Ο λαϊκισμός «κερδίζει» τον πολιτικό ρεαλισμό

Δεν περνούν καλά όσοι μεταξύ μας έχουν την «κακή συνήθεια» να μην είναι ευκολόπιστοι. Απορούν όταν κάποιοι άλλοι, φίλοι ή αντίπαλοι δεν έχει ιδιαίτερη σημασία, αποκαλύπτουν το «μυστικό που κρύβει το σύστημα» ή τη «λύση που εμποδίζουν τα συμφέροντα» ή το «δίκαιο μέτρο που δεν θέλουν οι νεοφιλελεύθεροι». Ζηλεύουν κιόλας τη μακαριότητα του συνομιλητή τους. Επειδή έχει μια «εξήγηση» για τα πάντα. Επειδή διαθέτει αμέσως «ΤΗ λύση» που θα μας απαλλάξει από βάρη και δυσκολίες. Επειδή προσφέρει ελαφρύνσεις προς όλους και βάρη για κανέναν.

Ονομάζουμε τη στάση αυτή λαϊκισμό. Λαϊκισμός υπήρχε και θα υπάρχει πάντοτε. Απειλούσε εξίσου τις δημοκρατίες επειδή είναι το πιο ευάλωτο σύστημα διακυβέρνησης και, ακόμη περισσότερο, επειδή καθίστανται ακόμη πιο ευάλωτες όταν πολλοί μεταξύ πολιτών και επιχειρήσεων συναντούν αναπάντεχα μεγάλες δυσκολίες. Ευρώπη και Αμερική και άλλα κράτη ταλαιπωρούνται επί περισσότερο από μια δεκαετία επειδή δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν ταυτόχρονα και τα πραγματικά προβλήματα και τον πραγματικό λαϊκισμό.

Η προεδρική εκλογή στη Γαλλία επιβεβαιώνει αυτή τη διαπίστωση. Στον πρώτο γύρο κέρδισε ο λαϊκισμός. Και από τα δεξιά και από τα αριστερά.

Η ανάλογη εκλογική αναμέτρηση στη Γερμανία, πριν από λίγους μήνες πέρασε, με δυσκολία, από την ίδια στενωπό. Στη Μεγάλη Βρετανία οδήγησε στη διάσπαση της Ενωμένης Ευρώπης. Στις Ηνωμένες Πολιτείες η σύγκρουση συνεχίζεται. Στις μεσογειακές δημοκρατίες αν και οι άμυνες των πολιτών είναι καλύτερες όσο κι αν μοιάζει παράδοξο. Πλην όμως οι ιβηρικές χώρες δεν έχουν ξεχάσει τις δεκαετίες που πέρασαν υπό δικτατορικό καθεστώς. Η ιταλική δημοκρατία ανατρέχει σε ψύχραιμες λύσεις, υποβαθμίζοντας τις αντιθέσεις της, όταν κινδυνεύσει η σταθερότητα.

Μένει η Ελλάδα μας. Η αναμέτρηση με τον λαϊκισμό είναι δυσκολότερη από όσο φανταζόμαστε. Αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς, τα πολλά τελευταία χρόνια, ο λαϊκισμός έχει κερδίσει κρισιμότατες αναμετρήσεις. Το 2009 ο Γιώργος Παπανδρέου κέρδισε μπροστά στη δημοσιονομική κρίση που σοβούσε και δεν δίστασε να εκμεταλλευτεί την αστάθεια που προκαλεί το βέτο της εκάστοτε μείζονος αντιπολίτευσης σε μια επικείμενα προεδρική εκλογή. Το 2014-15 ο Αλέξης Τσίπρας έκανε ακριβώς το ίδιο. Συνηθίζουμε να λέμε ότι το πλήρωσαν και οι δύο «ακριβά» στον εκλογικό στίβο. Αυτό δεν είναι ακριβές.

Από την επιρροή που κέρδισε με τα χρόνια επενδύοντας σε αυτονοήτως καταστροφικές λαϊκιστικές «συνταγές» ο Αλ. Τσίπρας κρατά, ακόμη σήμερα, σχεδόν αυτούσια το μεγαλύτερο τμήμα της. Αν σε αυτήν προσθέσουμε και όσους άλλους, ανεξαρτήτως ιδεολογικών αποχρώσεων, προσφεύγουν σε παρόμοιες «λύσεις», ένα μεγάλο μέρος της κοινωνίας εξακολουθεί να πιστεύει ότι και οι μεγαλύτερες δυσκολίες ακόμη και όσες οφείλονται σε αναταραχές παγκόσμιας εμβέλειας, μπορούν να αντιμετωπιστούν με εθνικές πολιτικές. Οτι αρκεί η κυβέρνηση «να κάνει κάτι» άλλο από αυτό που ήδη κάνει. Οτι υπάρχουν όρια που δεν έχουν εξανλτηθεί. Είναι προφανές ότι, για τους πολλούς επόμενους μήνες, η μάχη του λαϊκισμού εναντίον του πολιτικού ρεαλισμού θα παραμένει αμφίρροπη και στη ζωή μας και στο εκλογικό σκηνικό.

Ο Μπάμπης Παπαδημητρίου είναι δημοσιογράφος και βουλευτής