Οταν η φροντίδα του παιδιού γίνεται «αρρώστια» και θάνατος

Το 1977, ο Sir Samuel Roy Meadow, βρετανός παιδίατρος, περιέγραψε το «Σύνδρομο Munchausen δι’ Αντιπροσώπου» (Munchausen Syndrome by Proxy), που περιλαμβάνει ένα πρόσωπο φροντίδας και το παιδί (θύμα). Το πιο γνωστό Σύνδρομο Munchausen είναι όταν ένας ενήλικας εμφανίζεται στους άλλους, ιδιαίτερα σε ιατρικό προσωπικό, ως άρρωστος. Η εργασία του έγινε αμφιλεγόμενη, ιδιαίτερα λόγω των συνεπειών που προκάλεσε η πεποίθησή του, διατυπωμένη στο βιβλίο «ABC of Child Abuse», ότι δηλαδή σε μια οικογένεια «ένας αιφνίδιος θάνατος είναι τραγωδία, δύο είναι ύποπτοι και τρεις είναι φόνος, εκτός κι αν αποδειχθεί κάτι άλλο» («Νόμος του Meadow»).

Και οι δύο διαταραχές θεωρούνται Διαταραχές Προσποίησης, με την πρώτη να επιβάλλεται από το πρόσωπο φροντίδας (π.χ. μητέρα) σε άλλο άτομο (π.χ. τέκνο), ενώ τη δεύτερη στον εαυτό του/της (αυτοεπιβαλλόμενη). Αυτός ο πιο σύγχρονος χρησιμοποιούμενος όρος από τα ταξινομητικά διαγνωστικά ψυχιατρικά συστήματα αναφέρεται στις περιπτώσεις που τα σωματικά συμπτώματα ενός ευάλωτου συνήθως ατόμου επινοούνται, εφευρίσκονται, είναι αποτέλεσμα προσποίησης ή προκαλούνται σκοπίμως. Μ’ άλλα λόγια ο γονέας (σχεδόν πάντα μητέρες) επινοεί ή προκαλεί βλάβη, τραυματίζει ένα άτομο που φροντίζει, όπως το παιδί του (θεωρείται σοβαρή μορφή κακοποίησης).

Αν και σπάνια κατάσταση, το ποσοστό θνησιμότητας είναι ανησυχητικό: 6-10% των περιπτώσεων καταλήγει σε θάνατο, που την καθιστά θανατηφόρα μορφή κακοποίησης. Σε ανασκόπηση μελετών της τελευταίας 15ετίας, βρέθηκε ότι σχεδόν όλοι οι θύτες ήταν γυναίκες (91%), σε 28% είχαν ψυχιατρικές διαγνώσεις, σε 36% υπήρχαν συγκρούσεις ή κακοποίηση στην οικογένεια και σε 17% οι θύτες εργάζονταν σε υπηρεσίες υγείας. Η συνηθέστερη μορφή παραποίησης ήταν η πρόκληση βλάβης (74%) και σε 15% περισσότερες της μίας μορφές. Συνηθέστερες εκβάσεις ήταν ο αποχωρισμός (37%), η έλλειψη follow-up (22%), η φυλάκιση (14%), ο θάνατος του θύματος (12%), η θεραπεία του θύτη (10%) κ.λπ., ενώ επανάληψη υπήρχε σε 3/4 των περιπτώσεων.

Υποπτα σημεία θεωρούνται ιστορικό πολλαπλών και επαναλαμβανόμενων τραυματισμών, ιατρικών πράξεων και νοσηλειών του παιδιού χωρίς συγκεκριμένη ιατρική διάγνωση, αντίστασης ή αποδοχής της θεραπείας χωρίς δεύτερη σκέψη, νόσου ή αφύσικου θανάτου αδελφού, επανειλημμένα σημεία δηλητηρίασης ή πνιγμού, ύπαρξη προσώπων φροντίδας με ιατρικές/νοσηλευτικές γνώσεις ή/και εργασιακή εμπειρία που επιθυμούν να φαίνονται καλοί, να είναι αποδεκτοί και να προσελκύουν την προσοχή των γιατρών. Πάντα θυμάμαι την περίπτωση ενός μικρού παιδιού με 45 νοσηλείες για «σπασμούς» ή ενός άλλου στο οποίο η μητέρα έκανε αφαιμάξεις και έριχνε αίμα στα κόπρανα για να πείσει τους γιατρούς ότι έχει αναιμία.

Με βάση τις υπάρχουσες μελέτες, φαίνεται πως υπάρχουν πολλά δυνητικά αίτια πολλαπλών θανάτων σε μια οικογένεια και πιθανό να μην είναι πάντα δυνατό να αποκαλυφθεί η αλήθεια. Σε κάθε περίπτωση, χρειάζεται εγρήγορση, διεπιστημονική προσέγγιση και συνεργασία για την προστασία των παιδιών.

Ο Γεράσιμος Α. Κολαΐτης είναι καθηγητής Παιδοψυχιατρικής, διευθυντής της Παιδοψυχιατρικής Κλινικής του Παίδων «Αγία Σοφία»