Ο σεβασμός του κράτους δικαίου δεν μπορεί να γίνεται a la carte

Η πρακτική των επαναπροωθήσεων (pushbacks), η οποία είναι παράνομη, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, δεν είναι κάτι καινούργιο στην Ελλάδα. Εδώ και πολλά χρόνια οι ελληνικές Αρχές παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο και τα ανθρώπινα δικαιώματα στο όνομα της αποτροπής και της προστασίας των συνόρων.

Ειδικά, όμως, η προσφυγική πραγματικότητα του 2015 άλλαξε με καθοριστικό τρόπο τη διαχείριση και τον τρόπο που η ΕΕ αναπτύσσει και εφαρμόζει τη μεταναστευτική της πολιτική.

Η ένταση του φαινομένου βρήκε την ΕΕ εντελώς απροετοίμαστη, παρόλο που ήταν προφανές ότι όσο ο πόλεμος στη Συρία συνεχίζεται οι κινήσεις πληθυσμών θα άλλαζαν και η ΕΕ κάποια στιγμή θα επηρεαζόταν. Το ένα εκατομμύριο άνθρωποι που πέρασαν από την Ελλάδα το 2015 οδήγησαν σε μια τεράστια κρίση υποδοχής αφού οι μηχανισμοί των κρατών – μελών δεν μπορούσαν να ανταποκριθούν. Τη «λύση» έδωσε η Κοινή Δήλωση ΕΕ – Τουρκίας, η οποία είχε σαν στόχο τη μείωση των ροών, με την Ελλάδα να έχει τον ρόλο του φύλακα της ΕΕ, ρόλος που αναβαθμίστηκε τον Μάρτιο του 2020 όταν η χώρα έγινε η «ασπίδα» της Ευρώπης.

Νησιά μετατράπηκαν σε μεγάλες ζώνες υποδοχής και αναμονής όπου άνθρωποι περίμεναν την ολοκλήρωση των διαδικασιών ασύλου, χωρίς να έχουν εικόνα για την επόμενη ημέρα, αφού η Ελλάδα ήταν και δυστυχώς παραμένει μια χώρα χωρίς συνεκτική και ολοκληρωμένη μεταναστευτική πολιτική, χωρίς πολιτική ένταξης, χωρίς άποψη για το τι θέλει από και για τους μετανάστες.

Η περίοδος διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ βρέθηκε υπό το πρίσμα του επείγοντος αφού η ΕΕ βρέθηκε εντελώς απροετοίμαστη για την προσφυγική πραγματικότητα. Δυστυχώς, η επιλογή της διαχείρισης με όρους επείγοντος σήμαινε ότι δεν αναπτύχθηκε καμιά εθνική πολιτική για τη μετανάστευση. Ούτε σε αυτή την περίοδο έλειψαν οι καταγγελίες για pushbacks, δυστυχώς χωρίς αποτέλεσμα, παρόλο που το ζήτημα έφτασε στο επίπεδο της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου.

Η κυβερνητική αλλαγή του 2019 έφερε μια καινούργια και πιο σκληρή προσέγγιση στο Μεταναστευτικό, όπως άλλωστε είχε τονίσει η ΝΔ κατά τη διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας. Ταυτόχρονα, η επιλογή της χρήσης των pushbacks ως του κύριου εργαλείου αποτροπής έλαβε νέες διαστάσεις. Οι καταγγελίες τα τελευταία δύο χρόνια πολλαπλασιάστηκαν, ενώ υπάρχουν αποδείξεις ότι και η FRONTEX είχε λάβει μέρος, συντρέχοντας τις ελληνικές Αρχές. Δημοσιογραφικές έρευνες σε μεγάλα ευρωπαϊκά μέσα ενημέρωσης παρουσίασαν στοιχεία για pushbacks σε κράτη – μέλη της ΕΕ. H επιλογή χρήσης αυτής της μεθόδου έχει λάβει πλέον πολύ μεγάλες διαστάσεις, σε βαθμό που ούτε η ΕΕ μπορεί να επικαλείται τις θέσεις των κρατών – μελών, τα οποία αρνούνται ότι τα pushbacks υπάρχουν. Η Ελλάδα, μέσω του υπουργείου Μετανάστευσης, κρατά πολύ σκληρή στάση, αλλά πλέον οι υποθέσεις που έχουν δει το φως της δημοσιότητας το έχουν φέρει σε πολύ δύσκολη θέση. Χαρακτηριστικά είναι τα παραδείγματα του ιταλού διερμηνέα αφγανικής καταγωγής της FRONTEX και της γαλλίδας υπηκόου τουρκικής καταγωγής που επαναπροωθήθηκαν στην Τουρκία. Η Γαλλίδα έχει προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και πλέον βρίσκεται φυλακισμένη στη γειτονική χώρα. Στην καταγγελία της αναφέρει ότι έδειξε το γαλλικό διαβατήριό της όταν συνελήφθη, αλλά οι ελληνικές Αρχές το αγνόησαν.

Τέλος, είναι εξαιρετικά ανησυχητική η επιλογή της ποινικοποίησης της αλληλεγγύης μέσω ποινικών και διοικητικών διώξεων από την πλευρά της ελληνικής κυβέρνησης σε μια προσπάθεια να εκφοβίσει οργανώσεις και άτομα που παρουσιάζουν την πραγματικότητα των pushbacks.

Ο σεβασμός του κράτους δικαίου είναι θέμα αρχής και δεν μπορεί να γίνεται à la carte.

Ο Λευτέρης Παπαγιαννάκης είναι διευθυντής του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες