Η γεωπολιτική «ενηλικίωση» της Ευρώπης

Η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε νέο τοπίο γιατί ο πόλεμος αλλάζει τα πάντα. Στην Ευρώπη είχαμε πειστεί πως ο πόλεμος είναι μια υπόθεση που δεν μας αφορούσε γιατί ανήκε στο σκοτεινό παρελθόν της Γηραιάς Ηπείρου. Ειδικότερα στην Ευρωπαϊκή Ενωση που χτίστηκε κυριολεκτικά πάνω στις στάχτες, στα συντρίμμια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και στην ιστορική γαλλογερμανική συμφιλίωση που αποτέλεσε τον βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής ενοποίησης πάνω στον οποίο στηρίζεται και σήμερα η Ευρώπη των «27».

Ο πρόεδρος της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν μέχρι πρόσφατα βρισκόταν ενώπιον ενός διλήμματος. Μπορούσε να επιλέξει να κάνει τη χώρα του τέτοια δύναμη που μακροπρόθεσμα θα σήμαινε μια μόνιμη στρατηγική έντασης. Μπορούσε επίσης να επιλέξει να καταστεί πρωταγωνιστής και εταίρος σε μια νέα τάξη ασφάλειας και σταθερότητας στην Ευρώπη. Εχει πλέον επιλέξει το πρώτο και εξελίσσεται σε παρία της διεθνούς κοινότητας. Κάπως έτσι, βρισκόμαστε μπροστά στη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και στη μεγαλύτερη πολεμική σύγκρουση στην Ευρώπη μετά το 1945.

Για την Ευρωπαϊκή Ενωση, ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι και μια άσκηση κοινής εξωτερικής πολιτικής και κοινής πολιτικής άμυνας. Χώρες που δεν είχαν θετική στάση απέναντι σε αυτό το κομβικό ζήτημα τώρα διέβησαν τον Ρουβίκωνα και βιώνουν κι αυτές τη γεωπολιτική ενηλικίωση της Ευρωπαϊκής Ενωσης. Αυτό θα ενισχύσει τη συνοχή της Ενωσης η οποία μετά τον ρωσο-ουκρανικό πόλεμο δεν θα είναι μόνο μια ήπια δύναμη.

Η Ευρωπαϊκή Ενωση μέσα από τις δυο προηγούμενες κρίσεις της τελευταίας δεκαετίας, την οικονομική κρίση και την υγειονομική κρίση της πανδημίας, έγινε καλύτερη και ενίσχυσε τη συνοχή της, ειδικά μέσω της διαχείρισης της πανδημίας. Ετσι θα γίνει και με την ουκρανική κρίση. Θα πάμε σε μια καλύτερη Ευρώπη και πιο πολιτική. Κι αυτό θα ενισχυθεί με την ιστορική στροφή της Γερμανίας σε σχέση με την πολιτική που είχαν χαράξει τα τελευταία είκοσι χρόνια Σρέντερ και Μέρκελ. Θα μπορούσαμε να τη χαρακτηρίσουμε και γεωπολιτική ενηλικίωση της Γερμανίας που θα είναι καθοριστική για την πολιτική ενοποίηση της Ευρώπης. Μετά τη βίαιη γεωπολιτική ενηλικίωσή της οδηγήθηκε στην απόφαση για χρηματοδότηση της στρατιωτικής βοήθειας προς την Ουκρανία από τον κοινοτικό προϋπολογισμό, κι αυτό αποτελεί σημείο καμπής για την ιστορία της ευρωπαϊκής ενοποίησης.

Η Ευρωπαϊκή Ενωση αποκτά πλέον έναν ουσιαστικό ρόλο στη γεωπολιτική σκηνή κι αυτό είναι σημαντικό και για τα συμφέροντα της χώρας μας, η οποία δεν υπήρξε ποτέ «ισαποστάκιας» μπροστά στα παγκόσμια προβλήματα. Βρέθηκε πάντα από τη σωστή πλευρά της Ιστορίας (Α’ και Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, επιλογή ένταξης στην ΕΟΚ/ΕΕ και Ευρωζώνη).

Η Ελλάδα δεν είναι μεταξύ Ανατολής και Δύσης, όπως υποστηρίζουν αρκετοί που θέλουν μια χώρα ουδέτερη που θα τηρεί ίσες αποστάσεις. Τις δυτικές αξίες ενστερνίζεται και τα δυτικά συμφέροντα υπερασπίζεται. Είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης και της Ευρωζώνης (ευτυχώς) και αποτελεί εγγυητή της ειρήνης, της ασφάλειας και της συνεργασίας στην περιοχή. Και αυτό είναι κομβικής σημασίας για την ευρωπαϊκή κυριαρχία στη σημερινή γεωπολιτική στιγμή.

Οσο για την Τουρκία, προχωράει έστω και με βαριά καρδιά σε επίδειξη δυτικού προσανατολισμού, έστω και με επιφυλάξεις για τις σκληρές κυρώσεις που επέβαλε η Δύση στη Ρωσία. Ομως αυτό κρύβει κι έναν κίνδυνο εγκλωβισμού της. Δεν μπορεί να εφαρμόζει τη Συνθήκη του Μοντρέ και να αμφισβητεί τη Συνθήκη της Λωζάννης, συμπλήρωμα της οποίας είναι η Συνθήκη του Μοντρέ. Βλέπει τη γεωπολιτική ενηλικίωση της Ενωσης με την Ελλάδα να είναι μαζί με τη Γαλλία στην πρωτοπορία εκείνων των κρατών που εργάζονται για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης.

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης στο Τμήμα Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου