Ο πόλεμος και η «έκτη» Γερμανία

Στα τελευταία εκατό χρόνια υπήρξαν πολλές «νέες» Γερμανίες. Και μία ακόμα γεννιέται σήμερα, μετά την εισβολή του Πούτιν στην Ουκρανία. Καμία άλλη χώρα στον κόσμο δεν άλλαξε δραστικά τόσες φορές όσο αυτή. Πολύ περισσότερο, καμία δεν επέφερε τέτοιας κλίμακας επιπτώσεις σε άλλες χώρες. Από το 1918, σε συνεχή διαδοχική σειρά, οι «νέες» Γερμανίες υπήρξαν οι εξής:

Η πρώτη ήταν η δημοκρατική Γερμανία στην περίοδο της Βαϊμάρης, μετά την ήττα των Κεντρικών Αυτοκρατοριών στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η δεύτερη ήταν η ναζιστική Γερμανία μετά τη Βαϊμάρη που έφερε τον Β’ Παγκόσμιο.

Η τρίτη ήταν η κατεχόμενη από τους Συμμάχους Γερμανία από το 1945 έως το 1949.

Η τέταρτη ήταν η επισήμως πλέον διαιρεμένη σε δύο κράτη Γερμανία από το 1949 μέχρι το 1990.

Η πέμπτη υπήρξε η επανενωμένη μα πάντοτε, επί της ουσίας, αποστρατιωτικοποιημένη Γερμανία από το 1990. Μέχρι σήμερα.

Η έκτη, τέλος, είναι η επόμενη «νέα» Γερμανία όπως προκύπτει από την ιστορικής σημασίας ομιλία του καγκελαρίου Σολτς στην Ομοσπονδιακή Βουλή της χώρας τέσσερις ημέρες μετά από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία: η επανεξοπλισμένη Γερμανία, που ήδη διαμορφώνεται, με ένα θηριώδες εξοπλιστικό πρόγραμμα 100 δισ. ευρώ. Αυτή η τελευταία νέα εκδοχή της Γερμανίας τής εξασφαλίζει μια μοναδική στα χρονικά της θέση: είναι μια Γερμανία δημοκρατική και ταυτόχρονα οικονομικά, πολιτικά και, πλέον, και στρατιωτικά κυρίαρχη. Ενταγμένη παράλληλα σε ευρύτερες διεθνείς δομές: στην ΕΕ και στο ΝΑΤΟ. Είναι δηλαδή μια Γερμανία που όμοιά της δεν έχει υπάρξει ξανά. Το ότι διαμορφώνεται λοιπόν μια νέα Γερμανία με το σύνολο των παραμέτρων ισχύος στα χέρια της είναι αδιαμφισβήτητο. Εκείνο όμως που παραμένει ερώτημα είναι το τι θα σημαίνει αυτό ιδίως για την Ευρώπη. Η οποία, αντίθετα με τις συνήθειές της, έμεινε παγερά σιωπηρή μετά τις ανακοινώσεις Σολτς. Και αυτό παρά το γεγονός ότι σήμερα βλέπει μπροστά στα μάτια της να εξελίσσεται ένας πρωτοφανής κίνδυνος από τον ασταμάτητο ρωσικό επεκτατισμό.

Παρ’ όλα αυτά που συμβαίνουν όμως και παρά τις αναφορές Σολτς στη Γαλλία, τόσο τα άλλα ευρωπαϊκά κράτη όσο ακόμα και η γραφειοκρατεία των Βρυξελλών, αν και συνηθίζουν να μιλούν για ψύλλου πήδημα και, πολύ συχνά, να αλληλοσυγχαίρονται, εδώ έμειναν εντελώς βουβά. Δεν είναι παράδοξο: ένας νέος τέτοιας ισχύος γερμανικός στρατός, σε μια τόσο πλεονασματική και ακμάζουσα οικονομικά χώρα και με τέτοια ιστορία – γιατί υπάρχει, όσο κι αν θέλουν να την ξεχνούν -, δεν μπορεί παρά να προκαλεί ανησυχίες. Αυτές επιτείνονται από τον μονομερή χαρακτήρα της απόφασης Σολτς. Μπορεί οι γερμανοί βουλευτές να χειροκροτούσαν όρθιοι τον επανεξοπλισμό της χώρας τους, όμως όλοι (και οι ίδιοι) ξέρουν την πραγματικότητα: ότι αυτός δεν τίθεται στην υπηρεσία μιας κοινής ευρωπαϊκής στρατιωτικής πολιτικής, αλλά αμιγώς σε εκείνη του εθνικού κράτους. Δηλαδή η Γερμανία, παρά την περί του αντιθέτου ρητορική της, επιμένει να επανεθνικοποιεί την Ευρώπη όσον αφορά τα ζητήματα κρίσιμης σημασίας και να κρατά για την ίδια την αποφασιστική ισχύ. Οχι να συντελεί στην ξεχασμένη από καιρό ευρωπαϊκή «εμβάθυνση».

Αν αυτές οι ανακοινώσεις είχαν γίνει παράλληλα με την εξαγγελία μιας διαδικασίας δημιουργίας πραγματικού ευρωπαϊκού στρατού με τη συμμετοχή και άλλων χωρών σε αυτόν, όπως λ.χ. το ζητά η Γαλλία, η εικόνα θα ήταν εντελώς διαφορετική. Εγιναν όμως σε αμιγώς εθνικό επίπεδο. Η λογική τους είναι 100% εθνική. Οπότε η Ευρώπη, αντί να ισχυροποιείται, όπως πολλοί σπεύδουν να συμπεράνουν από τα τραγικά ουκρανικά γεγονότα, αντιθέτως, περνάει και πάλι σε δεύτερη μοίρα. Και μάλιστα, στην πιο κρίσιμη διάσταση και στιγμή. Ασφαλώς όλα αυτά δεν σημαίνουν a priori ότι η Γερμανία δεν θα θελήσει να συνεννοείται με τις άλλες ευρωπαϊκές χώρες σε θέματα κοινής στρατιωτικής δράσης. Κανένας δεν μπορεί να το προεξοφλήσει αυτό σήμερα. Σημαίνουν όμως, με βεβαιότητα, ότι κρατά στα χέρια της τη διακριτική ευχέρεια να το πράττει ανά περίπτωση. Αρα, ο εθνικός χαρακτήρας του στρατού της κάνει νομοτελειακά παρελθόν κάθε άλλη εκδοχή διαμόρφωσης κοινού μηχανισμού ευρωπαϊκής σκληρής ισχύος. Ετσι, ένα μέγα ερώτημα προκύπτει: Τι θα γίνει αν λ.χ. στο μέλλον η σκληρή εθνικιστική γερμανική πολιτική τάση, όπως αυτή τη στιγμή εκφράζεται από την AfD, βρεθεί να μετέχει στην εξουσία; Υπάρχει κάποιος που μπορεί να αποκλείσει πια τέτοιο ενδεχόμενο; Ασφαλώς όχι. Το αντίθετο μάλιστα. Ειδικά μετά από τέτοιου βαθμού επιδείνωση των συνθηκών ασφαλείας στην Ευρώπη, μα και νέες τεράστιες προσφυγικές ροές που δεδομένα εκκολάπτουν τον εθνικισμό. Τότε; Τι θα σημαίνει αυτός ο νέος αμιγώς εθνικός, και όχι ευρωπαϊκός, πανίσχυρος στρατός; Που τον οικοδομεί μεν μια σχετικά ευρωστρεφής δημοκρατία, αλλά που ουδείς μπορεί σήμερα να γνωρίζει ποιος θα τον διατάζει αύριο…