Τα χημικά και η αποδυνάμωση του «πυρηνικού ταμπού»

Μετά την παρέλευση ενός και πλέον μήνα από την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία, ο – ηθικά και πολιτικά ήδη ηττημένος – ρώσος πρόεδρος παραμένει εγκλωβισμένος στα στρατηγικά αδιέξοδα που ο ίδιος δημιούργησε χωρίς να αναζητεί στην παρούσα φάση κάποια στρατηγική εξόδου. Δείχνει αντίθετα να αναζητεί νομιμοποίηση για περαιτέρω κλιμάκωση της στρατιωτικής αντιπαράθεσης στο πεδίο, εκεί δηλαδή όπου με αυτοθυσία η Ουκρανία (στρατιωτικές δυνάμεις και πολίτες) έχει καταφέρει να επιτύχει αυτό που ονομάζεται «άρνηση της νίκης» έναντι των υπέρτερων ρωσικών δυνάμεων.

Η κλιμάκωση αυτή μπορεί να αφορά τη χρήση χημικών όπλων, μια όχι μόνο μη απαγορευτική συνθήκη για τον ρώσο πρόεδρο, αλλά και σταθερά στη ρωσική στρατιωτική πρακτική. Με δεδομένη αυτή την πραγματικότητα η πρόσφατη θέση του αμερικανού προέδρου ότι η «απάντηση» της Δύσης στο ενδεχόμενο χρήσης χημικών από τη Ρωσία θα εξαρτηθεί από «το είδος των χημικών όπλων» που θα χρησιμοποιηθούν είναι μάλλον αναμενόμενο ότι θα εκληφθεί από τον ρώσο πρόεδρο ως αδυναμία άρθρωσης ενός σαφούς, ισχυρού και κυρίως αξιόπιστου αποτρεπτικού μηνύματος εκ μέρους της Δύσης. Συνακόλουθα τι θα συγκρατήσει τον Πούτιν εάν θεωρήσει ότι το άμεσο στρατιωτικό όφελος μιας προσεκτικής και στοχευμένης – ώστε να μην υπάρξει διάχυση σε γειτονικές νατοϊκές χώρες – χρήσης χημικών ή/και βιολογικών όπλων προηγείται του όποιου μεσοπρόθεσμου οικονομικού και πολιτικού κόστους;

Τα «καλά νέα» είναι ότι ενδεχόμενη χρήση χημικών και βιολογικών όπλων δύσκολα θα άλλαζε την πορεία του πολέμου. Τα «κακά νέα» είναι ότι η αναγνώριση αυτής της πραγματικότητας από τον εγκλωβισμένο και εξαιρετικά πιεσμένο – όσο η επίτευξη των στρατιωτικών στόχων καθυστερεί ή αναβάλλεται – ρώσο πρόεδρο μπορεί να τον οδηγήσει απευθείας στο επόμενο στάδιο κλιμάκωσης. Αυτό θα αφορά τη χρήση «μικρών» τακτικών πυρηνικών όπλων, όπως για παράδειγμα βαλλιστικών πυραύλων με πυρηνικές κεφαλές με ισχύ μικρότερη του ενός κιλοτόνου που μπορούν να επιφέρουν συντριπτικά αλλά περιορισμένης και ελεγχόμενης εμβέλειας πλήγματα.

Αυτή δυστυχώς την επιλογή υπαγορεύει η «ακροσφαλής πολιτική» που ακολουθεί ο Πούτιν, ο οποίος πιστεύει ότι η χρήση λιγότερο καταστροφικών («μικρών» τακτικών) πυρηνικών όπλων επιτρέπει τον έλεγχο των εξελίξεων («κλιμακώνω για να αποκλιμακώσω»), ενισχύοντας και κυρίως διευρύνοντας τη ζώνη του εκφοβισμού και της τρομοκράτησης που απαιτείται για να συνεχίσει τον αιματηρό συμβατικό πόλεμο που ο ίδιος ξεκίνησε. Ομως μια τέτοια εξέλιξη αποτελεί κλιμάκωση άνευ προηγουμένου, είναι εξαιρετικά επικίνδυνη και κυρίως αποδυναμώνει το «πυρηνικό ταμπού», δηλαδή την παγκόσμια ψυχολογική εναντίωση στη χρήση πυρηνικών όπλων.

Κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Βιετνάμ ο πρόεδρος Τζόνσον δεν τόλμησε τη μεταφορά και ανάπτυξη τακτικών πυρηνικών όπλων, προκειμένου να εξασφαλιστεί η επικράτηση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων στο πεδίο, αντιλαμβανόμενος ότι το πολιτικό κόστος που θα προξενούσε στον χρήστη τους θα ήταν πολύ μεγαλύτερο από το στρατιωτικό πλήγμα που θα επέφεραν στον εχθρό. Σήμερα εναπόκειται αποκλειστικά και μόνο στον ρώσο πρόεδρο να αντιληφθεί – και σε αυτό μπορούν να βοηθήσουν οι πιο ορθολογικοί από τους υποτακτικούς συμβούλους του – ότι η χρήση τακτικών πυρηνικών όπλων θα συνεπάγεται με απόλυτη βεβαιότητα το πολιτικό του τέλος.

Ο Παναγιώτης Τσάκωνας είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και επικεφαλής του προγράμματος ασφάλειας στο Ελληνικό Ιδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ).