Η λάθος ανάγνωση της Ιστορίας

Ρώσοι και Ουκρανοί προέρχονται από την ίδια εθνότητα, τους Ρους του Κιέβου, οι οποίοι μεταξύ 9ου και 13ου αιώνα κυριαρχούσαν στην περιοχή όπου βρίσκονται σήμερα Ουκρανία, Μολδαβία, Λευκορωσία και οι δυτικές περιοχές της Ρωσίας. Οι δρόμοι τους όμως θα πάρουν διαφορετικές κατευθύνσεις, οι οποίες μέσα από την πορεία αιώνων θα οδηγήσουν τελικά στη διαμόρφωση δύο ξεχωριστών εθνικών ταυτοτήτων.

Το μοιραίο γεγονός θα συμβεί περί τα μέσα του 13ου αιώνα, όταν παντού κυριαρχούν οι Μογγόλοι της Χρυσής Ορδής. Οι δύο ισχυρότερες ηγεμονίες των Ρους, που τότε είχαν πάψει πια να είναι ενιαίο κράτος, υιοθετούν διαφορετική στάση έναντι της κυριολεκτικά υπαρξιακής απειλής. Ετσι, το Νόβγκοροντ υπό τον Αλέξανδρο Νιέφσκι (παντοτινό εθνικό ήρωα των Ρώσων και διεθνώς πασίγνωστο από την ταινία του Αϊζενστάιν) συνθηκολογεί με τους Μογγόλους, τα βρίσκουν και συνυπάρχουν μια χαρά μαζί τους για δυο-τρεις αιώνες ως φόρου υποτελείς. Η ηγεμονία του Χάλιτς, όμως, προσφεύγει στη Δύση για προστασία. Το Χάλιτς γίνεται Γαλικία και ο ηγέτης του, ο Ντανίλο Ρομάνοβιτς, αναγνωρίζεται από τον Πάπα ως βασιλιάς της Ρουθηνίας (δηλαδή της χώρας των Ρώσων) και της Γαλικίας. Εκτοτε, οι δρόμοι των επιγόνων χωρίζουν. Τους ενώνει πάντοτε, όμως, η διεκδίκηση της ίδιας κληρονομιάς, του θρυλικού βασιλείου των Ρους του Κιέβου.

Αυτούς τους λογαριασμούς, που μένουν ανοικτοί από τον 13ο αιώνα (με ένα σωρό άλλους να προστίθενται στην πορεία της Ιστορίας…), ο Φύρερ του Κρεμλίνου πήγε να τους κλείσει μια και καλή. Αυτός ήταν ο αρχικός σκοπός της «ειδικής στρατιωτικής επιχείρησης»: η μεν Ουκρανία να ξαναγίνει επαρχία της Ρωσίας, οι δε Ουκρανοί Ρώσοι β’ κατηγορίας, όπως επί Αυτοκρατορικής Ρωσίας και αργότερα της Σοβιετικής. Απέτυχαν όμως παταγωδώς στο Blitzkrieg και τώρα επιχειρούν να εξασφαλίσουν τα εδαφικά κέρδη τους από την εισβολή, περιορίζοντας ουσιαστικά την Ουκρανία στα όρια περίπου της ιστορικής Ρουθηνίας-Γαλικίας, δηλαδή χωρίς πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα και χωρίς τις ανατολικές επαρχίες της.

Ο Φύρερ του Κρεμλίνου επιχειρεί να λύσει ιστορικές διαφορές, τις οποίες έχει ξεπεράσει προ πολλού η σύγχρονη πραγματικότητα· και το κάνει με τον πιο ωμό τρόπο, προσπαθώντας να γυρίσει την Ιστορία πίσω διά της βίας. Ο Πούτιν έχει διαλέξει τη λάθος πλευρά της Ιστορίας, κατά το στερεότυπο της εποχής, επειδή έχει κάνει τη λάθος ανάγνωση της Ιστορίας. Τη διαβάζει υπό το πνεύμα μιας παραδοσιακής και βαθιά ριζωμένης αντίληψης για τη μοίρα του έθνους του, αντίληψης η οποία είναι καταδικασμένη να μένει εγκλωβισμένη στα μεγαλεία του παρελθόντος και να προσπαθεί να τα επαναλάβει, χωρίς να λαμβάνει υπ’ όψιν τις τεράστιες διαφορές, που καταδικάζουν κάθε παρόμοια προσπάθεια να καταλήγει σε φάρσα ή τραγωδία. Είναι μια ειρωνεία, για τον κατεξοχήν μακιαβελικό ηγέτη, ότι αγνοεί το βασικό μάθημα του Μακιαβέλι στον αναγνώστη του: ότι η στενή ανάγνωση της Ιστορίας οδηγεί στον όλεθρο.

Δεν πρόκειται, βέβαια, για κάτι καινούργιο. Η απόπειρα αναβίωσης του Χαλιφάτου αυτό ήταν και μάλιστα σε ακόμη πιο πρωτόγονη εκδοχή. Το ίδιο ήταν και με τους Σέρβους επί αλήστου μνήμης Μιλόσεβιτς. Για τους οποίους Σέρβους, εμείς θυμόμαστε πάντα τις βόμβες που τους έριξε το ΝΑΤΟ, ποτέ όμως για ποιον λόγο τους βομβάρδισε. Να θυμίσω, λοιπόν, ότι οι Σέρβοι επιχειρούσαν να εκκαθαρίσουν το Κοσσυφοπέδιο από τους Αλβανούς (βλέπε Μπούτσα Ουκρανίας) που κυριαρχούσαν πληθυσμιακά σε συντριπτικό βαθμό, επειδή πριν από επτά ή οκτώ αιώνες η περιοχή εκείνη ήταν το λίκνο του σερβικού έθνους.

Ούτε όμως μας είναι εντελώς ξένο. Οι δικοί μας, λ.χ., εκείνοι που δεν ανέχονται τουρκική μύγα στο εθνικό γιαταγάνι τους, αλλά με την προσήλωσή τους στον μαξιμαλισμό καταφέρνουν να διατηρούν το Κυπριακό ανοικτό κοντά μισό αιώνα τώρα, πόσο διαφέρουν στις αντιλήψεις τους από εκείνους που δικαιολογούν τη στρατιωτική εισβολή του Κρεμλίνου στην Ουκρανία; Και αυτοί διαβάζουν την Ιστορία με τον λάθος τρόπο του Πούτιν. Γι’ αυτό ακριβώς ήταν τόσο καίρια (και τολμηρή) η επισήμανση του Ευάγγελου Βενιζέλου, στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών, ότι «πίσω από την τουρκοφαγική ρητορική κρύβεται φιλοπουτινικός ενδοτισμός». Για να το γλυκάνω κάπως, με λίγο λυρισμό, θα έλεγα μάλλον ότι, όπως μια πεταλούδα θα βγει τελικά μέσα από την κάμπια, έτσι και ο τουρκοφάγος έχει μέσα του ένα κρυφοπουτινάκι. Πολύ χρήσιμη η υπόμνηση του Ευ. Βενιζέλου, ενόψει εκατονταετηρίδας από την Καταστροφή του 1922…