Πόλεμος, φεμινιστική θεωρία και 8η Μαρτίου 1887 – 2022

Εν μέσω ενός φρικτού πολέμου, της οδύσσειας των προσφύγων, της απειλής ενός πυρηνικού ολοκαυτώματος και διαδηλώσεων υπέρ της ειρήνης, έρχεται η φετινή Διεθνής Ημέρα Γυναικών. Θλίψη και κατήφεια! Η φεμινιστική και δημοκρατική θεωρία της επίλυσης των διαφορών μέσα από διάλογο, διαπραγματεύσεις και συμβιβασμούς καταρρακώθηκαν από το αυταρχικό και φιλοπόλεμο καθεστώς του Πούτιν. Ο πόλεμος, ως δημιούργημα της ανδροκρατούμενης «ρεαλιστικής» ανορθολογικότητας, είναι το πιο σημαντικό πεδίο για επίδειξη ηγεμονικής αρρενωπότητας, σύμφωνα με την οποία η αξία και η τιμή του άνδρα δεν συναρτάται με πίστη στις αξίες της ισότητας και της δημοκρατίας, αλλά με την ικανότητά του να χρησιμοποιεί βία. Η φεμινιστική θεωρία στρέφεται κατά της «ρεαλιστικής πολιτικής» των διεθνών σχέσεων, γιατί συσχετίζεται άμεσα με το αρσενικό φύλο, αγνοώντας τις γυναίκες.

Ωστόσο, μέρες που είναι, χρειάζεται να τονιστεί ότι η διαιώνιση και η ανθεκτικότητα της πατριαρχίας δεν οφείλεται μόνο στους άνδρες, αλλά και σε πολλές γυναίκες που παραβλέποντας τη δική τους περιθωριακή θέση στηρίζουν τα πατριαρχικά συστήματα. Ο στρατός, οι συνδικαλιστικές οργανώσεις, τα εθνικιστικά κινήματα, τα κόμματα και οι διεθνείς οργανισμοί, προϋποθέτουν αρκετή ανοχή και συναίνεση από την πλευρά των γυναικών. Ασφαλώς, η πατριαρχία έχει τη δύναμη και τους μηχανισμούς να επιβάλλει τη δική της ιδεολογία και από θέση ισχύος να διασφαλίζει συναινέσεις και ευλογίες. Υπάρχει όμως και ευθύνη των γυναικών.

Μια ημερομηνία – σταθμός στη νεοελληνική ιστορία σχεδόν αγνοείται: Η 8η Μαρτίου 1887 σηματοδότησε τον μακρόχρονο και δύσκολο αγώνα των γυναικών για δικαιώματα και αξιοπρέπεια, σε μια εποχή που δεν είχαν δικαίωμα, ούτε στη μόρφωση, ούτε στην εργασία, ούτε στο εκλέγειν και εκλέγεσθαι. Δικαίωμα ψήφου είχε αναγνωριστεί μόνο στους άνδρες από τα Συντάγματα του 1844 και 1864. Στην απογραφή του 1879 το 93% των γυναικών καταγράφηκαν ως αναλφάβητες. Η έκδοση του πρώτου φεμινιστικού περιοδικού, «Η Εφημερίς των Κυριών», συντάραξε την ανδροκρατούμενη ελληνική κοινωνία του 19ου αιώνα. Κυκλοφόρησε σε 3.000 φύλλα και έγινε ανάρπαστο. Ανατυπώθηκε σε 7.000 αντίτυπα και εξαντλήθηκαν την ίδια ημέρα. Επρόκειτο για την ειρηνική εξέγερση των θηλυκών σάπιενς, με αρχηγό την πρώτη και επιφανέστερη ελληνίδα φεμινίστρια, δημοσιογράφο και εκδότρια Καλλιρρόη Παρρέν-Σιγανού. Χρειαζόταν πολύ σθένος για να γράψει η Παρρέν, στο πρώτο φύλλο, 8 Μαρτίου 1887, ότι οι άνδρες δεν θα πρέπει να έχουν «το μονοπώλιο του ορθοφρονείν και κρίνειν» θέτοντας έτσι, ευθύς εξαρχής, μαζί με το δικαίωμα στη μόρφωση και την εργασία, θέμα συμμετοχής των γυναικών στη δημόσια σφαίρα. Ακολούθησαν πολλές δεκαετίες φεμινιστικών αγώνων, κυρίως από τις πιο μορφωμένες γυναίκες κάθε εποχής.

Το δικαίωμα στη μόρφωση, πέραν του δημοτικού σχολείου, κατακτήθηκε μόλις το 1917, με την ίδρυση των πρώτων δημοσίων γυμνασίων θηλέων. Ωστόσο, η μαζική είσοδος και ο θρίαμβος των γυναικών, σε όλα τα επίπεδα της εκπαίδευσης, επιτεύχθηκε με τη δωρεάν παιδεία του 1964. Το δικαίωμα στην εργασία κατακτήθηκε, με διακρίσεις, ανισότητες και γκρίνιες ότι θα χάνονταν θέσεις εργασίας των ανδρών. Για πολλά χρόνια τα συνδικάτα υπέγραφαν συλλογικές συμβάσεις με μικρότερους μισθούς για τις γυναίκες, για ίδια εργασία! Οι αντιστάσεις για τη συμμετοχή των γυναικών στην πολιτική ήταν οι πιο ισχυρές. Η διεκδίκηση της ψήφου των γυναικών χλευάστηκε, διακωμωδήθηκε και από κάποιους χαρακτηρίστηκε «επικίνδυνη για το έθνος». Χάρη στον ΟΗΕ και την ΕΕ κατακτήθηκε η νομική ισότητα. Ωστόσο, το ζήτημα του άμεσου ή έμμεσου αποκλεισμού των γυναικών από τα κέντρα αποφάσεων παραμένει το σοβαρότερο πρόβλημα, εκείνο που κατατάσσει την Ελλάδα ουραγό των εξελίξεων στην Ευρώπη. Στη Γερμανία το SPD και το Κόμμα των Πρασίνων εξέλεξαν ως επικεφαλής των κομμάτων τους συμπροέδρους, γυναίκα και άνδρα. Το σύστημα 50/50 εφαρμόζεται επιτυχώς στα περισσότερα κόμματα και οργανισμούς της Δύσης.

Χρειάζεται λοιπόν και εδώ δέσμευση του πολιτικού συστήματος και των κοινωνικών εταίρων για άμεση εφαρμογή του. Χρειάζεται επίσης και οι ίδιες γυναίκες να ενδιαφερθούν για τα ζωτικά συμφέροντά τους που άπτονται της δημοκρατίας, του εκσυγχρονισμού και της οικονομικοπολιτισμικής ανάπτυξης της Ελλάδας. Το δημοκρατικό αίτημα, όπως διατυπώθηκε ήδη από τις 8 Μαρτίου 1887, σημαίνει ότι επείγει να κλείσει το έμφυλο χάσμα ισχύος που γεννάει βία και πολέμους.

Η Αννα Καραμάνου είναι πρ. ευρωβουλευτής. Το βιβλίο της «Η ειρηνική εξέγερση των θηλυκών σάπιενς» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Αρμός»