Η ποίηση τον καιρό της κλιματικής κρίσης

«Οχι στην ωμότητα της πολιτικής, όχι στην τρέλα των οικονομικών αδικιών που μας περιβάλλουν, όχι στην εισβολή της γραφειοκρατίας στην καθημερινή μας ζωή. Οχι στην ιδέα ότι μπορούν να γίνονται αποδεκτοί ως φυσιολογικοί οι πόλεμοι, η πείνα, η παιδική σκλαβιά» έγραψε ο σπουδαίος φιλόσοφος Τζορτζ Στάινερ. Μπορεί να φανταστεί κανείς ποια θα ήταν σήμερα η κατάσταση του πλανήτη μας αν οι πολιτικοί ηγέτες μας δεν είχαν τόση ωμότητα και έριχναν λίγο από το βάρος τους στο περιβάλλον; Ολα θα ήταν διαφορετικά. Οι λαοί αγωνιούν για το περιβάλλον και θέλουν να αλλάξουν τα πράγματα. Θέλουν η πολιτική βία όπου γης να ακυρωθεί και να υπάρξει δημοκρατία, ισότητα, ελευθερία. Και σεβασμός προς το περιβάλλον.

Για τον έμπειρο παρατηρητή, είναι γοητευτική η αντίσταση των ποιητών απέναντι στα λάθη των πολιτικών ηγετών. Οι ποιητές, στην πλειονότητά τους, φαίνεται πως έχουν αυτάρκεια αυτογνωσίας, ιδεών και εμπνεύσεων. Οι πιο πολλοί ζουν μέσα στην κοινωνία και όχι σε κάποιον γυάλινο πυργίσκο της. Δημιουργούν. Αλληλογραφούν με τον εαυτό τους. Σε περίοδο βαθιάς καραντίνας. Σε περίοδο πολέμου κατόπιν εισβολής μιας υπερδύναμης σε γειτονική της χώρα. Σε πείσμα μας άνοιξης που καθυστερεί. Στηρίζονται στη γλώσσα τους. Την κάνουν αιχμηρή. Την τροφοδοτούν με βιώματα και εικόνες μαζικής υστερίας και ιστορίας. Ρίχνουν λέξεις στο χαρτί. Φτιάχνουν στίχους. Σπέρνουν ποιήματα. Πηγαίνουν στον εκδότη τους ή αναζητούν εκδότη. Και εκδίδουν. Κεντρικός ήρωας ο εαυτός τους, ο έτερος, η κοινωνία, το περιβάλλον. Γίνονται εξωστρεφείς. Μη ρωτάτε σε ποιους απευθύνονται οι ποιητές αφού ελάχιστοι διαβάζουν ποίηση. Η αλήθεια είναι πως ένα καλό ποίημα χρειάζεται ζόρι και στους ποιητές, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, δεν αρέσει να ζορίζονται. Οπότε τα περισσότερα ποιήματα που γράφονται αφήνουν αδιάφορο τον κόσμο. Μας προειδοποιούν όμως ότι ζούμε σε μια τρελή εποχή, σε μια άγρια κοινωνία και ότι η ποίηση γεφυρώνει τις αντιθέσεις μας. Οι κοντυλοφόροι τους εκπέμπουν σήματα SOS. Για τον πλανήτη που περνάει κλιματική κρίση. Για τον κόσμο που εθελοτυφλεί μπροστά στα ολοένα διογκούμενα κοινωνικά προβλήματα.

Από την άλλη, η κλιματική κρίση είναι πραγματικότητα και αποτελεί χρέος και των ποιητών να εκφραστούν. Οι πυρκαγιές στα δάση και οι πλημμύρες των ποταμών δεν είναι απλώς ένα φυσικό φαινόμενο, αλλά συμβαίνουν κατόπιν παρέμβασης του ανθρώπου. Η απληστία για κέρδος έναντι οιουδήποτε κόστους έχει βαρύ τίμημα. Τα αιωνόβια δέντρα που καταστρέφονται, τα είδη πανίδας και χλωρίδας που εξαφανίζονται, το οξυγόνο που αφαιρείται με την αποψίλωση δασών και η ατμοσφαιρική ρύπανση δεν συμβαίνουν από μόνα τους. Η διαφύλαξη του περιβάλλοντος δεν είναι μόνο δικαίωμα, αλλά και υποχρέωση. Τη φύση πρέπει να την προσέχουμε σαν τα μάτια μας όπως προσέχουμε το σπίτι μας. Στη φύση πρέπει να συμπεριφερόμαστε όπως σε αυτούς που αγαπάμε: με στοργή. Η φύση είναι το σπίτι μας. Ο,τι κάνουμε στο σπίτι μας αντανακλάται σε ολόκληρο τον πλανήτη. Το σπίτι μας είναι η Γη. Ας φροντίσουμε να είναι καθαρή έτσι ώστε οι επόμενες γενιές να έχουν κάπου να μείνουν.

Ζούμε σε μια περίοδο όπου τα τελευταία πενήντα χρόνια η υγεία του πλανήτη κλονίζεται. Δεν είναι πια αλλαγή, αλλά κρίση. Οι ποιητές πιστεύουν ότι η ειρήνη, η δημοκρατία και η ελευθερία είναι πρωταρχικές έννοιες που ορίζουν τις σύγχρονες κοινωνίες. Σε αυτές προστίθεται το περιβάλλον. Αυτές τις αξίες ο ποιητής τις υπερασπίζει. Γιατί οι λέξεις μπορούν, οι στίχοι μπορούν, τα ποιήματα μπορούν να μας κάνουν να αντιληφθούμε ότι τα λάθη μας αντανακλώνται σε ό,τι μας ορίζει, μας περιέχει και μας περιβάλλει. Ο πλανήτης βρίσκεται στην άκρη του γκρεμού. Οι πάγοι που λιώνουν είναι σήματα SOS. Μας προειδοποιούν ότι κάτι αλλάζει οριστικά. Οι πανδημίες και οι πόλεμοι έρχονται και παρέρχονται αφήνοντας πίσω τους εκατομμύρια νεκρούς. Η κλιματική κρίση δεν ήρθε ούτε θα παρέλθει μόνη της. Με δικές μας παρεμβάσεις θα αρχίσει η αντίστροφη μέτρηση.

«Ο,τι σημαίνει η ποίηση καμιά άλλη μορφή λόγου και τέχνης δεν μπορεί να σημάνει. Υπάρχουν νοήματα που μόνο από την πύλη της ποίησης μπορούν να βγουν στο φως» έγραψε ο Κωνσταντίνος Τσάτσος. Δεν ξέρω αν καταλαβαίνουν οι πολιτικοί μας σε ποιο πηγάδι μάς ρίχνουν αγνοώντας την κλιματική κρίση με τα ημίμετρα που παίρνουν.

ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ. Ο Κύκλος Ποιητών διοργανώνει απόψε στο Σπίτι της Κύπρου εκδήλωση με θέμα «Η Γη που βλέπουμε και μας βλέπει», όπου θα ακουστούν ποιήματα που εκφράζουν την αγωνία για την κλιματική αλλαγή.

Η Εταιρεία Συγγραφέων οργανώνει απόψε στις 19.30 στην Κοδριγκτώνος 21 εκδήλωση που επιμελείται η ποιήτρια Κατερίνα Ηλιοπούλου και παρουσιάζει μαζί με τον ποιητή Παναγιώτη Ιωαννίδη.

Στο θέατρο Ανετον της Θεσσαλονίκης (Παρασκευοπούλου 40) σήμερα στις 20.00 ηθοποιοί διαβάζουν ποιήματα των Ανθούλας Σταθοπούλου-Βαφοπούλου, Ζωής Καρέλλη, Μάτσης Χατζηλαζάρου, Κλείτου Κύρου, Πάνου Θασίτη, Μανόλη Αναγνωστάκη.

Οι εκδόσεις Κίχλη διοργανώνουν αφιέρωμα με «Αντιπολεμική ποίηση» στον Τίτο Πατρίκιο απόψε στις 19.30 στο καφέ του Ιανού.

Ο Ντίνος Σιώτης είναι ποιητής, εκδότης του περιοδικού «Δέκατα».