NON PAPER

Ανατομία ενός εγκλήματος

Είναι μια υπόθεση, αυτή της Ρούλας Πισπιρίγκου, που έχει όλα όσα εξάπτουν το ενδιαφέρον, τα ένστικτα, τους αυτοματισμούς της κοινωνίας, μετασχηματίζοντάς την σε «κοινό». Το οποίο λειτουργεί όπως απέναντι σε ένα θέαμα, σε ένα θεατρικό έργο. Και συγκινείται από αυτό ακόμη και όταν γνωρίζει το τέλος. Μια μητέρα που φέρεται να έχει δολοφονήσει, εν ψυχρώ και προμελετημένα, το ένα, τα δύο ή και τα τρία της παιδιά ανταριάζει τη συνείδηση του μέσου ανθρώπου περισσότερο από κάθε άλλο έγκλημα. Πρώτα απ’ όλα γιατί είναι κόντρα στη φύση, ανατρέπει τις ισορροπίες το να στερείς τη ζωή από το πλάσμα το οποίο έφερες στη ζωή. Και, δευτερευόντως, διότι σε ένα τέτοιο έγκλημα δεν υπάρχει καμία έστω και διεστραμμένη, διαταραγμένη ή μόνο στο μυαλό του δολοφόνου αιτία. Η αντάρα γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν, αρχικά, έχεις συμπονήσει αυτήν τη μάνα για την απώλεια των παιδιών της. Αν έχεις αναρωτηθεί πώς την άντεξε.

Αυτό συμβαίνει σε όλες τις κοινωνίες, σε όλες τις εποχές. Το σοκ και το δέος που προκαλούν τέτοια εγκλήματα είναι κοινός παρονομαστής της ανθρώπινης συνείδησης. Είναι η αιτία που τις κάνει παραλογές όπως το «Τραγούδι του νεκρού αδελφού», τραγούδια όπως ο «Μενούσης», αστικούς θρύλους όπως τον Αθανασόπουλο. Δεν έχουν όλα την ίδια βαρύτητα.

Εχουν όμως ανάλογα δραματικά στοιχεία, τόσο έντονα που μοιάζουν δραματουργικά.  Γι’ αυτό είναι, ίσως, λάθος τέτοια εγκλήματα να προσπαθούμε να τα εξηγήσουμε με τη δική μας λογική, να τα φέρουμε στα δικά μας μέτρα. Κανένα έγκλημα δεν εξηγείται με λογικά επιχειρήματα, πολύ περισσότερο τα τόσο ειδεχθή. Εδώ δεν μπόρεσε ο Ευριπίδης να εξηγήσει το έγκλημα που ο ίδιος «έβαλε» τη Μήδεια να κάνει. Μόνο να το συμβολοποιήσει και αυτό όχι και τόσο ξεκάθαρα (κρατούν ακόμη οι συζητήσεις περί του αν πρόκειται για την απειλή της «ξένης» σε μια κλειστή κοινωνία, τη δέσμευση του όρκου, τη σύγκρουση μεταξύ άνδρα και γυναίκας, όλα αυτά μαζί ή το καθένα ξεχωριστά). Αν το καλοσκεφτούμε, με αυτόν τον τρόπο και παρά την οργή που προκαλεί, το κανονικοποιούμε.

«Μεγάλες» ιδέες «μικρών» μυαλών

Με εντυπωσίαζαν πάντα οι άνθρωποι που είχαν μεγάλη, πολύ μεγάλη ιδέα για τον εαυτό τους και το, δογματικά, αλάθητο των ιδεών τους. Κάποτε μάλιστα τους ζήλευα. Σήμερα καθόλου καθώς διαπιστώνω ότι ένα μικρό βήμα χωρίζει αυτήν την άποψη από τη γελοιοποίηση. Διαβάζω, ας πούμε, το τουίτ του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης με το οποίο, εμμέσως πλην σαφώς, υποδεικνύει στον Ζελένσκι τι να πει στη διαδικτυακή σύνδεσή του με την ελληνική Βουλή. Πώς το σκέφτηκε, ας πούμε, αυτό; Τουλάχιστον ο Κουτσούμπας παίρνει παραμάσχαλα τις ιδεοληψίες του, τυλιγμένες σε σελοφάν γραφικότητας, και αποχωρεί. Ενώ τα «ναι μεν αλλά» του Τσίπρα παραπέμπουν σε «τραβάτε με κι ας κλαίω» περσινής και ξινισμένης αρραβωνιαστικιάς. Στην ίδια κατηγορία και η Νατάσα Μποφίλιου η οποία αποφάνθηκε ότι όσοι λοιδόρησαν την «περίφημη» συναυλία στην οποία συμμετείχε το έκαναν επειδή δεν θέλουν ελευθερία, ισότητα και αδελφοσύνη. Ενω η ίδια που θεωρεί ανελεύθερο όποιον δεν συμφωνεί μαζί της, τη θέλει πολύ την ελευθερία. Τέτοια αυτοαναίρεση μέσα σε τόσο λίγες λέξεις δεν έχω ματαδεί.

Τώρα πώς εγώ να μη σκεφτώ – στον αντίποδα των παραπάνω – ένα περιστατικό από τα νεανικά χρόνια του Τίτου Πατρίκιου όπως το διηγείται ο ίδιος; Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, ο ρώσος συγγραφέας Ιλία Ερενμπουργκ είχε επισκεφτεί την Ελλάδα στο πλαίσιο μιας ευρωπαϊκής περιοδείας του για να συναντήσει τις κομμουνιστικές νεολαίες διαφόρων χωρών. Ο Πατρίκιος ήταν αυτός που, επί μία εβδομάδα βρισκόταν διαρκώς δίπλα του και την ημέρα της αναχώρησής του, καθώς τον συνόδευε έως τη σκάλα του αεροπλάνου, του είπε ότι ήταν ο πιο μορφωμένος νέος που είχε συναντήσει σε αυτήν την περιοδεία. Οταν γύρισε στο σπίτι του, το ανέφερε ενθουσιασμένος στη μητέρα του. Κι εκείνη του απάντησε: «Αν δεν το έγραψε κάπου, μην το λες διότι θα γίνεσαι ρεζίλι».