Μεγάλες ατιμίες

Μια μέρα, όταν ο Μπόρις Τζόνσον δεν θα είναι πλέον πρωθυπουργός και θα συνταχθεί ο πλήρης κατάλογος με τις απάτες του, ειδική θέση σε αυτόν θα έχει η απάτη που τον βοήθησε να εκλεγεί ευθύς εξαρχής. Πριν συμμετάσχει σε οποιοδήποτε κορωνοπάρτι, πριν υπάρξουν πανδημικοί κανονισμοί να παραβιάσει ή ψέματα να πει για την παραβίασή τους, υπήρξε η υπόσχεση να κάνει το Brexit πραγματικότητα.

Δεν το έχει κάνει. Για αυτό συντάσσει η κυβέρνηση Τζόνσον ένα νομοσχέδιο που θα δώσει στους υπουργούς τη δύναμη να παρακάμπτουν το πρωτόκολλο για τη Βόρεια Ιρλανδία στη συμφωνία για το Brexit. Είναι η ίδια συνθήκη που ο Τζόνσον χαιρέτισε ως «σπουδαία», «εξαιρετική», μια πραγμάτωση όλων των διαπραγματευτικών φιλοδοξιών του. Αν ίσχυαν όλα αυτά, δεν θα σχεδίαζε τώρα να της βάλει φωτιά.

Ακούγεται οικείο; Θα έπρεπε. Είναι το τελευταίο επεισόδιο μιας κοινότοπης σαπουνόπερας – που στη φαντασία όμως των brexiteers είναι μια ταινία περιπέτειας. Οι Βρυξέλλες έχουν πάρει όμηρο ένα κομμάτι της βρετανικής κυριαρχίας. O γενναίος Μπόρις πρέπει να εισβάλει, με τα όπλα του προτεταμένα, προκειμένου να το ανακτήσει. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η τήρηση των κανόνων και ο σεβασμός των συνθηκών είναι μόνο για κάτι μαλθακούς υπέρμαχους του Remain.

Μια μικρή ανακεφαλαίωση των προηγούμενων επεισοδίων: προκειμένου να αποφευχθεί η επιστροφή σκληρών συνόρων στο νησί της Ιρλανδίας, συμφωνήθηκε για τη Βόρεια Ιρλανδία ένα ειδικό τελωνειακό καθεστώς, που επιβάλλει ελέγχους σε κάποια αγαθά τα οποία εισέρχονται από τη βρετανική ενδοχώρα. Ο Τζόνσον το υπέγραψε αυτό. Οι υπουργοί ισχυρίζονται τώρα ότι δεν προοριζόταν ποτέ για μόνιμη λύση, εννοώντας ουσιαστικά ότι ο Τζόνσον είπε ψέματα στους ευρωπαίους εταίρους του καθώς και στους ψηφοφόρους. Ουδέποτε σκόπευε να τιμήσει τη συμφωνία.

Μέχρι τώρα, η κυβέρνηση απειλούσε χωρίς να φτάσει ποτέ να ενεργοποιήσει το άρθρο 16 – τη ρήτρα διακοπής που εμπεριέχει η συμφωνία του Brexit. Το άρθρο 16 όμως είναι μια οδός προς περισσότερες διαπραγματεύσεις εντός του πλαισίου της ίδιας της συνθήκης. Είναι ένα συμβατικό όπλο. Ο νέος μηχανισμός που συναρμολογείται στο μπούνκερ της Ντάουνινγκ Στριτ είναι ένα πυρηνικό όπλο.

Θα πυροδοτηθεί; Οι βετεράνοι των περασμένων πολέμων του Brexit είναι εξοικειωμένοι με την εξίσωση κόστους – οφέλους. Ολα καταλήγουν στο πού θεωρεί ο Τζόνσον ότι βρίσκεται το βραχυπρόθεσμο συμφέρον του. Η θεωρία είναι ότι χρειάζεται μια πραγματική κρίση ώστε να αντιληφθούν οι Βρυξέλλες τη δυσφορία των Βρετανών. Επί του παρόντος, η ΕΕ προσεγγίζει το ζήτημα της Βόρειας Ιρλανδίας με τρόπο τεχνικό, νομικό, μέσω της Επιτροπής. Ο Τζόνσον θέλει να το κλιμακώσει σε μια συμφωνία μεταξύ πολιτικών αρχηγών. Θεωρεί πως ένας βρετανός πρωθυπουργός δεν θα έπρεπε να είναι αναγκασμένος να παζαρεύει με γραφειοκράτες. Θα έπρεπε να μιλάει με το Παρίσι και το Βερολίνο. Ετσι λειτουργούσαν τα πράγματα τις παλιές μέρες. Αλλά τις παλιές μέρες η Βρετανία ήταν μέλος της ΕΕ. Δεν λειτουργούν έτσι τα πράγματα για τις «τρίτες χώρες».

Ενα μειονέκτημα της σύγκρουσης είναι πως θα ήταν διχαστική σε μια περίοδο που τα δυτικά έθνη θέλουν να είναι αλληλέγγυα έναντι της ρωσικής επίθεσης στην Ουκρανία. Σε αυτό το μέτωπο, ο Τζόνσον θεωρεί ότι τα διαπιστευτήριά του ως αφοσιωμένου φίλου του Κιέβου είναι επαρκώς αναγνωρισμένα – και από την Ουάσιγκτον – ώστε να έχει το περιθώριο να εγείρει αξιώσεις για τη Βόρεια Ιρλανδία, ένα ζήτημα για το οποίο οι Αμερικανοί ενδεχομένως να τον είχαν προηγουμένως σφαλιαρίσει. Ομως το στάτους του πλέον φιλοουκρανού ηγέτη στο δωμάτιο δεν πάει τον Τζόνσον όσο μακριά νομίζει στις Βρυξέλλες, όπου δεν βρίσκεται καν μέσα στο δωμάτιο.

Η υπόσχεση να κάνει το Brexit πραγματικότητα είχε τόσο ευρεία απήχηση διότι ήγειρε την ελπίδα τερματισμού του τοξικού, εγωπαθούς εθνικού δράματος για ένα ζήτημα που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν είχαν θεωρήσει και τόσο σημαντικό πριν υποχρεωθούν να κάνουν μια επιλογή στο δημοψήφισμα. Μόνο μία φανατική μειοψηφία αισθάνεται να της λείπει αρκετά η μάχη ώστε να την ξαναξεκινήσει. Και ο σημερινός Τζόνσον έχει χάσει το ταλέντο που είχε ο πρώην εαυτός του να γυρνάει τις κρίσεις σε καρναβάλια. Η επιπολαιότητά του δεν του προσφέρει πλέον επιείκεια από ένα κοινό που έχει ακούσει υπερβολικά πολλά ψέματα. Θα υπήρχε, πάντως, μια κάποια συγυρισμένη συμμετρία αν η πτώση του συμπεριελάμβανε ένα νομοσχέδιο για το Brexit που θα προσέφερε μια ψευδή λύση σε μια κρίση δίχως τέλος – η τελευταία του μεγάλη ατιμία θα ήταν καθρέφτης της πρώτης.