Η ουτοπία της στρατηγικής της «μηδενικής διασποράς»

H στρατηγική «μηδενικής διασποράς» ή zero-Covid στην Κίνα αφορά τον περιορισμό τη διασποράς του ιού σε σχεδόν μηδενικά επίπεδα κάτι που εφαρμόστηκε με επιτυχία μέχρι πριν την περίοδο του Μαρτίου 2022, όπου μετά παρατηρήθηκε μια έξαρση στον αριθμό των μολύνσεων που συνεχίζεται μέχρι και σήμερα. Συγκεκριμένα μετά το πρώτο κύμα που εμφανίστηκε στην περιοχή της Wuhan, η Κίνα εφάρμοσε μια σειρά μέτρων που αφορούσαν περιορισμό διεθνών μετακινήσεων, εφαρμογή αυστηρής καραντίνας δύο εβδομάδων σε όλους τους ταξιδιώτες που επισκέπτονται τη χώρα και συνεχιζόμενη επιτήρηση μετά το πέρας των δύο εβδομάδων, καθώς και εφαρμογή αυστηρών περιοριστικών μέτρων σε περίπτωση ανίχνευσης κρουσμάτων SARS-CoV-2.

Μέχρι σήμερα η στρατηγική «μηδενικής διασποράς» ήταν επιτυχής, δεδομένου ότι ο αριθμός κρουσμάτων στη χώρα παρέμενε ιδιαίτερα χαμηλός καθ’όλη τη διάρκεια της πανδημίας. Καθοριστικός παράγοντας ήταν η εφαρμογή περιοριστικών μέτρων όταν ακόμα ο αριθμός κρουσμάτων ήταν χαμηλός, καθώς και ο περιορισμός των εισαγόμενων κρουσμάτων και, συνεπώς, της διασποράς μεταλλαγμένων παραλλαγών (variants of concern, VOCs) από άλλες περιοχές της υφηλίου. Επιπλέον ένα μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού έχει εμβολιαστεί έναντι του κορωνοϊού, κυρίως με εμβόλια που δεν βασίζονται σε τεχνολογία mRNA.

Η στρατηγική «μηδενικής διασποράς» δοκιμάζεται έντονα την τρέχουσα περίοδο στην Κίνα λόγω της έξαρσης που παρατηρείται για πρώτη φορά στη χώρα μετά την περίοδο Ιανουαρίου – Φεβρουαρίου 2020. Η αύξηση στα κρούσματα οφείλεται στην παραλλαγή Ομικρον 2 (ΒΑ.2) που αποτελεί το πιο μολυσματικό στέλεχος του κορωνοϊού απαρχής της πανδημίας. Γιατί, συνεπώς, παρατηρούνται αυτές οι εικόνες στην περιοχή της Σαγκάης; Οι εικόνες αφορούν τα αυστηρά μέτρα περιορισμού που απαιτεί η προσέγγιση της «μηδενικής διασποράς» που ακολουθεί η Κίνα για τον περιορισμό των μολύνσεων του SARS-CoV-2. Λόγω όμως της υψηλής μολυσματικότητας και της δυνατότητας της παραλλαγής Ομικρον να προσβάλλει άτομα με προϋπάρχουσα ανοσία, καθώς και της μειωμένης αποτελεσματικότητας των εμβολίων που έχουν χρησιμοποιηθεί, η στρατηγική αυτή δεν μπορεί να είναι επιτυχής όπως στο παρελθόν. Η αποτυχία περιορισμού της διασποράς αυξάνει την αυστηρότητα των περιοριστικών μέτρων τα οποία προκαλούν πολλαπλές αρνητικές συνέπειες στην ομαλότητα της καθημερινότητας, της συνεκτικότητας του κοινωνικού ιστού αλλά και των επαγγελματικών και οικονομικών δραστηριοτήτων του κοινότητας και του κράτους.

Πόσο η πολιτική «μηδενικής διασποράς» μπορεί να περιορίσει τον κορωνοϊό; Η στρατηγική αυτή έχει περιορισμένη αποδοτικότητα για μια παραλλαγή όπως η Ομικρον αλλά σε κάθε περίπτωση το τίμημα είναι σημαντικό για όλες τις δραστηριότητες και τις ατομικές ελευθερίες της κοινότητας. Τα εφαρμοζόμενα μέτρα έχουν εγείρει εύλογα ερωτήματα αν τυχόν έχει αναδυθεί μια νέα παραλλαγή ή αν τυχόν οι παρούσες συνθήκες ευνοούν την ανάδυσή της; Προς το παρόν δεν υπάρχουν ενδείξεις για νέα παραλλαγή στην Κίνα, αλλά τα εφαρμοζόμενα μέτρα αφορούν την προσπάθεια ελέγχου μιας ιδιαίτερα μολυσματικής παραλλαγής. Οι συνθήκες στην Κίνα δεν αποτελούν ιδιαίτερο κίνδυνο για την ανάδυση νέων παραλλαγών περισσότερο από άλλη περιοχή του πλανήτη. Οσο ο ιός μεταδίδεται και πολλαπλασιάζεται αυξάνει ο κίνδυνος να επιλέγει νέες μεταλλάξεις αλλά η ανάδυση νέων παραλλαγών αφορά μια διαφορετική εξαιρετικά σπάνια κατάσταση που προς το παρόν δεν έχουν ακόμα διαλευκανθεί πλήρως οι διαδικασίες που τις προκαλούν.

Ο Δημήτρης Παρασκευής είναι αναπληρωτής καθηγητής Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών