Πιο χλωμή κι από λευκή

Τη μέρα που έπεσε η Μαριούπολη μιλούσαμε για ένα χαστούκι. Η Μαριούπολη έπεσε πιο ήσυχα από το χαστούκι, έπεσε όπως ο χτυπημένος από σφαίρα που πρώτα γονατίζει και μετά σιγά, απαλά σχεδόν, απλώνεται κάτω. Η Μαριούπολη απλώθηκε στα αόρατα βάθη των καταφυγίων της, στις βουβές γωνίες όπου στοιβάζονταν οι άταφοι, ήσυχα. Το χαστούκι αντίθετα ήταν ηχηρό, αντήχησε σε όλες σχεδόν τις άκρες της Γης – αν και όχι στη Μαριούπολη, η Μαριούπολη δεν έχει τρόπο να ακούσει.

Τη μέρα που έπεσε η Μαριούπολη η κόρη μου είχε κορωνοϊό, μια φίλη μου αγωνιούσε για το πώς θα πληρώσει το ηλεκτρικό και πολλοί αναρωτιόμασταν αν υπάρχει όντως εκείνο το πράγμα που το λένε «ανδρική λεβεντιά» (ή κάπως έτσι). Αν υπάρχει το δικαίωμα στη σάτιρα, μέχρι πού φτάνει η ελευθερία του λόγου, ποιο είναι το απαράδεκτο καλαμπούρι – κάποιοι τσακωνόμασταν για όλα αυτά. Αναρωτιόμασταν επίσης για τη βία: τι είναι βία, τι διαμαρτυρία; Στη Μαριούπολη αυτό το μπέρδεμα δεν το είχαν.

Ναι, το οσκαρικό χαστούκι ήταν ηχηρό. Αλλά έτσι είναι η γενιά μου: το 1967 που πρωτοβγήκε το τραγούδι «A Whiter Shade of Pale» των Procol Harum κανένας δεν καταλάβαινε τι νόημα είχαν τα λόγια. Μιλούσε για ντραγκς, για τον έρωτα, για τα βιβλία, για τα κορίτσια και τα αγόρια; Δεν βγάλαμε άκρη (ούτε και 55 χρόνια μετά βγάζουμε) αλλά και δεν μας ένοιαζε. Αυτό που έλεγε, αν και ασαφές, ήταν ηχηρό κι εύηχο· κουδούνιζε ωραία στ’ αφτιά μας. Μπορούσαμε να «κάνουμε ρόδες στο πάτωμα» ανέμελοι μέσα στον ασαφή αλλά θεμελιωδώς ασφαλή κόσμο μας. Η αλήθεια ήταν κάτι συζητήσιμο, για την ακρίβεια ήταν κάτι για το οποίο κάνουμε ωραίες κουβέντες και γράφουμε τα ωραιότερα τραγούδια (ενίοτε). Η αλήθεια: όμως υπάρχει και η άλλη, η σκληρή και τα τυχερά παιδιά, οι προβληματισμένοι νέοι που κάνουν ρόδες στο πάτωμα δεν συναντώνται πάντα μαζί της. «Αν και τα μάτια μας ήταν ανοιχτά, θα μπορούσαν και κλειστά να είναι».

Τη μέρα που έπεσε η Μαριούπολη, η σκληρή αλήθεια δεν έκανε πάταγο. Τη μέρα που «το ταβάνι πέταξε μακριά» κι αποκαλύφθηκε το στερέωμα πάνω απ’ τα κεφάλια μας, ένας φίλος μου από τη Γαλλία μου έγραψε για εισιτήρια καλοκαιρινών διακοπών κι εγώ τον ρώτησα αν ο Μακρόν φοράει περουκίνι (μάλλον όχι, τελικά). Οι βιτρίνες είχαν φέρει τα ανοιξιάτικα και κάποιοι έγραφαν ότι η βία κάποτε δικαιολογείται – οπότε δεν είναι βία; Οτι είναι ωραίο να υπερασπίζεσαι μια γυναίκα – αλλά ίσως και δεν είναι, γιατί η γυναίκα δεν χρειάζεται υπεράσπιση; Το νόημα δεν βγαίνει πάντα. «Εσύ θα πολεμήσεις για την πόλη σου;» ρωτάει ένας δημοσιογράφος του CNN τον ταξιτζή που τον πάει βόλτα στο Κίεβο. «Είμαι άνδρας», απαντάει ο ταξιτζής με ουκρανική προφορά, «εννοείται πως θα πολεμήσω». Η ανδρική λεβεντιά ίσως τελικά, με κάποιες προφορές, να βγάζει νόημα.

Τη μέρα που έπεσε η Μαριούπολη μιλάγαμε για ένα χαστούκι – και καλά κάναμε. Για όσα ανήκουν στον κόσμο σου επιστρατεύεις τα καλύτερα επιχειρήματα, για όσα νιώθεις γράφεις τα ωραιότερα τραγούδια. Τους σταρ τους καταλαβαίνουμε, κάθε χρόνο Οσκαρ βλέπουμε, με καλλιτεχνικά χαστούκια μεγαλώσαμε, με έμφυλες διελκυστίνδες κι αγωνίες κοινωνικής ενηλικίωσης βγάλαμε τα δόντια μας. Ρόδες στο πάτωμα. Το άλλο όμως; Η φαντασία δεν τα πάει και τόσο καλά με την πολύ σκληρή αλήθεια, δεν τα πάει καλά με εκείνο το άλλο που πέφτει απαλά, γονατίζει και πέφτει. (Τα άταφα πτώματα, τα λαγούμια μέσα στη γη, τους θαμμένους σε αόρατα παγωμένα βάθη.)

Τη μέρα που έπεσε η Μαριούπολη το χαστούκι ήταν ίσως το πιο ηχηρό της ζωής μας. Και τα πρόσωπά μας, από απλώς χλωμά, άσπρισαν. Πιο χλωμή κι από λευκή η απόχρωσή τους. Κι έτσι γίναμε επιτέλους τα φαντάσματα εκείνου του τραγουδιού που, κι αν ποτέ δεν καταλάβαμε τα λόγια, μας προειδοποίησε ότι μια μέρα ο ουρανός θα πετούσε μακριά.

Η Καρολίνα Μέρμηγκα είναι συγγραφέας.