Η καλύτερη σινε-ενδεκάδα της Καινής Διαθήκης

Μια φορά κι έναν καιρό, το θρησκευτικό έπος ανήκε στα πιο δημοφιλή του κινηματογράφου, με το Χόλιγουντ να δίνει τεράστια σημασία στις ιστορίες προερχόμενες από τα μπεστ σέλερ της Παλαιάς και της Καινής Διαθήκης. Αργότερα τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν, το λούσο της υπερπαραγωγής έδωσε τη θέση του στο σκάλισμα της ψυχής, οι εσωτερικοί ρυθμοί ενδιέφεραν περισσότερο από τα φανταχτερά σκηνικά. Σε ποια πρόσωπα, όμως, τελικά θα καταλήγαμε κάνοντας μια επιλογή από τις ταινίες και τις τηλεταινίες (όχι όλες αμιγώς θρησκευτικές) που έχουν αντλήσει τα σενάριά τους από τη ζωή και τα πάθη του Ιησού Χριστού; Στην παρακάτω ενδεκάδα των επτά ανδρών και τεσσάρων γυναικών από 11 διαφορετικές δημιουργίες βρίσκεται η απάντηση.

Ιησούς Χριστός – Ενρίκε Ιραζόκι, «Το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιο» (1964), Πιερ Πάολο Παζολίνι
Η ζωή και τα πάθη του Χριστού, έτσι όπως τα περιέγραψε ο ευαγγελιστής Ματθαίος, «αποκρυπτογραφούνται» ασπρόμαυρα, με ελάχιστα μέσα και ερασιτέχνες ηθοποιούς, στο αριστούργημα του προκλητικού ιταλού σκηνοθέτη, μια ταινία που αντιμετωπίζει λιτά και ουσιαστικά το θέμα της, όπως λιτός και ουσιαστικός ήταν ο ίδιος ο Ιησούς Χριστός. Η ισχνή φιγούρα του ισπανού φοιτητή (μη επαγγελματία ηθοποιού) Ενρίκε Ιραζόκι καταφέρνει να γίνει η πιο πιστή απεικόνιση του Ιησού στο σινεμά (έστω και αν ο Ρόμπερτ Πάουελ του «Ιησού από τη Ναζαρέτ» είναι ο αγαπημένος κινηματογραφικός Ιησούς Χριστός για την πλειοψηφία). Ενδιαφέρον έχει που ο Παζολίνι επέλεξε να παρουσιάσει τον Υιό του Θεού με περισσότερο σκούρα χαρακτηριστικά σε σχέση με τη μορφή που γνωρίζουμε από τις εικόνες του. Και καλύτερα έτσι.

Παρθένος Μαρία – Σιομπάν ΜακΚένα, «Ο Βασιλιάς των Βασιλέων» (1961), Νίκολας Ρέι
Την εποχή της κυκλοφορίας αυτής της ταινίας, πολλοί στην Αμερική τη χλεύαζαν αποκαλώντας την «I Was a Teenage Jesus» (Ημουν ένας τινέιτζερ Ιησούς), επειδή ο Νίκολας Ρέι, σκηνοθέτης του «Επαναστάτη χωρίς αιτία», ήταν γνωστός για τον προσανατολισμό του προς τη νεολαία και τα προβλήματά της. Και όντως ο υπερβολικά γαλανομάτης και υπερβολικά ξανθός Τζέφρι Χάντερ (που μάλιστα ήταν 35 ετών όταν έπαιξε τον Ιησού), είδωλο της νεολαίας της εποχής, δείχνει και υπερβολικά αγγελικός (κάτι αντίστοιχο θα ήταν ο Μπραντ Πιτ αν έπαιζε ποτέ τον Ιησού). Αντιθέτως, με τη νηφαλιότητα στο βλέμμα και τη χαμηλών τόνων παρουσία της, η ιρλανδή ηθοποιός Σιομπάν ΜακΚένα, που υποδύεται την Παρθένο Μαρία, δείχνει να κινείται στο μεταίχμιο ουρανού και γης και κλέβει την παράσταση.

Μαρία Μαγδαληνή – Ρούνεϊ Μάρα, «Μαρία Μαγδαληνή» (2018), Γκαρθ Ντέιβις
Κάποια Ευαγγέλια μαρτυρούν ότι κατά ένα μεγάλο μέρος του το ιεραποστολικό έργο του Ιησού Χριστού συντηρούνταν οικονομικά από γυναίκες «μαθήτριες». Σε αυτή τη μινιμαλιστική και πλήρως εσωτερική ταινία (στην οποία μάλιστα οι ρωμαίοι κατακτητές είναι σχεδόν άφαντοι) η Ρούνεϊ Μάρα πλάθει το ευγενές πορτρέτο της ηρωίδας του τίτλου, μιας έξυπνης, καλλιεργημένης γυναίκας, η οποία με την κόντρα στάση της απέναντι στους θεσμούς και στις παραδόσεις της οικογένειας γίνεται τελικά μία από τις πρώτες γνήσιες φεμινίστριες του κόσμου αλλά και η πιο φωτεινή μαθήτρια του Ιησού Χριστού (Χοακίν Φίνιξ).

Ιούδας Ισκαριώτης – Χάρβεϊ Καϊτέλ, «Ο τελευταίος πειρασμός» (1988), Μάρτιν Σκορσέζε
Πέρα από το ότι ο Μάρτιν Σκορσέζε «καταδικάστηκε» από τους φανατικούς Χριστιανούς επειδή τόλμησε να μεταφέρει το «βλάσφημο» μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη στη μεγάλη οθόνη, κατακρίθηκε επίσης, από κάποιους κριτικούς, για την επιλογή του Χάρβεϊ Καϊτέλ στον ρόλο του Ιούδα. Ισως η βαριά μπρουκλινέζικη προφορά του ηθοποιού να ακούγεται όντως κάπως παράταιρη, με τη συνολική παρουσία του όμως, ο Καϊτέλ έδωσε την πιο ριζοσπαστική κινηματογραφική εικόνα ενός αποστόλου που ως τότε παρουσιαζόταν ως σχηματικά «κακός». Επιβλητικός και πολιτικοποιημένος, ο Ιούδας του Καϊτέλ είναι ένας αποφασιστικός μαχητής, ο οποίος χάρη στο πείσμα του, καταφέρνει να «ξυπνήσει» τον Ιησού (Γουίλεμ Νταφόε) ώστε ο τελευταίος να ηγηθεί του μεγάλου αγώνα των Ιουδαίων κατά των Ρωμαίων.

Σαλώμη – Ρίτα Χέιγουορθ, «Ο χορός της Σαλώμης» (1953), Γουίλιαμ Ντίτερλε
Σύμφωνα με μαρτυρία της Ρίτα Χέιγουορθ, ο «χορός των επτά πέπλων» που η ηρωίδα της, η Σαλώμη, χόρεψε για τον Ηρώδη (Τσαρλς Λότον) προκειμένου να σώσει τη ζωή του Ιωάννη του Βαπτιστή (Αλαν Μπάντελ) ήταν η δυσκολότερη σκηνή που γύρισε στην καριέρα της. Αξιζε τον κόπο γιατί είναι μια πραγματικά υπέροχη σκηνή που αναδεικνύει σε όλο τους το μεγαλείο τα κάλλη της ηθοποιού (και χορεύτριας). Κατά τα άλλα, μια ταινία βυθισμένη στη «σαπουνοπερατική» πολυτέλεια των υπερπαραγωγών του είδους της που στην εποχή της ταινίας ήκμαζε τρομερά στο Χόλιγουντ. Μάλιστα, το φινάλε της είναι αρκετά διαφοροποιημένο σε σχέση με τα ιστορικά γεγονότα έτσι ώστε η Σαλώμη να γίνει συμπαθέστατη στα μάτια του κοινού!

Ηρώδης Αντίπας – Κρίστοφερ Πλάμερ, «Ο Ιησούς από τη Ναζαρέτ» (1977), Φράνκο Τζεφιρέλι
Το πρόσωπο του ρωμαίου τετράρχη της Γαλιλαίας και της Περαίας που συνδέεται με τη Σαλώμη και τον Ιωάννη τον Βαπτιστή, δεν υπήρξε ποτέ ιδιαίτερα δημοφιλές στις αμιγώς θρησκευτικές ταινίες αλλά χάρη στον καναδό ηθοποιό Κρίστοφερ Πλάμερ, ξεχωρίζει στο βιβλικό έπος που ο Φράνκο Τζεφιρέλι γύρισε για την τηλεόραση (στην οποία παραμένει εξαιρετικά δημοφιλές κάθε Πάσχα). Ο Πλάμερ πρόσθεσε στον Ηρώδη μια πινελιά εξεζητημένης αιμοσταγούς διαστροφής, όχι ανόμοιας από εκείνη που έδωσε ο Μάλκολμ Μακντάουελ στον «Καλιγούλα» του Τίντο Μπρας. Ακόμα και η μορφή του Πλάμερ, με το μούσι του σάτυρου και τα διαρκώς γουρλωμένα μάτια, είναι ικανή να σε φρικάρει, όπως και γίνεται.

Iωάννης ο Βαπτιστής – Κέβιν Αντερσον, «Salome» (2013), Αλ Πατσίνο
Στις ελάχιστες απόπειρες που ο ηθοποιός Αλ Πατσίνο έχει κάνει στη σκηνοθεσία, βρίσκεται και αυτή η κινηματογραφικά πρωτότυπη (αλλά όχι ιδιαίτερα γνωστή) μεταφορά του ομότιτλου θεατρικού έργου του Οσκαρ Ουάιλντ. Στον ρόλο της ηρωίδας του τίτλου, η Τζέσικα Τσαστέιν υπήρξε μια μάλλον άστοχη επιλογή και ο ίδιος ο Πατσίνο υποδύεται με τον γνωστό «φαντασμαγορικό» και φωνακλάδικο τρόπο του τον Ηρώδη. Ομως το ωραίο εδώ είναι ότι ο σκηνοθέτης Πατσίνο, με τη βοήθεια του ηθοποιού Κέβιν Αντερσον επεξεργάζεται περισσότερο το πρόσωπο του Ιωάννη του Βαπτιστή που – κακά τα ψέματα – στις περισσότερες ταινίες εμφανίζεται σαν κομπάρσος.

Ηρωδιάς – Γκλέντα Τζάκσον, «Salome’s Last Dance» (1988), Κεν Ράσελ
Αυτή δεν είναι μια θρησκευτική ταινία αλλά μια ακόμα εκκεντρικότητα του Βρετανού Κεν Ράσελ («Τόμι», «Λιστομάνια», «Οι δαιμονισμένες») η οποία σχετίζεται με το ανέβασμα του θεατρικού έργου του Οσκαρ Ουάιλντ «Σαλώμη» σε έναν οίκο ανοχής στο Λονδίνο του 1892, παρουσία του ιδίου του συγγραφέα (Νίκολας Γκρέις). Η Γκλέντα Τζάκσον, ένα ιερό τέρας της βρετανικής υποκριτικής και πρωταγωνίστρια στην πιο γνωστή ταινία του Ράσελ, τις «Ερωτευμένες γυναίκες», δίνει μια πραγματικά θυελλώδη ερμηνεία στον ρόλο της δαιμονικής μητέρας της Σαλώμης * είναι τόσο επιβλητική που κάνει την ίδια τη Σαλώμη (Ιμογκεν Μιλέις-Σκοτ) να δείχνει, το λιγότερο, ασήμαντη.

Πόντιος Πιλάτος – Τέλι Σαβάλας, «Η ωραιότερη ιστορία του κόσμου» (1965), Τζορτζ Στίβενς
Ενιψε τας χείρας του όταν κλήθηκε ν’ αποφασίσει για τη ζωή ή τον θάνατο του Ιησού Χριστού και αυτή η πράξη του πέμπτου επιτρόπου της ρωμαϊκής επαρχίας της Ιουδαίας, ήταν αρκετή για να του χαρίσει μια θέση στην Ιστορία. Σε όλες τις θρησκευτικές ταινίες που ο Πόντιος Πιλάτος εμφανίζεται, ο ρόλος του έχει ενδιαφέρον για τις σκηνές αντιπαράθεσής του με τον Υιό του Θεού. Κάποιοι τον υποδύθηκαν υστερικά (ο Ροντ Στάιγκερ στον Ιησού από τη Ναζαρέτ), κάποιοι τον υποδύθηκαν ζεν (ο Ντέιβιντ Μπάουι στον «Τελευταίο πειρασμό») και κάποιοι εντελώς αχαρακτήριστα (ο Χρίστο Σόποφ στα «Πάθη του Χριστού» του Μελ Γκίμπσον). Κάπου στη μέση, ο Τέλι Σαβάλας τον αντιμετώπισε σαν έναν ορθολογιστή σε τεράστιο δίλημμα. Και αυτόν προτιμούμε.

Βαραββάς – Αντονι Κουίν, «Βαραββάς» (1961), Ρίτσαρντ Φλάισερ
Ως ταινία-χλαμύδα ο «Βαραββάς» ξεχωρίζει διότι πραγματεύεται την «άλλη πλευρά»: με την πληθωρική ερμηνεία του Αντονι Κουίν, ο ληστής Βαραββάς, πρόσωπο που έπαιξε σημαντικό ρόλο στη Σταύρωση του Ιησού, γίνεται για πρώτη φορά πρωταγωνιστής, καθώς ο σκηνοθέτης Ρίτσαρντ Φλάισερ τον παρακολουθεί μέχρι το τέλος της ζωής του. Ο κακούργος παρέμεινε κακούργος και εντέλει μετάνιωσε που επιλέχθηκε από τον λαό για να ζήσει στη θέση του Σωτήρα που σταυρώθηκε. Η επιλογή του συγκεκριμένου προσώπου σε πρώτο πλάνο προσθέτει το χρώμα που λείπει από τις περισσότερες «καθαρόαιμες» χριστιανικές ταινίες εκείνης της εποχής, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο «Βαραββάς» δεν ξεφεύγει από τους κανόνες που επέβαλλε τότε το είδος και που σήμερα δείχνουν σαφώς ξεπερασμένοι.

Aπόστολος Παύλος – Αντονι Χόπκινς, «Πέτρος και Παύλος» (1981), Ρόμπερτ Ντέι
Γυρισμένη για την τηλεόραση, αυτή η εξαιρετικά φροντισμένη θρησκευτική μίνι σειρά εξιστορεί τη ζωή των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου που αφιέρωσαν το είναι τους στη διδασκαλία και εξάπλωση του χριστιανισμού στη Μέση Ανατολή και στην Ευρώπη. Ο Ουαλός Αντονι Χόπκινς είναι ο Παύλος και ο Αμερικανός Ρόμπερτ Φόξγουορθ ο Πέτρος. Ο πρώτος ξεχωρίζει γιατί είναι αυτός που… είναι, ο δεύτερος δίνει μια συμπαθητική, διεκπεραιωτική ερμηνεία χωρίς χυμούς. Να σημειωθεί ότι η σειρά «Πέτρος και Παύλος» γυρίστηκε στην Ελλάδα και ότι ανάμεσα στους έλληνες ηθοποιούς της θα βρούμε τoν Γιάννη Βόγλη, τη Δέσποινα Τομαζάνη, τον Δημήτρη Καταλειφό, την Ολγα Καρλάτου, τον Κωνσταντίνο Τζούμα και τη Θέμιδα Μπαζάκα.