Στη χώρα της παιδικής φαντασίας

Οι αναφορές στην παιδική ηλικία του ίδιου του δημιουργού είναι αδιόρατες στην πρώτη ανάγνωση της «Χώρας των Τεράτων», του πρώτου τίτλου που επανασυστήνουν οι εκδόσεις  Παπαδόπουλος από την εργογραφία του κορυφαίου συγγραφέα και εικονογράφου παιδικών βιβλίων Μορίς Σέντακ (1928-2012). Χρειάζεται ο μεγεθυντικός φακός για να αναδείξει ορισμένα βιογραφικά στοιχεία του: το γεγονός ότι η οπτική γλώσσα του οφείλει το πρώτο ερέθισμα στις ταινίες «Φαντασία» και «Πινόκιο» του Ντίσνεϊ (αμφότερες κυκλοφόρησαν το 1940, ενώ ο Σέντακ είχε γενέθλια την ίδια χρονιά με τον Μίκι Μαους), αλλά και γενικότερα στα σινεμά του Μπρούκλιν, όπου μπαινόβγαινε ως παιδί. Ή τις χρωματικές λεπτομέρειες που αναζητούσε στις υδατογραφίες του Γουίλιαμ Μπλεκ – μια σταθερή επιρροή μαζί με την ευρύτερη του Μότσαρτ. Το ίδιο και τα πρόσωπα των συγγενών του που έρχονταν για φαγητό στο σπίτι, πάνω στα οποία βάσισε τις μορφές των τεράτων.

Η ελληνική έκδοση αναπαράγει για πρώτη φορά πιστά την πρωτότυπη εικονογράφηση του 1963, για την οποία ο συγγραφέας θα κερδίσει την επόμενη χρονιά το βραβείο Caldecott Medal. Στη «Χώρα των τεράτων» αποτυπώνει μια αλήθεια που ξέρουν όλοι οι γονείς – τα παιδιά αρκετά συχνά νιώθουν θυμό φτάνοντας ως τη βία. Προτείνει, λοιπόν, μέσω της ιστορίας του Μαξ – που φεύγει από το παιδικό δωμάτιο για να φτάσει στην εξωτική ζούγκλα των τεράτων – την εξερεύνηση αυτών των συναισθημάτων αντί για την αποσιώπησή τους. Το βιβλίο έγινε γρήγορα κλασικό, αν και στην αρχή φαίνεται πως σόκαρε διάφορους αναγνώστες με την γκροτέσκα απεικόνιση. Θα έπρεπε να επιστρέψει κανείς νοερά στη χρονιά του 1963, να μπει στη θέση των πουριτανών – και όχι μόνο – γονιών για να αντιληφθεί πόσο τρομακτικά μπορεί να έμοιαζαν τα τέρατα της ιστορίας. Με εμφανή τα «δάνεια» από τη μυθολογία των σκανδιναβικών τρολ, ένα από τα λιγότερο προφανή ήταν η ταινία του «Κινγκ Κονγκ» (1933): ο μικρός Μαξ απέναντι στα δυσθεώρητα ψηλά τέρατα. Στο φόντο φυσικά παραμένει η μεγαλύτερη αφήγηση όλων: ο Οδυσσέας, που γίνεται κύριος του εαυτού του και της τύχης του, για να επιστρέψει στην Ιθάκη (στην περίπτωση του Μαξ, σε ένα δωμάτιο με το αχνιστό φαγητό να περιμένει).

Το ελλειπτικό σενάριο – που μεταφέρει με ακρίβεια και επιλεγμένο λεξιλόγιο ο Γιάννης Παλαβός – θέλει τον Μαξ να φοράει τη στολή του λύκου, να μένει νηστικός και το δωμάτιό του να μεταμορφώνεται σε ζούγκλα. Ο ίδιος θα καταλήξει βασιλιάς στην άγρια χώρα, επιβεβαιώνοντας μια από τις βασικές αρχές στη λογοτεχνία του παιδικού φανταστικού: η προσποίηση είναι μια σκηνή όπου οι φαντασιώσεις είναι απολύτως σοβαρές και οι κρυφές σκέψεις αποκαλύπτονται χωρίς φόβο, με πάθος.

Η αρχική ιδέα για τον τίτλο ήταν «Στη Χώρα των Αγριων Αλόγων», αλλά ο Σέντακ δήλωσε στον εκδότη του ότι δεν μπορούσε να ζωγραφίσει τελικά τα άλογα όπως ήθελε. Η έκφραση «τέρατα» – «wild things» στο πρωτότυπο – προέρχεται από το «vilde chaya» των γίντις, έτσι όπως τον αποκαλούσε η μητέρα του. Μαζί με τον σύζυγό της ήταν εβραίοι μετανάστες από την Πολωνία. Η απώλεια πολλών συγγενών τους κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος σημάδεψε όλη την οικογένεια και επηρέασε σε μεγάλο βαθμό την καλλιτεχνική έκφραση του Μορίς. Το 1972 ο τελευταίος μετακόμισε στο Κονέκτικατ όπου πέθανε το 2012, λίγο πριν κλείσει τα 84 του χρόνια. Το 1970 του απονεμήθηκε το Βραβείο Χανς Κρίστιαν Αντερσεν για την προσφορά του, ενώ το 1996 τιμήθηκε με το Εθνικό Μετάλλιο Τεχνών των ΗΠΑ (National Medal of Arts) ως αναγνώριση για τη συμβολή του στην αμερικανική τέχνη. Το 2003 του απονεμήθηκε το πρώτο Βραβείο στη Μνήμη της Αστριντ Λίντγκρεν (Astrid Lindgren Memorial Award), διεθνές βραβείο παιδικής λογοτεχνίας που θέσπισε η σουηδική κυβέρνηση.

{1BSYG}Maurice Sendak{1BSYG}{CR}{2BTIT}Η χώρα των τεράτων {2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Γιάννης Παλαβός{CR}Εκδ. Παπαδόπουλος, σελ. 48{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 18,59 ευρ{4BTIM}ώ