Μοντέλο Ισραήλ

Οταν στον δημόσιο διάλογο χρησιμοποιούμε τον όρο «μοντέλο Ισραήλ», εννοούμε συνήθως μία ηυξημένη στρατιωτικοποίηση του κράτους, που θα το καταστήσει ικανό να αντιμετωπίσει συνδυασμένες απειλές εναντίον της εδαφικής μας ακεραιότητας. Τόσο ο τουρκικός αναθεωρητισμός (και ο εργαλειοποιημένος από αυτόν αλβανικός) όσο και η παγκόσμια αταξία στην οποία ο πλανήτης έχει εισέλθει με τον ρωσο-ουκρανικό πόλεμο, αναζωπυρώνουν τη σχετική συζήτηση. Αλλά το μοντέλο Ισραήλ, στην πραγματικότητα, δεν είναι μία απλή αναβάθμιση των αμυντικών συστημάτων της χώρας, μαζί με μία δραστική αύξηση της θητείας, τη στρατιωτική εκπαίδευση των γυναικών κ.λπ. Είναι κάτι πολύ ευρύτερο και πολύ πιο σύνθετο.

Διότι το Ισραήλ είναι μεν στρατιωτικοποιημένο, αλλά ταυτόχρονα είναι μία κοινωνία εξαιρετικά εξελιγμένη θεσμικά, με θεσμούς γνήσια δημοκρατικούς. Ουδόλως δηλαδή η υψηλή στρατιωτική ετοιμότητα συνεπάγεται αυταρχικές πολιτικές δομές. Συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: η κοινοβουλευτική δημοκρατία (και μάλιστα με σύστημα απλής αναλογικής) δημιουργεί διακομματική συναίνεση γύρω από το θέμα της εθνικής ασφάλειας. Εξάλλου η αποτελεσματική κρατική λειτουργία συναρτάται με την αξιοκρατία, που αποκλείει φαινόμενα οικογενειοκρατίας, ευνοιοκρατίας και ανάδειξης ανίκανων και μικρόνοων στην πολιτική σκηνή. Εκεί οι πολιτικοί που ασκούν εξουσία είναι έμπειροι και ικανοί, διεθνώς κορυφαίοι επιστήμονες ή βετεράνοι στρατιωτικοί με πολεμική εμπειρία και όχι προϊόντα κομματικού σωλήνα. Ταυτόχρονα, η εκπαίδευση και η έρευνα έχουν διεθνώς ανταγωνιστικό επίπεδο, γεγονός εξαιρετικά σημαντικό, αφού αυτές αναδεικνύουν την ιθύνουσα τάξη και επομένως τα χαρακτηριστικά των μελλοντικών ηγετών.

Η τριετής στρατιωτική θητεία ανδρών και γυναικών, και μάλιστα σε νεαρή ηλικία, συμβάλλει στην έγκαιρη διάπλαση αυτόνομων, απογαλακτισμένων και πειθαρχημένων προσωπικοτήτων, που απολύονται μάλιστα έχοντας αποκτήσει επαγγελματικές και πρακτικές δεξιότητες. Η εφεδρεία καθιστά τον πολίτη διά βίου μέτοχο της υπόθεσης της εθνικής ασφάλειας.

Ενα πολύ σημαντικό χαρακτηριστικό της ισραηλινής κοινωνίας είναι η εντυπωσιακά υψηλή γεννητικότητα, η οποία δεν είναι απλώς μία λειτουργία αύξησης του πληθυσμού, αλλά προϊόν συλλογικής αισιοδοξίας και σφρίγους. Το ήθος της κοινωνίας αυτής χαρακτηρίζεται γενικότερα  από γενναιότητα, υψηλό φρόνημα, υπερηφάνεια, αυτοπεποίθηση και ισχυρή εθνική συνείδηση. Αυτά καταδεικνύουν ότι το μοντέλο Ισραήλ δεν αφορά ειδικά τον στρατιωτικό τομέα, αλλά γενικά τον τρόπο σκέψης της κοινωνίας και τον τρόπο λειτουργίας του κράτους. Ασφαλώς το Ισραήλ έχει δεχθεί κριτική και έξωθεν και έσωθεν για διάφορες όψεις της εξωτερικής πολιτικής του, τη διαρκή εμπόλεμη κατάσταση στη Γάζα κ.λπ. Στο εσωτερικό της ισραηλινής κοινωνίας, ο σχετικός δημόσιος διάλογος είναι σφοδρός. Αλλά αυτά είναι πολύπλοκα ζητήματα, που εδώ δεν μπορούν και δεν είναι η κατάλληλη ευκαιρία να αναλυθούν. Εδώ ενδιαφέρει να εξετάσουμε ένα είδος κρατικής οργάνωσης που επέτυχε να αντιμετωπίσει μείζονες απειλές και συνδυασμένες επιθέσεις επί οκτώ δεκαετίες.

Το ερώτημα που τίθεται στην Ελλάδα σήμερα δεν είναι αν επιθυμούμε την υιοθέτηση κάποιου τύπου μοντέλου Ισραήλ, αλλά αν μπορούμε να το αποφύγουμε. Αν συμφωνήσουμε ότι οι περιστάσεις οδηγούν την ελληνική κοινωνία σε υπαρξιακά διλήμματα, τότε θα πρέπει να αρχίσει το συντομότερο η σχετική δημόσια διαβούλευση.

Ο Μελέτης Η. Μελετόπουλος είναι διδάκτωρ Οικονομικών και Κοινωνικών Επιστημών Πανεπιστημίου Γενεύης. Από τις εκδόσεις Καπόν κυκλοφορεί το συλλεκτικό τεύχος 47 της επιθεώρησης ΝΕΑ ΚΟΙΝΩΝΙΟΛΟΓΙΑ για την Ελληνική Επανάσταση.