Εκεί όπου η αλήθεια απαγορεύεται

«Λάβαμε εντολή να απαγορεύσουμε τη χρήση των λέξεων “πόλεμος”, “κατοχή”, “εισβολή”. Ομως συνεχίζουμε να αποκαλούμε τον πόλεμο πόλεμο. Περιμένουμε τις συνέπειες».

Ντμίτρι Μουράτοφ, νομπελίστας Ειρήνης, αρχισυντάκτης της ανεξάρτητης ρωσικής εφημερίδας «Νόβαγια Γκαζέτα».
«New Yorker», 28/02/22

Μια συνέντευξη. Μία συνέντευξη με τον Αλεξέι Βενέντικτοφ, τον αρχισυντάκτη της Ηχούς της Μόσχας, του παλαιότερου ανεξάρτητου ραδιοφωνικού σταθμού της Ρωσίας, που τέθηκε εκτός αέρα την 1η Μαρτίου έπειτα από 30 χρόνια λειτουργίας. «Η αποφασιστική επίθεση στα ΜΜΕ στη Ρωσία δεν ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2022 αλλά πολύ πριν από τον [λέξη που απαγορεύουν οι ρωσικές Αρχές]», επισημαίνει στον πρόλογο ο ειδικός απεσταλμένος της Νόβαγια Γκαζέτα Ιλία Αζάρ. «Πολλά Μέσα αναγνωρίστηκαν ως “ξένοι πράκτορες”, κάποια ως ανεπιθύμητες οργανώσεις, αρκετά έκλεισαν, όμως ελάχιστοι στη Ρωσία περίμεναν πως θα έκλειναν την Ηχώ της Μόσχας. Ναι, αυτός ο παλιότερος ραδιοφωνικός σταθμός της νέας Ρωσίας υπήρξε ανέκαθεν στόχος επιθέσεων από συντηρητικούς και τηλεπροπαγανδιστές, όμως η γνωριμία του Βενέντικτοφ με πολλά μέλη της ανώτατης ηγεσίας της Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένου του Βλαντίμιρ Πούτιν, η παλιά του φιλία με τον εκπρόσωπο Τύπο του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ, έμοιαζαν να λειτουργούν ως ασπίδα προστασίας. Οι συχνές καταγγελίες εναντίον του ραδιοσταθμού από τη Γενική Εισαγγελία δεν λαμβάνονταν σοβαρά υπόψη – σχεδόν όλοι στη δημοσιογραφική κοινότητα πίστευαν πως αν έκλεινε η Ηχώ της Μόσχας, θα έκλεινε τελευταία». «Βρήκαν τελικά έναν λόγο να σας κλείσουν ή είναι τόσο σημαντικό για αυτούς να φιμώσουν εκείνους που αποκαλούν τον [λέξη που απαγορεύουν οι ρωσικές Αρχές], [λέξη που απαγορεύουν οι ρωσικές Αρχές];», ρωτά τον Βενέντικτοφ ο Αζάρ. «Φυσικά, ζούμε σε ένα νέο περιβάλλον πια που απαιτεί απόλυτη ενοποίηση γύρω από την εξουσία», του απαντά εκείνος. «Στον [λέξη που απαγορεύουν οι ρωσικές Αρχές], υπάρχουν πάντα απώλειες, και εμείς είμαστε οι παράπλευρες απώλειες. Σήμερα χτυπηθήκαμε εμείς αλλά είστε οι επόμενοι. Δεν έχω καμία αμφιβολία». «Τι τέλος πάντων συνέβη στον Πούτιν;», ρωτά ο Αζάρ. «Δεν αναγνωρίζω τον πρόεδρο. Ολες οι επικοινωνίες που είχα μαζί του τα τελευταία 25 χρόνια έδειχναν έναν άνθρωπο εξαιρετικά προσεκτικό, σχολαστικό, συγκεντρωμένο, συγκρατημένο», απαντά ο Βενέντικτοφ. «Εχω να του μιλήσω έναν χρόνο και, κατά την άποψή μου, τώρα είναι απρόσεκτος, απερίσκεπτος, αδιάφορος και ανεξέλεγκτος. Το τι ακριβώς συνέβη είναι για τους σαμάνους».

Και ένα ρεπορτάζ. «Ο τάφος είναι έτοιμος, αλλά η σορός λείπει» είναι ο τίτλος του, το Οζερνο, ένα χωριό 1.500 ψυχών στην περιφέρεια Σαράτοφ, στη Νοτιοδυτική Ρωσία, ο τόπος όπου εκτυλίσσεται. Είναι η ιστορία του Μαξίμ Κανίγκιν, ενός 22χρονου που στρατολογήθηκε στις 22 Οκτωβρίου του 2021 και μίλησε για τελευταία φορά με τη μητέρα του, τη Λουντμίλα, το βράδυ της 23ης Φεβρουαρίου. «Ο Μαξίμ μού είπε ότι η μονάδα του μετακινήθηκε για ασκήσεις δύο χιλιόμετρα από τα ουκρανικά σύνορα, και ότι κοιμόταν μέσα στα τεθωρακισμένα. Είπε “μας παίρνουν τα τηλέφωνα, όταν μπορέσω θα σε ξαναπάρω”. Πίστευα ότι θα μου τηλεφωνούσε στα γενέθλιά του, στις 25 Φεβρουαρίου. Γύρω στις 2 μ.μ., τηλεφώνησα εγώ στον στρατιωτικό κομισάριο. Είπε: “ο γιος σου πέθανε στη μάχη στις 24 Φεβρουαρίου”». Η Λουντμίλα δεν είχε ποτέ φανταστεί ότι ο νεοσύλλεκτος γιος της θα στελνόταν να πολεμήσει στην Ουκρανία. «Δύο φορές όλες κι όλες είχε κρατήσει πολυβόλο – όταν φωτογραφίστηκε! Ποιος χρειάζεται αυτόν τον [λέξη που έχουν απαγορεύσει οι ρωσικές Αρχές]; Για ποιον λόγο πέθανε;», φωνάζει, καλύπτοντας το πρόσωπό της. «Αν χρειαστεί, θα φτάσω μέχρι τον ΟΗΕ, δεν θα πεθάνω μέχρι να βρω ποιος ανόητος τον έστειλε εκεί!», απειλεί. Προς το παρόν, πάντως, δεν έχει μάθει τίποτα, ούτε πώς πέθανε ούτε γιατί. Δεν έχει καν θάψει τον γιο της. Ο τάφος του είναι έτοιμος, ανοιγμένος, αλλά στο γραφείο τελετών, στον φούρνο όπου παρήγγειλε πίτες, στον ιερέα που κάλεσε, στους γείτονες που ρωτούν πότε θα γίνει η κηδεία, δεν ξέρει τι να απαντήσει. «Είπαν πως η σορός δεν θα παραδοθεί μέχρι να τελειώσουν όλα, ώστε να μην προκληθεί πανικός. Δεν υπάρχει τέλος, δεν μπορούμε να τον αποχαιρετίσουμε, δεν μπορούμε να τον θάψουμε, δεν μπορούμε να κλάψουμε στο μνήμα!», είπε η Λουντμίλα Κανίγκιν στην ειδική απεσταλμένη της Νόβαγια Γκαζέτα Ναντέζντα Αντρέεβα. «Φοβάμαι όμως ότι αν γράψετε για μας, η εφημερίδα σας θα κλείσει», πρόσθεσε. «Ενας φίλος μας έγραψε στον [ιστότοπο] Odnoklassniki ότι ο Μαξίμ σκοτώθηκε στον [λέξη απαγορευμένη από τις ρωσικές Αρχές] και την προειδοποίησαν ότι θα λογοδοτούσε για διασπορά ψευδών ειδήσεων».

Αλλα άρθρα σαν αυτά που δημοσίευσε στις 2 Μαρτίου δεν πρόκειται να δημοσιεύσει η «Νόβαγια Γκαζέτα». Κι αυτά ακόμα πιθανότατα έχουν ήδη αφαιρεθεί από τον ιστότοπό της. Γιατί στις 4 Μαρτίου, το ρωσικό κοινοβούλιο ψήφισε νόμο που προβλέπει ποινή φυλάκισης έως 15 χρόνων για τη διασπορά «ψευδών ειδήσεων» σχετικά με τον ρωσικό στρατό. Οσο για το πώς ορίζουν οι ρωσικές Αρχές τις «ψευδείς ειδήσεις», αυτό το εξήγησε στην «Guardian» η Νατάλια Σιντέγεβα, η ιδρύτρια του TVRain, του τελευταίου ανεξάρτητου τηλεοπτικού σταθμού της Ρωσίας, που επίσης έκλεισε στις αρχές Μαρτίου: «Οτιδήποτε είναι αλήθεια».