Γιατί ο Πούτιν πολεμά τη δημοκρατία

Σε μια συνέντευξή του στους Financial Times το 2019, ο Βλαντίμιρ Πούτιν επιτέθηκε ευθέως κατά της δημοκρατίας και του κράτους δικαίου. Χαρακτήρισε τις φιλελεύθερες ιδέες «απαρχαιωμένες» και συμπλήρωσε πως «έχουν έρθει σε σύγκρουση με τα συμφέροντα της μεγάλης πλειοψηφίας του πληθυσμού».

Εχει πολιτειολογικά και συνταγματικά ενδιαφέροντα ο Πούτιν; Είναι ένας ερασιτέχνης συνταγματολόγος, όπως πολλοί; Μάλλον όχι. Εξάλλου, κάθε είδους δικτάτορες, όταν ανατρέπουν τους θεσμούς, τείνουν μάλλον να ενδύονται έναν ψευδοδημοκρατικό μανδύα παρά να επιτίθενται ανοιχτά και καθολικά κατά της δημοκρατίας και των δικαιωμάτων.

Αυτό που στην πραγματικότητα συμβαίνει είναι πως ο Πούτιν ξέρει καλά από τι κινδυνεύει. Η τελική πτώση του ανατολικού μπλοκ το 1991 αποτελεί μια κοινή αφετηρία για τις χώρες που το αποτελούσαν. Από τότε όμως πέρασαν χρόνια. Κάποιες από αυτές τις «πρώην ανατολικές» χώρες ακολούθησαν τον δρόμο των δυτικών αξιών της δημοκρατίας και των δικαιωμάτων και μπήκαν στην Ευρωπαϊκή Ενωση, κάποιες άλλες παρέμειναν στη σφαίρα επιρροής της Ρωσίας. Το πιο επικίνδυνο για την ίδια τη Ρωσία είναι η σύγκριση των αποτελεσμάτων της επιλογής του πρώτου έναντι του δεύτερου δρόμου.

Φανταστείτε πως είστε Ουκρανός. Θα προτιμούσατε για τη χώρα σας να μοιάζει με τη δικτατορική και φτωχή Λευκορωσία του Λουκασένκο ή με την ανεπτυγμένη Εσθονία, που αποτελεί πρότυπο στον τομέα της ψηφιακής διακυβέρνησης και την τεχνογνωσία της ζητούν χώρες, όπως η Ελλάδα; Η απάντησή σας στο ερώτημα αυτό σίγουρα θα καθόριζε και τη στάση σας απέναντι σε ένα επόμενο ερώτημα: θα πρέπει η Ουκρανία να κοιτάξει προς τη Ρωσία ή προς τη Δύση;

Η σύγκριση της προκοπής των χωρών που ακολούθησαν τον δρόμο της Ευρώπης και των αξιών της με τις χώρες που παρέμειναν στη σφαίρα επιρροής της Ρωσίας αποβαίνει συντριπτικά εναντίον του Πούτιν. Για αυτό και ως τώρα ο ρώσος πρόεδρος είχε θέσει σε εφαρμογή ένα σχέδιο υπονόμευσης των ευρωπαϊκών δημοκρατιών μέσω της υπόγειας υποστήριξης κάθε λογής εθνολαϊκιστικών κινημάτων που επιχειρούσαν να διαλύσουν τις ευρωπαϊκές αξίες και να παρασύρουν τις χώρες τους στην άβυσσο.

Το υπόγειο αυτό σχέδιο του Πούτιν πήγε σχετικά καλά για τον ίδιο. Σημείωσε σημαντικές επιτυχίες και κυρίως δεν έγινε αντιληπτό από το ευρύ κοινό. Ομως με την Ουκρανία τα πράγματα εξελίχθηκαν διαφορετικά: καθώς απέτυχε να ελέγξει την πολιτική κατάσταση εκεί και δεδομένου ότι η πλειοψηφία των Ουκρανών στο δίλημμα «λευκορωσοποίηση» ή ΕΕ μάλλον δε θα πειθόταν ότι το ιδανικό μέλλον βρίσκεται σε μια τοπική εκδοχή του Λουκασένκο, ο Πούτιν εισέβαλε στη χώρα για να επιβάλει διά των όπλων αυτό που δεν θα μπορούσε ποτέ να καταφέρει η πειθώ: την πρόσδεση της Ουκρανίας στον ρωσικό κόσμο και άρα αναγκαστικά και στο ρωσικό πολιτικό (αντι)παράδειγμα.

Ας μη γελιόμαστε: ο Πούτιν στην Ουκρανία πολεμά την προοπτική της να εξελιχθεί σε μια ευρωπαϊκή δημοκρατία. Γιατί ξέρει πως δημοκρατία, θεσμοί και δικαιώματα σημαίνουν ανάπτυξη και η ανάπτυξη σημαίνει οριστική αποσύνδεση από τη ρωσική επιρροή. Για αυτό καλό θα είναι να αντιληφθούμε γρήγορα ότι αυτός ο πόλεμος μας αφορά άμεσα, γιατί είναι μια επίθεση κατά της προοπτικής μιας χώρας να επιλέξει τον δικό μας τρόπο ζωής.

Ο Παναγιώτης Δουδωνής είναι διδάκτωρ Συνταγματικού Δικαίου
Πανεπιστημίου Οξφόρδης