Η θρησκευτική παραφροσύνη

Η προχθεσινή Κυριακή της Ορθοδοξίας μάς υπενθύμισε με τον πιο οδυνηρό τρόπο εκφάνσεις της θρησκευτικής παραφροσύνης που, εξυπακούεται, εντοπίζονται διαχρονικά σε όλο το θρησκευτικό φάσμα, δεν περιορίζονται ούτε στο ορθόδοξο ούτε στα υπόλοιπα χριστιανικά δόγματα. Εάν εστιάζουμε εν προκειμένω στη φετινή Κυριακή της Ορθοδοξίας είναι επειδή αυτή συμπίπτει με την αλληλοσφαγή δύο ομόδοξων λαών, των ορθόδοξων Ρώσων και των ορθόδοξων Ουκρανών. Επ’ ουδενί δεν βάζουμε στο ίδιο ζύγι τις πολιτικές ευθύνες για την αλληλοσφαγή, καθώς οι Ρώσοι επιτίθενται και οι Ουκρανοί αμύνονται, αλλά και πάλι παραμένει μυστήριο ποια ψυχολογικά αναχώματα καλείται να υπερβεί ο μέσος θρησκευόμενος Ρώσος ή ο μέσος θρησκευόμενος Ουκρανός προκειμένου να σφαγιάσει χωρίς έλεος τον μέχρι πρότινος ειρηνικό γείτονά του, εκείνον με τον οποίον μοιραζόταν κι εξακολουθεί να μοιράζεται το ίδιο θρησκευτικό δόγμα.

Εν πάση περιπτώσει. Εάν μάχονται από αμφότερες τις πλευρές των χαρακωμάτων ορθόδοξοι χριστιανικοί λαοί, όσοι τρίτοι συμβαίνει να είναι ομόδοξοι, με ποιο κριτήριο θα πρέπει να πάρουν το μέρος του ενός ή του άλλου; Επ’ αυτού του κρίσιμου διλήμματος ο Πατριάρχης της Μόσχας Κύριλλος προ ημερών ήταν απολύτως σαφής: αναλόγως με το ποια πλευρά των εμπολέμων υποστηρίζει τις παρελάσεις ομοφυλόφιλης υπερηφάνειας (gay pride parades). Δεν κάνω πλάκα, αλλά – ακόμη και αν έκανα πλάκα εγώ – σίγουρα δεν κάνει πλάκα ο Κύριλλος. Στο σφαγείο του απέραντου ουκρανικού μετώπου, ο Κύριλλος διέβλεψε στο κήρυγμά του «μια θεμελιώδη απόρριψη των αποκαλούμενων αξιών που προσφέρονται σήμερα από εκείνους που διεκδικούν την παγκόσμια εξουσία. Για να μπεις στο κλαμπ αυτών των χωρών, είναι απαραίτητο να διοργανώσεις μια παρέλαση gay pride. Οχι να κάνεις απλώς μια πολιτική δήλωση, του τύπου «είμαστε μαζί σας», αλλά να διοργανώσεις μια παρέλαση ομοφυλοφίλων. Και ξέρουμε πώς οι άνθρωποι αντιστέκονται σε αυτές τις απαιτήσεις και πώς αυτή η αντίσταση καταστέλλεται με τη βία». Συμπέρασμα; «Ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι ένας αγώνας μεταφυσικής σημασίας προκειμένου η ανθρωπότητα να ακολουθήσει τους νόμους του Θεού».

Να ξεκαθαρίσουμε κάτι. Η σφαγή μεταξύ αλλόδοξων λαών, όχι μονάχα δεν ήταν η εξαίρεση, αλλά μάλλον ήταν ο κανόνας στην ανθρώπινη ιστορία. Χριστιανοί εναντίον μουσουλμάνων, μουσουλμάνοι εναντίον ινδουϊστών -με σχετικά πρόσφατο παράδειγμα το μακελειό που ακολούθησε τον διαμελισμό του Πακιστάν από την Ινδία (1947). Συνηθισμένες ήταν επίσης οι ανθρωποθυσίες μεταξύ διαφορετικών δογμάτων της ίδιας θρησκείας: ευσεβείς καθολικοί έκαιγαν ζωντανούς προτεστάντες και, ακόμη και σήμερα, δεν μας προκαλεί την παραμικρή εντύπωση εάν ένας σουνίτης ζωστεί με εκρηκτικά και ανατιναχτεί σε μια μάζωξη σιϊτών. Λιγότερο συνηθισμένο, αλλά όχι σπάνιο, είναι λαοί που ασπάζονται το ίδιο ακριβώς θρησκευτικό δόγμα να πολεμούν μεταξύ τους: κατά τον δεύτερο βαλκανικό πόλεμο (Ιούνιος-Ιούλιος 1913) οι ορθόδοξοι Ελληνες και οι ορθόδοξοι Σέρβοι έκοβαν μετά χαράς τον λαιμό των ορθόδοξων Βουλγάρων (και τούμπαλιν)· ήδη από τα μέσα του 19^ου αιώνα η εθνική ταυτότητα επικράτησε πλήρως της θρησκευτικής ταυτότητας και κανέναν Ελληνα, Σέρβο ή Βούλγαρο δεν απασχολούσε πλέον ιδιαίτερα εάν κι εσύ έκανες με τον ίδιο τρόπο τον σταυρό σου. Μολαταύτα, οι θρησκευτικοί ταγοί δυσκολεύονταν όλο και πιο πολύ να εξηγήσουν γιατί θα έπρεπε να εξολοθρεύσεις τον ομόδοξο γείτονά σου και συνήθως έβγαζαν από τη ναφθαλίνη το τροπάρι που έψαλλαν και για τις φυσικές καταστροφές: ο Θεός μάς τιμωρεί για τον αμαρτωλό μας βίο. Μην ξεχνάμε ότι, μόλις προ τετραετίας, ένας διαβόητος μητροπολίτης, όνομα και μη χωριό, απέδωσε την εκατόμβη μιας φονικής πυρκαγιάς στο σύμφωνο συμβίωσης του τότε πρωθυπουργού. Εκτοτε παρατηρούμε μια σαφή αναβάθμιση της θρησκευτικής παραφροσύνης.