Το κατά Μαρκ 1821

Ο βρετανός ιστορικός Ε.Χ. Καρ (Ε.H. Carr) έλεγε πως μια ιστορική προσέγγιση ή κρίση δεν μπορεί ποτέ να είναι αντικειμενική· στην καλύτερη περίπτωση, είναι «έντιμα υποκειμενική». Ετσι, εδώ και χρόνια έχω συνηθίσει κι εγώ να περιορίζω τις προσδοκίες μου, ως προς τα βιβλία Ιστορίας, σε αυτήν ακριβώς την προσδόκιμη «έντιμη υποκειμενικότητα».

Το πρόσφατο βιβλίο του Μαρκ Μαζάουερ «Η Ελληνική Επανάσταση» (εκδόσεις Αλεξάνδρεια, 2021) διαθέτει, κατά τη γνώμη μου, και αυτό το προσόν: είναι έντιμα υποκειμενικό. Με απόλυτο σεβασμό στις πηγές, παραδοσιακές αλλά και πιο πρωτότυπες, ο Μαζάουερ προσπαθεί – και σε μεγάλο βαθμό, τα καταφέρνει – να βλέπει τα γεγονότα από ποικίλες οπτικές γωνίες: την ελληνική, τη φιλελληνική, την οθωμανική και αιγυπτιακή, ακόμα και αυτή της εξωτερικής πολιτικής των Μεγάλων Δυνάμεων. Διαβάζοντας το βιβλίο, ο έλληνας αναγνώστης έχει έτσι μια καλή ευκαιρία να ξεφύγει από τα κλισέ με τα οποία τον έχει παιδιόθεν βομβαρδίσει το εκπαιδευτικό σύστημα και όχι μόνο. Ο Μαζάουερ έχει όμως και ένα ακόμα χάρισμα, αρκετά κοινό στους αγγλόφωνους ιστορικούς: να γράφει με τρόπο που να σε κάνει να απολαμβάνεις κάθε σελίδα, να συνδυάζει την αξιόπιστη και διεισδυτική επιχειρηματολογία με γλαφυρό, λαγαρό, ρέον αφηγηματικό ύφος.

Το βιβλίο του Μαζάουερ γράφτηκε, βέβαια, στα αγγλικά. Σε ό,τι αφορά τη μεταφορά του στα καθ’ ημάς, θα έλεγα ότι στα υπέρ του συγκαταλέγεται η μετάφραση του έμπειρου Κώστα Κουρεμένου. Ωστόσο, ίσως προκειμένου να κυκλοφορήσει το βιβλίο εντός του επετειακού 2021, ίσως για άλλους λόγους τους οποίους αγνοώ, υπάρχει στην ελληνική έκδοση κάτι σαν «έλλειμμα επιμέλειας», στα όρια της τσαπατσουλιάς. Για να αρκεστώ σε δείγματα από ελάχιστες σελίδες (330-350), αλλού διαβάζει κάποιος ο Βικτόρ Ουγκό και αλλού ο Βίκτωρ Ουγκό, όπως επίσης διαβάζει «οι συναυλίες [για φιλελληνικούς σκοπούς] έγιναν ανάρπαστες» (sic) ή «γενναίο συμπολεμιστής»!

Δεν μου αρέσει όμως να γίνομαι μεμψίμοιρος, και ακόμα λιγότερο μου αρέσει ο ρόλος του τιμητή των πάντων. Το βιβλίο του Μαζάουερ είναι από κάθε άποψη άξιο επαίνων και αξιοσύστατο. Πολύτιμο θα έλεγα, αν δεν είχε φθαρεί τόσο η λέξη, τόσο για τον ειδήμονα όσο και για τον απλό αναγνώστη.

Επιδόρπιο

Αντλημένο από το βιβλίο του Μαζάουερ. Αναφερόμενος στον καβγά, με επιπτώσεις στην πορεία του Αγώνα στην Κορινθία, μεταξύ των ξαδέρφων Ιωάννη και Παναγιωτάκη Νοταρά για τα μάτια της όμορφης Ευφροσύνης Ρέντη [εκατόν πενήντα χρόνια αργότερα, τα ίδια αυτά επώνυμα κυριαρχούσαν στην πολιτική ζωή της περιοχής], ο Μακρυγιάννης γράφει: «Και σαν χάνεταν αυτό, και η πατρίς κακή τύχη είχε – τα οτζάκια καύλωναν. Με συγχωράτε, αναγνώστες».