Απόδειξη προόδου

Είναι λογικό ο μεγαλύτερος αριθμός ουκρανών προσφύγων να καταφεύγει στην Πολωνία, η οποία μέχρι τώρα έχει υποδεχθεί 400.000 Ουκρανούς. (Μέσα σε μία μόνον ημέρα, την περασμένη Δευτέρα, 100.000 ήσαν εκείνοι που διέσχισαν τα σύνορα). Λογικό, καθώς τα σύνορα με την Πολωνία βρίσκονται μακριά από τις εμπόλεμες ζώνες, αλλά δεν παύει να είναι και μία ειρωνεία, αν το κοιτάξεις από τη σκοπιά της Ιστορίας. Το λέω, επειδή η εθνική ταυτότητα των Ουκρανών – αυτή που βλέπουμε τώρα να εκδηλώνεται με ηρωισμό που μας προκαλεί συγκίνηση και θαυμασμό – διαμορφώθηκε μέσω του ιστορικού ανταγωνισμού των Ουκρανών όχι μόνον με τους Ρώσους της Μόσχας, αλλά και με τους Πολωνούς συγχρόνως. Θυμίζω, σε όσους υπέστησαν το τραύμα στην παιδική ηλικία τους να διαβάσουν τον «Ταράς Μπούλμπα» του μεγάλου Γκόγκολ (Ουκρανός και αυτός), ότι ο αγώνας των Κοζάκων και η τρομακτική βία που εκλύει στρέφονται κατά των πολωνών αριστοκρατών, αυτοί είναι οι καταπιεστές στην περίφημη νουβέλα του Γκόγκολ.

Το Λβιβ, άλλωστε, η μεγαλύτερη ουκρανική πόλη κοντά στα σύνορα με την Πολωνία, αυτή στην οποία συγκεντρώνονται οι πρόσφυγες για να προχωρήσουν προς Πολωνία, μέχρι το 1939 ήταν πολωνική και λεγόταν Λβοβ. Ιδρύθηκε από τους Ρους του Κιέβου, όμως από τον 13ο αιώνα την κατέλαβαν οι Πολωνοί και, στους αιώνες που ακολούθησαν, εξελίχθηκε σε μια ακμάζουσα πολωνική πόλη, με ένα σπουδαίο πανεπιστήμιο. (Για τον λόγο αυτόν είναι και η ωραιότερη πόλη της Ουκρανίας και η πιο κοντινή στην ευρωπαϊκή αισθητική). Οι Ρώσοι την κατέλαβαν, όταν εισέβαλαν στην Πολωνία μαζί με τους Γερμανούς και ουκρανική έγινε μόλις το 1991. Ωστόσο, σήμερα οι Ουκρανοί ψηφίζουν με τα πόδια και καταφεύγουν στην Πολωνία, δηλαδή στην Ευρώπη, γιατί αυτή είναι ελεύθερη επιλογή τους, από την οποία ο Πούτιν πάει να τους εμποδίσει.

Ο Πούτιν σκοτώνει ανελέητα τους Ουκρανούς και καταστρέφει τη χώρα τους. Ακόμη και αν αυτή η ιστορία έχει την πιο αίσια έκβαση για τη Δύση και τις αξίες της, κανείς δεν φαντάζεται την Ουκρανία να επιστρέφει στην προτέρα κατάσταση. Ο Πούτιν άνοιξε μια πληγή στο σώμα της Ευρώπης, που δεν πρόκειται να κλείσει ούτε εύκολα ούτε γρήγορα. (Θυμίζω σχετικώς το Κυπριακό, για όσους αναρωτιούνται…) Ωστόσο, προσέφερε συγχρόνως στην Ουκρανία μια μεγάλη υπηρεσία, η αξία της οποίας θα φανεί στο μέλλον: την παρέδωσε στην Ευρώπη. Τώρα πια, ούτε οι Ουκρανοί ούτε οι Ευρωπαίοι αμφιβάλλουν για τις αξίες που διακυβεύονται στην Ουκρανία.

Ο Πούτιν έδρασε πάνω στην πεποίθησή του ότι η Δύση είναι πια πολύ πλούσια για να κάνει πόλεμο, δεδομένου ότι το προϊόν της ανάπτυξης σε μια δημοκρατική κοινωνία διασπείρεται ευρέως – κοινώς, είμαστε πολλοί εκείνοι που ζούμε πολυτελώς (για τα προ πεντηκονταετίας δεδομένα) στον δυτικό κόσμο, για να διακινδυνεύσουμε τις πολύτιμες ζωές μας. Ωστόσο, έκανε τρία λάθη, που ίσως αποδειχθούν κρίσιμα γι’ αυτόν.

Πρώτον, δεν ήξερε ότι μπορεί μεν να παρήλθε η γενιά του Β΄ Παγκοσμίου, αλλά το μάθημα της τραγωδίας δεν ξεχάστηκε. (Μεταξύ μας, αυτό δεν το ξέραμε ούτε εμείς, γι’ αυτό και ενθουσιαστήκαμε τόσο με τη σθεναρή και ταχεία αντίδραση της Δύσης…) Δεύτερον, ο ίδιος, όπως δείχνουν οι πράξεις του, δεν έμαθε ποτέ το μάθημα του Β΄ Παγκοσμίου. (Εδώ που τα λέμε, πώς να το μάθει στην KGB;) Δεν έμαθε δηλαδή ότι, στο τέλος, σύντροφοι, «κερδάνε» οι δημοκρατίες. Τρίτο και ίσως σοβαρότερο όλων, υπερτίμησε τις πολύ περιορισμένες δυνατότητες της ρωσικής οικονομίας, καθώς και πόσο ευάλωτη είναι μέσα στο παγκοσμιοποιημένο οικονομικό περιβάλλον. Πώς να μην κάνει το λάθος, όμως, όταν η μέγιστη αποτυχία του, μετά από είκοσι χρόνια, είναι στην οικονομία; Διότι, παρότι προικισμένη με τέτοιες πλουτοπαραγωγικές πηγές, η Ρωσία του Πούτιν έχει μόλις το ΑΕΠ της Ισπανίας! Πού πας, λοιπόν, Καραμήτρο;

Μπορεί να υπερβάλλω ή να βιάζομαι – κατά πάσα πιθανότητα ισχύουν και τα δύο, όσο ξέρω τον εαυτό μου. Μπορεί, επίσης, να είναι έκφραση της ανάγκης μου να ανακαλύψω κάτι θετικό μέσα στο κακό που μας βρήκε. Ομως, στη δική μου αντίληψη, η σθεναρή και ταχεία αντίδραση της Δύσης στον ρωσικό ατταβισμό είναι απόδειξη προόδου.