Μυστήριο γύρω από το ρωσικό «Ζ»

Είναι ένα μυστήριο που απασχολεί τόσο τα σόσιαλ μίντια όσο και τους ειδικούς από την πρώτη μέρα της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία – ή μάλλον, από νωρίτερα, μιας και τα πρώτα ζωγραφισμένα με λευκή μπογιά «Z» πάνω σε ρωσικά τεθωρακισμένα και άλλα στρατιωτικά οχήματα εντοπίστηκαν δυο-τρεις μέρες προτού ξεκινήσει η μεγαλύτερη επίθεση εναντίον ευρωπαϊκής χώρας μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Τι σημαίνει λοιπόν αυτό το σύμβολο, το γράμμα «Ζ», που ανήκει στο λατινικό (και το ελληνικό, βέβαια) αλφάβητο αλλά όχι στο ρωσικό; Μέχρι στιγμής, έχουν διατυπωθεί αρκετές θεωρίες, χωρίς καμία να επιβεβαιωθεί ή διαψευστεί επισήμως από τη Μόσχα ή τις δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών.

Μία θεωρία θέλει το «Ζ», που συνήθως είναι ζωγραφισμένο στις πλευρές ή την οροφή των ρωσικών στρατιωτικών οχημάτων, πολλές φορές μέσα σε ένα λευκό επίσης τετράγωνο, να χρησιμεύει απλώς για τον διαχωρισμό των ρωσικών από τα ουκρανικά στρατιωτικά οχήματα, ιδίως σε περίπτωση αεροπορικών επιθέσεων. «Ουκρανοί και Ρώσοι έχουν πολύ παρόμοια τεθωρακισμένα και άλλα στρατιωτικά οχήματα. Οι Ρώσοι θέλουν να περιορίσουν τον κίνδυνο φίλιων πυρών» δήλωσε χαρακτηριστικά στη βρετανική εφημερίδα ταμπλόιντ «The Sun» στρατιωτική πηγή του Κιέβου.

Από την άλλη πλευρά, για την αποφυγή αυτών, ακριβώς, των φίλιων πυρών, υπάρχει ένα ψηφιακό σύστημα, το επονομαζόμενο IFF (Identification Friend or Foe, Αναγνώριση Φίλος ή Εχθρός). Επιπλέον, στα ρωσικά στρατιωτικά οχήματα δεν εντοπίζεται μόνο το «Z» αλλά και άλλα σύμβολα, όπως για παράδειγμα ένα τρίγωνο με δύο γραμμές εκατέρωθεν, ένας κύκλος με τρεις τελείες στο εσωτερικό του, σαν τις κορυφές ενός τριγώνου, δύο τρίγωνα το ένα εντός του άλλου καθώς και διάφορα σχήματα που παραπέμπουν σε διαμάντια. Σύμφωνα λοιπόν με άλλους ειδικούς, το «Ζ» μάλλον χρησιμεύει για την ταυτοποίηση και τον διαχωρισμό των διαφόρων στρατιωτικών μονάδων που έχει κινητοποιήσει το Κρεμλίνο στην Ουκρανία. Από την πλευρά του, ο Ρομπ Λι, ένας αμερικανός ειδικός σε θέματα ρωσικής αμυντικής πολιτικής, εξέφρασε μέσω twitter την εκτίμηση ότι το επίμαχο σύμβολο πιθανώς να υποδηλώνει τη ζώνη που καλείται να κατακτήσει ένα δεδομένο στρατιωτικό απόσπασμα.

Ενας άλλος ειδικός, ο πρώην διευθυντής του βρετανικού think tank RUSI, το οποίο ειδικεύεται σε θέματα άμυνας, και καθηγητής Μάικλ Κλαρκ, πιθανολόγησε μιλώντας στο βρετανικό Sky News ότι όλα αυτά τα σύμβολα που έχουν εντοπιστεί χρησιμεύουν ώστε να υποδηλώνουν σε ποιες ζώνες της Ουκρανίας κατευθύνονται τα τεθωρακισμένα και λοιπά οχήματα του ρωσικού στρατού. «Συχνά, τα σύμβολα αυτά βασίζονται στην τοποθεσία και δείχνουν τον γεωγραφικό στόχο κάθε μονάδας» επεσήμανε. «Αν χρησίμευαν μόνο για να διαχωρίσουν τα ρωσικά οχήματα από τα ουκρανικά, θα αρκούσε η χρήση ενός και μόνο συμβόλου. Το γεγονός ότι χρησιμοποιούνται αρκετά διαφορετικά σύμβολα δείχνει λοιπόν ότι είναι σαν πινακίδες που υποδεικνύουν τις κατευθύνσεις των διαφόρων μάχιμων μονάδων στο πεδίο».

Η αλήθεια είναι πως η χρήση και η προσθήκη εύκολα αναγνωρίσιμων συμβόλων δεν είναι πρωτόγνωρη στη στρατιωτική ιστορία: στον πρώτο Πόλεμο του Κόλπου, για παράδειγμα, ένα ανάποδο γαλόνι σηματοδοτούσε τα οχήματα του αμερικανικού και του βρετανικού στρατού που είχαν αναπτυχθεί με στόχο την απελευθέρωση του Κουβέιτ. Σε ό,τι αφορά το ρωσικό «Ζ» στην Ουκρανία, σε κάθε περίπτωση, έχουν κυκλοφορήσει δύο ακόμα θεωρίες, που δεν αντέχουν ωστόσο και πολύ στη σκέψη. Η πρώτη θέλει το επίμαχο σύμβολο να στοχοποιεί τον ουκρανό πρόεδρο, τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, υπ’ αριθμόν 1 εχθρό αδιαμφισβήτητα, επί του παρόντος, του Βλαντίμιρ Πούτιν. Και η δεύτερη να παραπέμπει στο «Ζαπάντ», που σημαίνει «Δύση» στα ρωσικά – καθότι η Ουκρανία βρίσκεται δυτικά της Ρωσίας και η Δύση είναι όπως διακήρυξε χθες ο Βλαντίμιρ Πούτιν, εξοργισμένος με την ολοένα και μεγαλύτερη διπλωματική και οικονομική του απομόνωση, «η αυτοκρατορία του ψέματος».