγματα.

Προσωπικά νιώθω πολλές φορές και τα δύο. Αλλά, ναι, η αίσθηση της πρώτης ιδέας είναι πάντα αυτή που προσφέρει την πολύτιμη ικανοποίηση.

Αν είχατε τη δυνατότητα να περιφέρεστε αόρατος στο κινηματογραφικό σετ μιας ταινίας, ποια θα διαλέγατε: του Μπέργκμαν, του Ντράγερ ή μία με τον Μπρους Λι (σ.σ.: από τις ομολογημένες προτιμήσεις του στη νεανική ηλικία);

Του Ντράγερ, θα έλεγα.

Ο οποίος υπάρχει στη «Βληχή» με έναν αδιόρατο τρόπο;

Υπάρχει, ναι. Να σας πω την αλήθεια, δεν το είχα σκεφτεί καθόλου από πριν. Αλλά κατά τη διάρκεια δημιουργίας της «Βληχής» όντως κάποιες εικόνες μπορούσαν εύκολα να παραπέμψουν στο σύμπαν του Ντράγερ. Δεν έγινε καθόλου συνειδητά, αλλά αισθάνθηκα όμορφα όταν είδα ότι μπορεί να μοιάζει έστω ελάχιστα με τον Ντράγερ.

Ποιο επάγγελμα σας συναρπάζει περισσότερο: του αρχαιολόγου, του ανθρωπολόγου ή του ξεναγού;

Ενδιαφέρον. Του ανθρωπολόγου θα έλεγα στα γρήγορα.

Φανταστείτε ότι μια εφημερίδα σάς αναθέτει μια αποστολή για να επιστρέψετε με ένα μεγάλο κομμάτι εντυπώσεων. Τι θα επιλέγατε: την Ανταρκτική για την κλιματική κρίση, έναν μοναχικό φαροφύλακα στη Νέα Ζηλανδία ή μια φυλή του Αμαζονίου;

Δεν θα μπορούσα να κάνω την αποστολή, γιατί δεν μ’ αρέσει καθόλου να γράφω.

INFO{CR}«Βληχή», 6-8/5 στις 18.00, 20.00 και 22.00. Το μουσικό σενάριο – έργα των Γ. Σ. Μπαχ, Κνουτ Νίστεντ και Τόσιο Χοσοκάβα – ερμηνεύεται ζωντανά από μουσικούς της ΕΛΣ, τη Χορωδία της ΕΡΤ και τη σολίστ Αγγελίνα Τκάτσεβα (τσίμπαλο), σε μουσική διεύθυνση Νίκου Βασιλείου και διεύθυνση χορωδίας Αγαθάγγελου Γεωργακάτου. Εισιτήρια: 10 ευρώ (το εισιτήριο στηρίζει το έργο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής). Προπώληση: ticketservices.gr, 213-0885.700, nationalopera.gr, neon.org.gr