Το όνειρο μιας αυταρχικής κλεπτοκρατίας

1.Γιατί συμβαίνει αυτό;

Ο Πούτιν εισέβαλε στην Ουκρανία επειδή η αποφασιστικότητα της Ουκρανίας να γίνει δημοκρατία αποτελεί γνήσια πρόκληση για το νοσταλγικό, αυτοκρατορικό πολιτικό σχέδιο του Πούτιν: τη δημιουργία μιας αυταρχικής κλεπτοκρατίας, στην οποία είναι παντοδύναμος, μέσα σε κάτι που προσεγγίζει την παλιά σοβιετική αυτοκρατορία. Η Ουκρανία υπονομεύει αυτό το έργο απλώς και μόνον ως ανεξάρτητο κράτος. Προσπαθώντας για κάτι καλύτερο, για ελευθερία και ευημερία, η Ουκρανία έγινε ένας επικίνδυνος αντίπαλος. Η «επανάσταση της αξιοπρέπειας» της Ουκρανίας το 2014 – όταν ένας διεφθαρμένος, άνομος πρόεδρος έφυγε από τη χώρα – ήταν ακριβώς το είδος της επανάστασης που φοβάται ο ίδιος ο Πούτιν. Γνωρίζει ότι αν η Ουκρανία πετύχαινε την επί δεκαετίες επιδίωξή της για δημοκρατία και ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, τότε οι Ρώσοι θα μπορούσαν να ρωτήσουν: Γιατί όχι κι εμείς;

2.Γιατί απέτυχε η διπλωματία μας;

Φανταζόμαστε ότι ο Πούτιν είναι ένας ηγέτης όπως οι ηγέτες μας, που θέλει το καλύτερο για τους συμπατριώτες του. Αλλά δεν είναι. Ο στόχος του Πούτιν δεν είναι μια ακμάζουσα, ειρηνική, ευημερούσα Ρωσία, αλλά μια Ρωσία στην οποία ο ίδιος παραμένει επικεφαλής. Δεν τον νοιάζει αν οι Ρώσοι είναι φτωχοί, το μόνο που τον νοιάζει είναι να παραμένουν υπάκουοι. Δεν τον ενδιαφέρουν οι κυρώσεις, γιατί δεν απειλούν τη θέση, την εξουσία ή την προσωπική του περιουσία. Κανείς δεν προσπάθησε ποτέ σοβαρά να τερματίσει, αντί απλώς να περιορίσει, το ξέπλυμα χρήματος από τη Ρωσία στη Δύση ή τη ρωσική πολιτική ή οικονομική επιρροή στη Δύση. Κανείς δεν πήρε στα σοβαρά την ιδέα ότι οι Γερμανοί πρέπει τώρα να ανεξαρτητοποιηθούν από το ρωσικό αέριο ή ότι η Γαλλία θα πρέπει να απαγορεύσει τα πολιτικά κόμματα που δέχονται ρωσικά χρήματα ή ότι το Ηνωμένο Βασίλειο και οι ΗΠΑ θα πρέπει να σταματήσουν τους ρώσους ολιγάρχες να αγοράζουν ακίνητα στο Λονδίνο.

3.Πόσο μακριά μπορεί να φτάσει αυτό;

Δεν πρόκειται απλώς για επίθεση στην Ουκρανία. Πρόκειται για επίθεση στη μεταπολεμική τάξη, δηλαδή τη συμφωνία ότι, τουλάχιστον στην Ευρώπη, τα σύνορα δεν αλλάζουν με τη βία. Ο Πούτιν το έκανε αυτό πριν, το 2014, αλλά λανθασμένα πιστέψαμε ότι οι φιλοδοξίες του ήταν περιορισμένες. Τώρα βλέπουμε ότι οι φιλοδοξίες του είναι απεριόριστες. Μπορεί κάλλιστα να επεκταθούν στην Πολωνία, στα κράτη της Βαλτικής ή ακόμα και στη Γερμανία. Πριν από μερικά χρόνια, ο ρώσος υπουργός Εξωτερικών, Σεργκέι Λαβρόφ, είπε στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου ότι η επανένωση της Γερμανίας ήταν «παράνομη». Ολοι γέλασαν. Δεν νομίζω ότι αστειευόταν. Ο Πούτιν θυμάται όταν η Σοβιετική Ενωση είχε τεράστια παρουσία στην Ανατολική Γερμανία – ήταν μέρος της και ο ίδιος. Μπορεί να νοσταλγεί εκείνη την εποχή, όπως νοσταλγεί και την υπόλοιπη σοβιετική αυτοκρατορία.

4.Τι πρέπει να κάνει τώρα η Δύση;

Τώρα είναι η ώρα για την Ευρώπη και τις ΗΠΑ να επανεξετάσουν πλήρως τη στρατηγική τους έναντι της Ρωσίας. Πρέπει να αφαιρέσουμε τα ρωσικά χρήματα και την επιρροή από τα πολιτικά μας συστήματα, να επιβάλουμε κυρώσεις σε όλους τους ολιγάρχες γύρω από τον Πούτιν, να δημεύσουμε τις περιουσίες τους στη Δύση και να τους εμποδίσουμε να κάνουν επιχειρήσεις στις χώρες μας ξανά. Η Γερμανία και άλλοι πρέπει να σταματήσουν την εξάρτησή τους από το ρωσικό αέριο. Δεν μπορεί να υπάρξει επιστροφή στο «κανονικό» εμπόριο με τη Ρωσία όσο συνεχίζεται η κατοχή της Ουκρανίας.

Πρέπει να επανεξετάσουμε τη θέση των στρατευμάτων στο ΝΑΤΟ, να λάβουμε πολύ πιο σοβαρά υπόψη την άμυνα των ανατολικών κρατών καθώς και της Γερμανίας, και να προετοιμάσουμε το κοινό για περισσότερες στρατιωτικές δαπάνες και για την πιθανότητα μιας ρωσικής επίθεσης.

Χρειαζόμαστε νέα και διαφορετική στρατηγική σκέψη για τη Ρωσία, Πού αλλού, εντός ή εκτός Ρωσίας, μπορούμε να ασκήσουμε πίεση στον Πούτιν και τους φίλους του; Τέλος, η Ευρώπη χρειάζεται εξωτερική πολιτική. Ο ύπατος εκπρόσωπος της ΕΕ για τις Εξωτερικές Υποθέσεις απέτυχε παταγωδώς στις συναλλαγές του με τη Ρωσία, αλλά αυτό αντιπροσωπεύει επίσης την αποτυχία των ευρωπαϊκών πρωτευουσών να τον υποστηρίξουν. Εάν η Ευρώπη δεν μπορεί να μιλήσει με μία φωνή, τότε θα διχαστεί και θα αποδυναμωθεί περαιτέρω από αυτήν την κρίση.

Η Αν Απλμπομ είναι δημοσιογράφος και ιστορικός. Εχει γράψει εκτενώς για τον Μαρξισμό-Λενινισμό και την ανάπτυξη της κοινωνίας των πολιτών στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Το πιο πρόσφατο βιβλίο της στα ελληνικά είναι «Ο κόκκινος λιμός: Ο πόλεμος του Στάλιν εναντίον της Ουκρανίας» (μτφ. Γεώργιος-Μενέλαος Αστερίου, εκδ. Αλεξάνδρεια 2019)