Η επόμενη ημέρα για δυτικούς θεσμούς και Ελλάδα

Στον πόλεμο της Ουκρανίας συγκρούονται δύο αντίθετες αντιλήψεις. Η Δύση προσβλέπει σε ενιαία και ανεξάρτητη Ευρώπη κυριάρχων κρατών ενώ η Ρωσία αναζητεί «στρατηγικό βάθος» ασφαλείας στα δυτικά σύνορά της, στο πλαίσιο της πολιτικής «near abroad». Τα όρια του βάθους αυτού παραμένουν αδιευκρίνιστα αλλά τα κράτη τα οποία θα περιλάβει δεν θα είναι κυρίαρχα αφού η εξωτερική και αμυντική πολιτική τους θα ελέγχεται από τη Ρωσία.

Η έμπρακτη προειδοποίηση της Ρωσίας το 2008 (Αμπχαζία, Ν. Οσετία) και το 2014 (Κριμαία) δεν αξιολογήθηκε επαρκώς από τη Δύση. Η ενθάρρυνση της Ουκρανίας στην πορεία της προς τους δυτικούς θεσμούς δεν συνοδεύθηκε από ανάλογη δυτική βούληση πλήρους στρατιωτικής καλύψεως αυτής, λόγω του υψηλού ρίσκου μιας εκθετικής κλιμακώσεως με κίνδυνο ο πόλεμος με τη Ρωσία να εξαπλωθεί εκτός των συνόρων της Ουκρανίας.

Η Ρωσία ευρίσκεται εγκλωβισμένη στρατηγικά. Η έλλειψη καθοριστικής στρατιωτικής νίκης δεν της επιτρέπει να επιβάλει διπλωματικά τους όρους της. Η ουκρανική πολιτική ηγεσία δεν είναι έτοιμη να υπογράψει παράδοση εδαφών της και παρά τις εκτεταμένες καταστροφές και τις ρωσικές επιτυχίες κυρίως στον Νότο, έχει λόγους να ελπίζει. Εάν η Ρωσία διατηρούσε τους αρχικούς περιορισμένους πολιτικούς σκοπούς της (εφαρμογή Συμφωνιών Μινσκ και προστασία Ρωσοφώνων Ντονμπάς) αντί να τους επεκτείνει (π.χ. συνολική διευθέτηση καθεστώτος ασφαλείας με τη Δύση στην Ευρώπη) ίσως να υπήρχε ήδη ορατή διπλωματική λύση.

Ο πρόεδρος Πούτιν «κατόρθωσε» να συσπειρώσει την Ευρώπη, να αφυπνίσει το «εγκεφαλικά νεκρό ΝΑΤΟ», να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες των κρατών-μελών του ΝΑΤΟ, να ενεργοποιήσει ουδέτερες χώρες όπως η Σουηδία, η Φινλανδία και η Ελβετία, να δρομολογήσει τη δυτική ενεργειακή απεξάρτηση από τη Ρωσία, να καταστήσει εχθρό τον ουκρανικό λαό, να προκαλέσει σημαντικές απώλειες στα ρωσικά στρατεύματα και να θέσει τη χώρα του υπό ασφυκτικό κλοιό εκτεταμένων και αυστηρών οικονομικών και ενεργειακών μέτρων. Η επόμενη ημέρα δεν φαίνεται ακόμη στον ορίζοντα. Η ανθρωπότητα ελπίζει ο ερχομός της να είναι αποτέλεσμα ρεαλιστικών διευθετήσεων και όχι στρατιωτικής κλιμακώσεως και κυρίως με χρήση όπλων μαζικής καταστροφής. Η επόμενη ημέρα θα είναι διαφορετική και εντελώς νέες συνθήκες θα διαμορφωθούν στην Ανατολική Ευρώπη, τη Μαύρη Θάλασσα και την Αρκτική. Διαφορετικές θα είναι οι ισορροπίες και οι συσχετισμοί ισχύος στο Διεθνές Σύστημα.

Η ΕΕ μετά τις διαδοχικές αναταράξεις στην «αυλή» της και την παθητική της στάση, αναμένεται να εστιασθεί περισσότερο στο όραμα της στρατηγικής αυτονομίας αλλά όχι απαραιτήτως σε ανταγωνισμό με την Ατλαντική Συμμαχία. Το ΝΑΤΟ, εκφράζοντας τα συμφέροντα 30 δυτικών κρατών, αναμένεται ότι θα ισχυροποιηθεί ποσοτικά και ποιοτικά (π.χ. NATO Response Force) και θα κάνει εμφανή την παρουσία του στην ευρύτερη περιοχή.

Η Ελλάς έχει διαχρονικά ορθώς επιλέξει να ενωθεί στρατηγικά με τη Δύση μέσω του ΝΑΤΟ και της ΕΕ, για σειρά σημαντικών λόγων. Είναι προφανές ότι η παρουσία της Τουρκίας στο ΝΑΤΟ σε συνδυασμό με την αρχή της ομοφωνίας στη λήψη αποφάσεων, περιορίζει τη δυνατότητα παρεμβάσεων του Οργανισμού μεταξύ κρατών-μελών. Στο πλαίσιο αυτό η Ελλάς απαιτείται να αξιοποιήσει πλήρως τις συμμαχίες της σε τομείς όπως η αλληλεγγύη, υποστήριξη, τεχνογνωσία, τεχνολογική ανάπτυξη, εξοπλισμοί κ.λπ. Η αυτοβοήθεια της χώρας (κυρίως οικονομία, αμυντική βιομηχανία, αξιόπιστες ΕΔ, εθνική συνοχή κ.λπ.) αυξάνει το ειδικό βάρος της εντός των συμμαχιών της. Η χώρα μας οφείλει να επαναφέρει την ευνοϊκή για Ελλάδα και Δύση ενεργειακή εκμετάλλευση της Α. Μεσογείου. Τέλος, η πατρίδα μας, με τη σαφή στάση της κατά της Ρωσίας, πρέπει να αποκαλύπτει συστηματικά στη Δύση τις παράλληλες πρακτικές του αυτονομημένου Ερντογάν κατά Ελλάδος και Κύπρου, με αυτές του Πούτιν και να απαιτεί ανάλογη αντιμετώπιση χάριν των δυτικών συμφερόντων. Η Δύση πρέπει να πεισθεί ότι η πλήρης ενάσκηση της κυριαρχίας και των κυριαρχικών δικαιωμάτων της Ελλάδος, την ωφελεί άμεσα.

Ο Βασίλειος Μαρτζούκος είναι αντιναύαρχος ε.α., επίτιμος διοικητής Σχολής Ναυτικών Δοκίμων και αντιπρόεδρος ΕΛΙΣΜΕ